Belarus • April 5, 2026 • Sunday
Also known as: Вялікдзень (па календары каталіцкай канфесіі)
Вялікдзень, або Уваскрасенне Хрыстова, з’яўляецца самым важным і старажытным хрысціянскім святам, якое сімвалізуе перамогу жыцця над смерцю, святла над цемрай і надзеі над адчаем. У Беларусі, дзе гістарычна перапляталіся розныя канфесіі, каталіцкі Вялікдзень займае асаблівае месца. Гэта свята веры, сям’і і глыбокіх народных традыцый, якія беражліва захоўваюцца на працягу стагоддзяў. Для беларускіх католікаў, якія складаюць каля 10-15% насельніцтва (асабліва шмат іх у Гродзенскай, Віцебскай і Мінскай абласцях), гэты дзень з’яўляецца духоўным цэнтрам года.
Сутнасць Вялікадня заключаецца ў веры ва Уваскрасенне Ісуса Хрыста на трэці дзень пасля Яго крыжовай смерці. Гэтай падзеі папярэднічае Вялікі пост — сорак дзён пакаяння, малітвы і ўстрымання, якія дапамагаюць вернікам ачысціць душу і падрыхтавацца да сустрэчы са змёртвыхпаўсталым Збаўцам. У Беларусі каталіцкі Вялікдзень часта называюць "Вялічкай". Гэта назва падкрэслівае веліч і значнасць падзеі. Свята напоўнена асаблівай атмасферай: звонам касцёльных званоў, пахам свежаспечаных булак і радаснымі вітаннямі, якія гучаць на вуліцах гарадоў і вёсак.
Што робіць беларускі каталіцкі Вялікдзень унікальным? Гэта гарманічнае спалучэнне строгай касцёльнай літургіі і старажытных народных абрадаў, якія маюць яшчэ дахрысціянскія карані, але былі асвечаны хрысціянскім сэнсам. Тут і асвячэнне страў у прыгожых кошыках, і катанне яек, і асаблівыя велікодныя спевы. Нават у часы рэлігійных забарон беларусы знаходзілі магчымасць адзначыць гэты дзень, што сведчыць пра незвычайную моц нацыянальнай і рэлігійнай ідэнтычнасці.
Каталіцкі Вялікдзень не мае фіксаванай даты. Яго вылічэнне грунтуецца на месяцава-сонечным календары: свята адзначаецца ў першую нядзелю пасля першай поўні, якая надыходзіць пасля веснавога раўнадзенства. Менавіта таму дата кожны год змяняецца, вагаючыся ў межах ад канца сакавіка да канца красавіка.
У 2026 годзе каталіцкія вернікі Беларусі будуць святкаваць Уваскрасенне Хрыстова ў наступны час:
Дата свята: April 5, 2026 Дзень тыдня: Sunday Да свята засталося: 92 дзён
Важна адзначыць, што ў Беларусі каталіцкі і праваслаўны Вялікдзень часта не супадаюць у датах з-за выкарыстання розных календароў (Грыгарыянскага ў католікаў і Юліянскага ў праваслаўных). У 2026 годзе праваслаўны Вялікдзень прыпадае на 12 красавіка, што стварае тыднёвы інтэрвал паміж святкаваннямі. Гэта дазваляе многім беларускім сем'ям, дзе ёсць прадстаўнікі абедзвюх канфесій, святкаваць "Пасху" двойчы, што з’яўляецца прыкладам міжканфесійнай згоды ў краіне.
Гісторыя Вялікадня ў Беларусі непарыўна звязана з распаўсюджваннем хрысціянства на гэтых землях. Каталіцтва стала важным чыннікам фарміравання культуры Беларусі, пачынаючы з Сярэднявечча. Вялікія князі літоўскія і мясцовая шляхта спрыялі будаўніцтву касцёлаў, якія станавіліся цэнтрамі адукацыі і мастацтва.
Духоўная падрыхтоўка пачынаецца задоўга да нядзелі. Апошні тыдзень перад Вялікаднем называецца Вялікім тыднем (ці Страсным тыднем). Кожны дзень гэтага тыдня мае сваё значэнне:
Для беларусаў Вялікдзень — гэта не толькі рэлігійная падзея, але і час вялікай гаспадарчай працы. Тыдзень перад святам называюць "Чыстым". Лічыцца неабходным прывесці ў парадак усё вакол сябе.
Уборка хаты: Мыюцца вокны, падлогі, бяляцца печы (у вёсках), мяняюцца фіранкі на вокнах. Чысціня ў хаце сімвалізуе гатоўнасць прыняць дух Уваскрэслага Хрыста. Чысціня цела: Традыцыйна ў Чысты чацвер трэба было памыцца да ўсходу сонца, каб быць здаровым увесь год. Падрыхтоўка прылад: Гаспадары чысцяць прылады працы, прыбіраюць у двары. Усё павінна зіхацець.
Кулінарныя традыцыі беларускіх католікаў вельмі багатыя. Пасля доўгага посту велікодны сняданак становіцца сапраўдным баляваннем.
Святкаванне пачынаецца з Рэзурэкцыі (Велікоднай Вігіліі). Гэта самае ўрачыстае набажэнства, якое часта пачынаецца позна ўвечары ў суботу або вельмі рана ў нядзелю.
Літургія Святла: Каля касцёла запальваецца вогнішча, ад якога святар запальвае Пасхал — вялікую свечку, што сімвалізуе Хрыста. Вернікі запальваюць свае свечкі ад Пасхала, і святло разыходзіцца па ўсім храме. Працэсія: Пасля ўрачыстай Імшы адбываецца працэсія вакол касцёла з Найсвяцейшым Сакрамэнтам. Гэта момант найвышэйшай радасці, калі абвяшчаецца: "Хрыстос уваскрос! — Сапраўды ўваскрос!"
Пасля завяршэння набажэнства людзі спяшаюцца дамоў на Разгавенне. Велікодны сняданак пачынаецца з малітвы. Галава сям'і бярэ асвечанае яйка, разразае яго на часткі па колькасці прысутных, і кожны з’ядае кавалачак — гэта знак еднасці і любові.
У беларускіх вёсках і мястэчках захаваліся цікавыя забавы, якія асабліва падабаюцца дзецям і моладзі.
Біткі: Гэта спаборніцтва на моц яйка. Два чалавекі бяруць яйкі і б’юць іх адно аб адно ("носік" аб "носік" або "пяточка" аб "пяточку"). Той, чыё яйка засталося цэлым, забірае яйка праціўніка або проста лічыцца пераможцам, якому будзе шанцаваць увесь год. Катанне яек: Па спецыяльным жолабе (латку) скочваюць яйкі. Мэта — збіць яйкі іншых удзельнікаў, якія ляжаць унізе. Калі яйка закранула іншае, гулец забірае яго сабе. Валачобнікі: Гэта ўнікальная беларуская традыцыя. Групы мужчын (валачобнікі) хадзілі па хатах, спявалі спецыяльныя велікодныя песні, у якіх жадалі гаспадарам добрага ўраджаю і багацця. За гэта іх адорвалі яйкамі, булкамі і мясам. Хоць зараз гэты звычай сустракаецца рэдка, у некаторых рэгіёнах Гродзеншчыны яго спрабуюць адраджаць.
Сёння каталіцкі Вялікдзень у Беларусі набывае і новыя рысы. У гарадах папулярнымі становяцца велікодныя кірмашы, дзе можна купіць вырабы рамеснікаў: кошыкі з лазы, кераміку, упрыгожванні для інтэр’еру.
Заходнія ўплывы таксама пранікаюць у культуру: дзеці часта чакаюць "Велікоднага зайчыка", які прыносіць шакаладныя яйкі. Гэта дадае святу камерцыйнага адцення, але для многіх бацькоў гэта проста яшчэ адзін спосаб парадаваць малых.
Нягледзячы на глабалізацыю, духоўны складнік застаецца першасным. Беларускія касцёлы на Вялікдзень перапоўненыя. Нават тыя, хто не ходзіць у храм кожную нядзелю, лічаць сваім абавязкам прыйсці пасвяціць ежу або наведаць святочную Імшу.
Калі вы плануеце наведаць Беларусь падчас каталіцкага Вялікадня ў 2026 годзе, вось некалькі парад:
У Беларусі сітуацыя з велікоднымі выходнымі асаблівая. Паколькі Вялікдзень заўсёды прыпадае на нядзелю, для большасці людзей гэта і так непрацоўны дзень. Аднак, у адрозненне ад многіх еўрапейскіх краін, панядзелак пасля Вялікадня ў Беларусі з’яўляецца звычайным працоўным днём.
Дзяржаўны статус: Гэта рэлігійнае свята, якое афіцыйна прызнана дзяржавай, але не мае статусу дзяржаўнага выхаднога дня. Транспарт і крамы: Грамадскі транспарт працуе па раскладзе выхаднога дня. Крамны і гандлёвыя цэнтры звычайна адкрыты, хоць некаторыя невялікія крамы ў каталіцкіх раёнах могуць зачыніцца раней. Навучальныя ўстановы: Школы і ўніверсітэты працуюць па звычайным графіку, але выкладчыкі звычайна з разуменнем ставяцца да студэнтаў-католікаў, якія могуць адлучыцца на набажэнства.
Вялікдзень у Беларусі — гэта фактар нацыянальнай кансалідацыі. У краіне шмат змешаных сем'яў, дзе адзін з бацькоў католік, а другі праваслаўны. Гэта навучыла беларусаў паважаць чужыя традыцыі. Часта
Common questions about Catholic Easter Sunday in Belarus
У 2026 годзе Каталіцкі Вялікдзень будзе адзначацца ў Sunday, April 5, 2026. Да гэтага светлага свята засталося 92 дзён. Гэтая дата вызначаецца паводле Грыгарыянскага календара як першая нядзеля пасля першай поўні пасля веснавога раўнадзенства. Для беларускіх католікаў гэта найважнейшая рэлігійная падзея года, якая сімвалізуе перамогу жыцця над смерцю і духоўнае адраджэнне.
Не, Каталіцкі Вялікдзень не з'яўляецца афіцыйным дзяржаўным святам і агульнанацыянальным выхадным днём у Беларусі, у адрозненне ад Праваслаўнага Вялікадня. Установы, крамы і грамадскі транспарт звычайна працуюць у штатным рэжыме. Аднак у заходніх рэгіёнах краіны, такіх як Гродзенская і Брэсцкая вобласці, дзе пражывае шмат католікаў, некаторыя прыватныя прадпрыемствы і школы могуць рабіць паслабленні ў графіку або зачыняцца для святкавання.
Вялікдзень святкуе ўваскрасенне Ісуса Хрыста пасля яго ўкрыжавання. Гэта заканчэнне 40-дзённага Вялікага посту, часу пакаяння і малітвы. У Беларусі католікі рыхтуюцца да свята асабліва старанна падчас «Чыстага тыдня», калі прыбіраюць дамы, прылады працы і ачышчаюцца духоўна. Нягледзячы на тое, што католікі складаюць каля 10-15% насельніцтва, гэтае свята з'яўляецца важным элементам культурнай мазаікі Беларусі, захоўваючы веру і сямейныя традыцыі.
Галоўнымі атрыбутамі велікоднага стала з'яўляюцца фарбаваныя яйкі (часцей за ўсё чырвоныя, пафарбаваныя ў цыбульнай шалупіне) і велікодныя булкі. Таксама папулярная «пасха» — тварожная страва з надпісам «Х.У.» (Хрыстос Уваскрос). На стол ставяць мяса, соль і сімвалічнае ягня, якое азначае ахвярнасць Хрыста. У суботу вернікі прыносяць кошыкі з ежай, накрытыя вышытымі ручнікамі, у касцёл для асвячэння, каб раніцай у нядзелю пачаць святочнае разгавенне.
Святкаванне пачынаецца з урачыстай святой Імшы, якая можа праходзіць як ноччу, так і рана раніцай. Пасля наведвання касцёла сем'і збіраюцца на багаты сняданак — разгавенне. Папулярныя народныя забавы, такія як «біткі» (стуканне яйкамі — чыё мацнейшае, таму будзе шанцаваць). У сельскай мясцовасці, асабліва на захадзе Беларусі, захаваліся старажытныя элементы валачобніцтва, калі гурты людзей ходзяць па хатах са спевамі і атрымліваюць пачастункі.
Для наведвання касцёлаў, такіх як Архікафедральны касцёл у Мінску ці Кафедральны сабор у Гродне, варта выбіраць сціплае адзенне. Пры ўваходзе прывітальнае слова — «Хрыстос уваскрос!», на што адказваюць — «Сапраўды ўваскрос!». Турыстам і неабыякавым людзям заўсёды рады, але важна не перашкаджаць набажэнству і выконваць цішыню. Расклад службаў лепш удакладняць загадзя, бо святыні могуць быць перапоўненыя.
У апошнія гады беларускія каталіцкія традыцыі дапаўняюцца заходнімі элементамі. Напрыклад, стала папулярным дарыць дзецям шакаладныя яйкі або кошыкі з ласункамі ад «велікоднага зайчыка». Таксама ў вялікіх гарадах перад святам ладзяцца кірмашы, дзе можна набыць унікальныя пісанкі і хатнюю выпечку. Гэта стварае атмасферу сямейнага і ўтульнага свята, якое аб'ядноўвае розныя пакаленні.
Найбольш маштабна і каларытна свята адзначаецца ў заходняй Беларусі. Гродна лічыцца неафіцыйнай каталіцкай сталіцай краіны, дзе старадаўнія касцёлы і шматлікія вернікі ствараюць непаўторную атмасферу. Таксама варта наведаць мястэчкі Будслаў, Івянец ці Гервяты, дзе рэлігійныя традыцыі вельмі моцныя. У Мінску цэнтрам святкавання становіцца Чырвоны касцёл (Св. Сымона і Алены) і Кафедральны сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
Catholic Easter Sunday dates in Belarus from 2010 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Sunday | April 20, 2025 |
| 2024 | Sunday | March 31, 2024 |
| 2023 | Sunday | April 9, 2023 |
| 2022 | Sunday | April 17, 2022 |
| 2021 | Sunday | April 4, 2021 |
| 2020 | Sunday | April 12, 2020 |
| 2019 | Sunday | April 21, 2019 |
| 2018 | Sunday | April 1, 2018 |
| 2017 | Sunday | April 16, 2017 |
| 2016 | Sunday | March 27, 2016 |
| 2015 | Sunday | April 5, 2015 |
| 2014 | Sunday | April 20, 2014 |
| 2013 | Sunday | March 31, 2013 |
| 2012 | Sunday | April 8, 2012 |
| 2011 | Sunday | April 24, 2011 |
| 2010 | Sunday | April 4, 2010 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.