National Flag Day

Flaggdagurin: Ein hátíðardagur fyri føroyska samleikan og Merkið

Flaggdagurin, sum verður hildin á hvørjum ári tann 25. apríl, er ein av mest týdningarmiklu og kenslubornu døgunum í føroysku kalendarasøguni. Hetta er dagurin, har føroyingar samlast um sítt tjóðarmerki, Merkið, og minnast ta løtu, tá flaggið fekk sína fyrstu opinberu viðurkenning. Dagurin er meira enn bara ein frídagur; hann er ein ímynd av føroyskum sjálvstøði, dirvi og tí serstaka samleika, sum knýtir fólkið at havinum og landinum. Tá Merkið veittrar í vindi, umboðar tað søguna um eitt lítið fólk, sum stríddist fyri at verða sætt og hoyrt á heimspallinum, serliga undir teimum vandamiklu umstøðunum í øðrum heimsbardaga.

Hvat ger henda dagin so serstakan? Tað er kenslan av felagsskapi og stoltleika. Rundan um alt landið, frá minstu bygdum til høvuðsstaðin Tórshavn, verða flaggstongirnar prýddar við tí hvíta, reyða og bláa krossinum. Fyri føroyingar er Merkið ikki bara eitt petti av klæði, men eitt tekn um tað dýra frelsið og tey túsundtals sjófólkini, sum hava siglt undir hesum flaggi, mangan við lívinum sum innsats. Flaggdagurin er ein dagur, har vit steðga á og virða tey virðini, sum flaggið stendur fyri: Kristindóm, norðurlendskt samstarv og føroyska sálina.

Hátíðarhaldið ber brag bragd av bæði álvara og gleði. Skrúðgongur við hornorkestrum, røður á torgum og felagssangur seta sín dýra dám á dagin. Tað er ein dagur, har børn og vaksin standa lið um lið, mangan í føroyskum klæðum, fyri at heiðra tað merkið, sum Jens Oliver Lisberg og hansara vinir teknaðu í Keypmannahavn í 1919. At síggja túsundtals fólk fylgjast eftir einum hornorkestri, meðan Merkið veittrar fremst í røðini, er ein uppliving, sum festir seg í sálina hjá einum og hvørjum, ið vitjar oyggjarnar henda dagin.

Nær er Flaggdagurin í 2026?

Í 2026 fellur flaggdagurin á ein Saturday, tann April 25, 2026. Tað eru júst 112 dagar eftir, til vit aftur kunnu hækka Merkið í húnar hátt og hátíðarhalda okkara tjóðarmerki.

Flaggdagurin er ein fastur dagur í føroysku álmanakkanum. Hann verður altíð haldin tann 25. apríl, óansæð hvat vikudagur talan er um. Hetta er vegna ta søguligu hendingina í 1940, tá bretska stjórnin formliga viðurkendi føroyska flaggið til nýtslu á sjónum. At dagurin er fastur, ger tað lætt hjá føroyingum at leggja ætlanir fyri hátíðarhaldið langa tíð frammanundan, og mong nýta høvið at vitja sínar heimbygdir fyri at vera partur av lokalu tiltøkunum.

Søguliga bakgrundin: Frá eini tekning til tjóðarins dýrasta ogn

Søgan um Merkið er ein søga um ungt mót og longsul eftir viðurkenning. Flaggið varð sniðgivið í 1919 av føroyskum studentum í Keypmannahavn. Teir fremstu í hesum arbeiði vóru Jens Oliver Lisberg úr Fámjin, Janus Øssursson úr Tórshavn og Thomas Michael Nielsen úr Vestmanna. Teir vildu hava eitt flagg, sum skildi seg út frá tí danska Dannebrog, men sum samstundis helt fast í tí norðurlendska krossinum.

Hvíti liturin í flagginum ímyndar tann hvíta skúmin á sjónum og tann klára, føroyska himmalin. Reyði og blái liturin eru at finna í gomlum føroyskum búnum og ímynda somuleiðis kærleikan til landið og havið, sum umgyrðir oyggjarnar. Tað fyrsta flaggið, sum Jens Oliver Lisberg sjálvur seymaði, varð vundið á stong fyrstu ferð í heimbygd hansara, Fámjin, tann 22. juni í 1919 í sambandi við eitt brúdleyp. Hetta upprunaliga flaggið hongur enn í dag í kirkjuni í Fámjin sum eitt dýrgripur.

Hóast flaggið varð nógv brúkt óformliga í 1920- og 30-árunum, serliga á landi og av fiskiskipum, so var tað ikki viðurkent av donskum myndugleikum sum alment flagg. Danir hildu fast við, at Dannebrog var tað eina rætta flaggið í ríkinum. Men støðan broyttist munandi, tá seinni heimsbardagi brast á.

Tann 9. apríl 1940 varð Danmark hersett av Týsklandi. Fáar dagar seinni, tann 13. apríl, hersettu bretar Føroyar fyri at tryggja sær, at týskararnir ikki fingu ræði á strategisku oyggjunum í Norðuratlantshavi. Hetta skapti eina trupla støðu fyri føroysku skipini, sum sigldu við fiski til Bretlands. Tey kundu ikki brúka danska flaggið, tí Danmark var undir týskum ræði, og tað hevði gjørt skipini til mál hjá bretskum herskipum og flogførum.

Tann 25. apríl 1940 kunngjørdi bretska stjórnin í BBC, at føroysk skip framyvir skuldu sigla undir føroyskum flaggi. Hetta var ein stór løta. Bretski herovastin í Føroyum gav boð um, at Merkið skuldi viðurkennast sum lógfylgt flagg á sjónum. Hetta var ikki bara ein praktisk loysn á einum krígsvanda, men ein de facto viðurkenning av Føroyum sum eini sjálvstæðugari eind. Tá kríggið var endað, var eingin vegur aftur. Í Heimastýrislógini frá 1948 varð Merkið endaliga viðurkent sum tjóðarflagg Føroya.

Hátíðarhald og siðir

Flaggdagurin verður fagnaður um alt landið, men hátíðarhaldið fylgir ofta einum ávísum leisti, sum hevur fest seg gjøgnum árini.

Skrúðgongur og tónleikur

Í teimum størru býunum, serliga í Tórshavn, Klaksvík og á Tvøroyri, byrjar dagurin ofta við eini stórari skrúðgongu. Skótar, ítróttarfeløg og onnur felagsskapir ganga á odda við Merkinum. Hornorkestur spæla løg, sum øll kenna, og tónleikurin skapar ein hátíðarligan stemning í gøtunum. Tað er nakað heilt serligt at hoyra ljóðið av trompetingum og trumbum duna millum fjøllini, meðan fólkið fylgist í takt.

Flaggdagsrøður

Ein fastur partur av skránni er flaggdagsrøðan. Ein kendur persónur úr lokalsamfelagnum ella ein landsstýrismaður/kvinna verður biðin um at bera fram eina røðu. Hesar røður snúgva seg ofta um søguna hjá flagginum, týdningin av samleika og tey krøv, sum samtíðin setur okkum sum tjóð. Tað er eitt høvi at líta aftur, men eisini at hyggja framá. Røðurnar verða ofta hildnar uttandura á torgum ella við minnisvarðar yvir teir, ið fórust á sjónum.

Hátíðarhaldið í Fámjin

Fyri tey, sum vilja heilt tætt at upprunanum, er Fámjin á Suðuroy tann rætti staðurin at vera. Her verður flaggdagurin hildin við serligum stoltleika. Kirkjan í Fámjin hýsir tí allarfyrsta Merkinum, og fólk koma úr øllum landinum fyri at síggja hetta søguliga klæðið. Lokala ferðamannastovan á Tvøroyri (tel. +298 611080) kann veita kunning um, nær kirkjan er opin fyri vitjandi henda dagin. At standa í kirkjuni og síggja tað upprunaliga flaggið, sum ungi Jens Oliver Lisberg seymaði, gevur eini kenslu av søguligum samanhangi, sum er torfør at finna aðrastaðni.

Ítróttur og felagsskapur

Flaggdagurin er eisini ein dagur fyri ítrótt. Ofta verða fótbóltsdystir ella kappróðrarvenjingar skipaðar henda dagin, um veðrið loyvir tí. Í mongum bygdum bjóða lokalfeløg upp á kaffi, kaku og vaflur í samkomuhúsum eftir almenna hátíðarhaldið. Hetta er ein tíð hjá familjum at koma saman, ganga túr og njóta vársólina – ella várslettingin, sum eisini er væl kendur í apríl.

Praktisk kunning fyri vitjandi

Ert tú ferðafólk í Føroyum undir flaggdegnum, eru her nøkur góð ráð fyri at fáa tað mesta burtur úr degnum:

1. Klæðir: Veðrið í apríl er sera óstøðugt. Tað kann vera alt frá sólskini til kavaælingar á sama degi. Tí er umráðandi at vera í heitum klæðum, helst ull og vatntøttum klæðum uttaná. Skalt tú vera partur av eini skrúðgongu, er gott at hava góðar gonguskógv.
2. Hvar skal man fara? Tórshavn hevur størsta hátíðarhaldið við flestu luttakarunum. Vilt tú uppliva tað meira heimliga og søguliga, er Suðuroy (Fámjin) eitt frálíkt val. Ansa tó eftir ferjuætlanini hjá Smyrli, tí nógv fólk ferðast millum oyggjarnar henda dagin.
3. Myndatól: Flaggdagurin er ein av teimum mest fotogenisku døgunum í Føroyum. Litirnir í flagginum móti tí grøna ella gráa landslagnum, og fólk í sínum vakrastu tjóðarbúnum, eru ein dreymur hjá einum og hvørjum myndatøkumanni.
4. Virðing: Hóast dagurin er ein veitsludagur, er hann eisini tengdur at minninum um tey, ið lótu lív á sjónum undir krígnum. Sýn tí virðing undir røðum og kvirru-løtum við minnisvarðar.

Almennur frídagur: Hvat er opið og hvat er stongt?

Flaggdagurin er ein almennur frídagur í Føroyum. Hetta merkir:

Skúlar og almennar skrivstovur: Alt er stongt. Børnini hava frí, og tað almenna arbeiðsplássið er afturlatið. Bankar: Allir bankar eru stongdir 25. apríl. Handlar: Flestir handlar, serliga stóru handilsmiðstøðirnar sum SMS í Tórshavn, eru stongdir. Smærri handlar og bensinstøðir kunnu tó hava opið partar av degnum, serliga seinnapartin. Almenn flutningur: Bussar og ferjur sigla ofta eftir sunnudagsætlan. Tað er altíð skilagott at kanna heimasíðuna hjá SSL (Strandfaraskip Landsins) fyri neyvari upplýsingar um ferðsluna henda dagin.

• Matstovur og kaffistovur: Í størru býunum hava nógvar matstovur opið, tí fólk dáma væl at fara út at eta ein betri bita eftir hátíðarhaldið. Tað kann tó vera ein fyrimunur at bíleggja borð frammanundan.

At vera í Føroyum á flaggdegnum er at uppliva hjartasláttin í føroysku tjóðini. Tað er ein dagur, har søga, mentan og framtíðarvonir renna saman í eina eind undir tí hvíta, reyða og bláa krossinum. Hvørt tú ert føroyingur ella gestur, so merkir tú tann serstaka stoltleikan, sum Merkið ber við sær – eitt flagg, sum varð født í útlegd, viðurkent í kríggi og elskað í friði.

Gleðiligan flaggdag, tá vit koma so langt! Um 112 dagar veittrar Merkið aftur fyri okkum øllum á Saturdaynum, tann April 25, 2026 2026.