Holy Saturday

Data e të Shtunës së Madhe është e ndryshueshme (variabël). Ajo llogaritet çdo vit bazuar në ekuinoksin e pranverës dhe hënën e plotë të parë pas tij. Për shkak të këtyre llogaritjeve astronomike dhe teologjike, Pashkët Ortodokse shpesh bien në data të ndryshme nga ato Katolike (të cilat ndjekin kalendarin Gregorian), ndonëse herë pas here ato mund të përkojnë. Në Shqipëri, kjo do të thotë se festimet mund të ndodhin në fundjavë të ndryshme për komunitetet e ndryshme të krishtera, duke zgjatur periudhën festive në vend.

Historia dhe Origjina e të Shtunës së Madhe

Rrënjët e kësaj dite nisin që në hapat e parë të krishterimit. E Shtuna e Madhe simbolizon "Sabbatin e Madh", ditën kur Perëndia pushoi pas krijimit të botës, dhe tashmë, ditën kur Krishti "pushoi" pas përfundimit të veprës së Tij shpëtimtare në kryq. Për besimtarët në Shqipëri, kjo histori ka një peshë të madhe historike. Gjatë periudhës së komunizmit, kur praktikat fetare ishin të ndaluara me ligj, këto tradita ruheshin në fshehtësi brenda mureve të shtëpisë, duke e bërë mbajtjen e tyre sot edhe më domethënëse si një shenjë e lirisë dhe identitetit kulturor.

Në aspektin teologjik, kjo ditë është pika e takimit midis Besëlidhjes së Vjetër dhe Besëlidhjes së Re. Shërbesat e kësaj dite në kishat ortodokse shqiptare (si në Katedralen e Ngjalljes së Krishtit në Tiranë apo në kishat e vjetra të Beratit dhe Korçës) përfshijnë lexime nga profetët që parashikuan ngjalljen. Është një ditë që feston fitoren e jetës mbi vdekjen, edhe pse kjo fitore shpallet plotësisht vetëm pas mesnate.

Si festohet në Shqipëri: Traditat dhe Zakonet

Kremtimi i të Shtunës së Madhe në Shqipëri është një proces që përfshin të gjitha shqisat dhe angazhon të gjithë anëtarët e familjes.

Rite të Veçanta të Mëngjesit

Bekimi i Ushqimit: Qendra e Traditës

Këto shporta dërgohen në kishë gjatë ditës ose gjatë vigjiljes së mbrëmjes për t'u bekuar nga prifti me ujë të shenjtë. Ky ushqim i bekuar konsiderohet i shenjtë dhe është i pari që hahet pas mesnatës, kur shpallet lajmi i gëzueshëm "Krishti u Ngjall!".

Vigjilja e Pashkëve dhe Drita e Shenjtë

Kuzhina Tradituale e të Shtunës së Madhe

Ushqimi luan një rol kyç në këtë ditë, edhe pse shumica e besimtarëve mbajnë kreshmë të rreptë deri në mesnatë. Në Shqipëri, përgatitja e Magjericës është një traditë e pashmangshme. Kjo është një supë tradicionale e bërë me të brendshmet e qengjit, oriz dhe shumë barishte të freskëta si kopra dhe qepa e njomë, e rregulluar me vezë dhe limon. Magjerica është ushqimi i parë që konsumohet pas kthimit nga kisha pas mesnatës, pasi është e lehtë për stomakun pas një periudhe të gjatë agjërimi.

Gjithashtu, përgatitja e mishit të qengjit në furrë me tavë kosi ose thjesht me kripë dhe rigon është një proces që nis që të shtunën. Aroma e mishit të pjekur dhe bukës së freskët mbush lagjet shqiptare, duke krijuar një ndjesi bashkësie dhe festë të afërt.

Informacion Praktik për Vizitorët

Nëse ndodheni në Shqipëri gjatë të Shtunës së Madhe, ka disa gjëra që duhet t'i keni parasysh për të respektuar traditën dhe për të shijuar eksperiencën:

1. Respekti në Kisha: Kishat do të jenë shumë të ngarkuara, sidomos në mbrëmje. Vizitorët janë të mirëpritur, por duhet të mbajnë një qëndrim të qetë dhe të respektojnë ritet. Nuk është e nevojshme të jeni ortodoksë për të ndezur një qiri apo për të ndjekur shërbesën.
2. Veshja: Shqiptarët priren të vishen bukur dhe me respekt për këtë rast. Rekomandohet veshje modeste brenda ambienteve të kultit.
3. Drita e Shenjtë: Një pamje që nuk duhet humbur është dalja e besimtarëve nga kisha pas mesnatës. Rrugët e Tiranës, Korçës, Beratit dhe Gjirokastrës mbushen me njerëz që mbajnë qirinjtë e ndezur drejt shtëpive të tyre, duke u kujdesur që flaka të mos fiket.
4. Urimet: Pas mesnatës, do të dëgjoni kudo urimin "Krishti u Ngjall!" (Christ is Risen!), të cilit i përgjigjet me "Vërtet u Ngjall!" (Truly He is Risen!). Ky është përshëndetja kryesore për ditët në vijim.

A është E Shtuna e Madhe ditë pushimi zyrtar?

Në Shqipëri, E Shtuna e Madhe nuk është një festë zyrtare (pushim shtetëror) ku bizneset apo institucionet mbyllen. Megjithatë, duke qenë se bie gjithmonë të shtunë, shumë zyra dhe administrata janë gjithsesi të mbyllura ose punojnë me orar të reduktuar.