Ista Sande long Papua Niugini: Bikpela De Bilong Bilip na Amamas
Ista Sande em i wanpela long ol bikpela de tru insait long kalenda bilong ol Kristen long Papua Niugini. Long dispela de, ol manmeri long olgeta hap bilong kantri—long ol nambis, long ol ailan, na go antap long ol provins bilong Hailans—ol i save bung wantaim long selebretim kirap bek bilong Jisas Krais long dai. Papua Niugini em i wanpela Kristen kantri, olsem na Ista i no wanpela holide nating; em i wanpela taim bilong strongim bilip, bungim famili, na givim tenkyu long God.
Dispela de i makim pinis bilong 40 de bilong Len (Lent), em taim bilong tambu long sampela kaikai o pasin bilong tingim dispela taim Jisas i bin stap long ples wail. Long Ista Sande, dispela taim bilong sori na tambu i pinis, na bikpela amamas i kamap. Ista i lukluk bek long stori bilong Baibel taim Maria Makdalen i go long matmat na em i painim olsem matmat i op na bodi bilong Jisas i no stap. Dispela em i as bilong hop bilong ol Kristen olsem laip i winim dai.
Long Papua Niugini, yumi save lukim olsem Ista i save bungim pasin bilong lotu wantaim ol kalsa bilong yumi. Maski yumi gat planti handret tok ples, dispela mesej bilong Ista i save bungim yumi olgeta wanpis olsem wanpela nesen aninit long God. Em i wanpela taim bilong lukluk bek long ol sin na askim long lusim pasin nogut, na statim nupela laip wantaim nupela strong.
Wanem Taim Bai Ista Sande i Kamap long 2026?
Long yia 2026, Ista Sande bai pundaun long dispela de:
De: Sunday
Det: April 5, 2026
I gat hamas de i stap yet: 92 de i stap yet paslain long dispela bikpela de i kamap.
Ista i no gat wanpela fixed det olsem Krismas. Det bilong Ista i save senis senis long olgeta yia. Dispela i kamap long wanem Ista i save bihainim mun (lunar calendar) na em i mas bung wantaim taim bilong Pasova (Passover) bilong ol Juda. Olsem na, Ista i save pundaun namel long pinis bilong Mas na namel bilong Epril. Dispela pasin bilong senisim det i mekim na ol lotu na gavman i mas tsekim gut kalenda long olgeta yia bilong save wanem taim stret dispela "moveable feast" o bikpela kaikai bai kamap.
Stori na As Bilong Ista
As bilong Ista i kam long ol stori bilong Baibel long nupela kontrak (New Testament). Ol Kristen i bilip olsem Jisas Krais, Pikinini bilong God, i bin dai long kros long de ol i kolim Gutpela Fraide (Good Friday) bilong baim bek ol sin bilong ol manmeri. Tasol stori i no pinis long dai. Long namba tri de, em Ista Sande, em i kirap bek long matmat.
Long planti tok ples long narapela hap bilong graun, nem bilong Ista i kam long dispela tok "Pesach" o Pasova. Dispela i soim olsem Ista i gat strongpela pasin wantaim dispela bikpela de bilong ol Juda taim God i bin helpim ol Isrel long lusim Isip na kamap fri. Long dispela pasin, Ista i makim olsem Jisas em i "Lamba bilong God" husat i givim laip bilong em bilong mekim ol manmeri i kamap fri long kalabus bilong sin.
Long ol yia i go pinis, sampela pasin bilong ol tumbuna long Yurop i bin kam bung wantaim ol selebresen bilong lotu. Olsem na yumi lukim ol samting olsem kakaruk na rabet (bunny) i kamap olsem simbol bilong nupela laip. Tasol long Papua Niugini, as tru bilong dispela de em i stap long lotu na long Krais yet.
Olsem Wanem Ol Papua Niugini i Save Selebretim Ista?
Pasin bilong selebretim Ista long Papua Niugini i narapela kain liklik long ol narapela kantri long wes. Long kantri bilong yumi, lotu em i namba wan samting.
Lotu na Lotu long San Kirap
Planti lotu long ol taun olsem Moresby, Lae, na Mt. Hagen, na tu long ol ples, i save gat ol spesel sevis. Wanpela nais pela pasin em "Sunrise Service" o Lotu long San Kirap. Ol manmeri i save kirap long bik nait na go bung long ol nambis o antap long ol maunten bilong wetim san i kamap. Taim san i stat long lait, ol i save singsing na beten bilong makim Jisas i kirap bek olsem lait bilong graun.
Kaikai Wantaim Famili
Bikpela samting long Ista em famili bung. Bihain long lotu long Sande moning, ol famili i save go bek long haus na redim bikpela kaikai. Long PNG, yumi no save kaikai lamba tumas olsem ol Yuropian, tasol yumi gat ol stretpela kaikai bilong yumi yet. Mumu em i namba wan pasin bilong kukim kaikai long dispela de. Ol i save putim kaukau, taro, yam, banana, na abus olsem pik, kakaruk, o pis insait long mumu. Kaikai wantaim em i soim pasin wanbel na amamas.
Singsing na Drama
Long sampela ples, ol yangpela long lotu i save mekim ol drama o pilai bilong soim stori bilong Jisas. Ol i save wokim kros na soim olsem wanem Jisas i bin karim pen na bihain em i kirap bek. Ol mama na papa i save amamas tru long lukim ol pikinini i mekim olsem, long wanem em i wanpela rot bilong skulim ol yangpela long bilip.
Ol Pasin bilong Waitman (Western Traditions)
Long ol taun, yumi stat long lukim sampela pasin bilong ausait i kam insait. Ol supamaket i save salim ol "Easter Eggs" (ol kakaruk kiau mekim long soklet). Sampela skul na komuniti i save gat "Easter Egg Hunt" bilong ol pikinini, tasol dispela em i no bikpela samting tumas long ol ples. Bilong planti pikinini long PNG, Ista em i taim bilong kisim nupela klos bilong lotu na amamas long stap wantaim ol lain bilong ol.
Ol Simbol bilong Ista
Maski yumi stap long narapela hap bilong graun, yumi save yusim sampela simbol bilong Ista bilong givim mining long dispela de:
- Kiau (The Egg): Kiau i makim nupela laip. Olsem wanpela liklik kakaruk i save brukim sel bilong kiau na kam ausait, Jisas tu i bin brukim sel bilong dai na kam ausait long matmat.
- Rabet (The Easter Bunny): Long Yurop, rabet i makim olsem spring i kamap na graun i gat nupela laip. Maski i no gat rabet long PNG (yumi gat ol magani na kapul), yumi lukim dispela simbol long ol kat na long ol stua.
- Lamba (The Lamb): Jisas i save gat nem olsem "Lamba bilong God." Long ol kantri bilong kol, ol i save kaikai mit bilong lamba long Ista Sande. Long PNG, yumi tingim lamba olsem simbol bilong pasin daun na pasin bilong givim em yet olsem sakrifais.
- Lait bilong Kendel: Long planti lotu Katolik na Anglikan, ol i save laitim wanpela bikpela kendel (Paschal candle) bilong soim olsem Krais i winim tudak bilong sin.
Ol Samting Bilong Tingim long Ista Sande
Sapos yu plen long raun o mekim sampela samting long Ista Sande long Papua Niugini, em i gutpela long yu save long dispela ol samting:
Pablik Holide: Ista Sande em i wanpela pablik holide long Papua Niugini. Tasol bikos em i pundaun long Sande, gavman i save makim tu Ista Mande (Easter Monday) olsem de bilong malolo.
Ol Stua na Bisnis: Planti ol stua, maket, na bisnis bai pas long Ista Sande. Ol bikpela supamaket long ol taun inap op long sampela aua tasol, o ol inap pas olgeta bilong larim ol wokman i go long lotu.
Bas na Transpot: Ol PMV (Public Motor Vehicles) inap i no ran planti olsem long ol narapela de. Sapos yu laik go long narapela hap, em i gutpela long yu stretim rot bilong yu paslain.
Tambu long Bia: Planti taim, gavman o ol provinsal atoriti i save putim tambu long salim bia (liquor ban) long taim bilong Ista wikend bilong daunim ol hevi na pait na mekim na dispela taim i stap holi na gat gutpela pasin.
Sekuriti: Olsem long olgeta bikpela holide, em i gutpela long stap wastu tasol na no ken raun nating long nait long ol ples yu no save gut long en.
Ista: Wanpela Taim bilong Nupela Stat
Long pinis bilong olgeta samting, Ista Sande long Papua Niugini em i wanpela taim bilong "Nupela Stat." Bihain long ol hevi bilong laip, pen, na dai, Ista i kamapim hop. Em i taim bilong ol manmeri long lusim tingting long ol kros na kais i bin stap namel long ol famili o long ol klen, na kam bung wantaim long pasin pas o sekan.
Long olgeta kona bilong kantri, kirap long ol nambis bilong Manus na go inap long ol maunten bilong Hela, dispela de bai pulap long ol singsing bilong lotu (hymns) na amamas. Maski kalenda i senis na yumi mas wetim 92 de i stap yet, spirit bilong Ista i save stap oltaim long bel bilong ol manmeri.
Em i Pablik Holide?
Yes, Ista Sande em i wanpela bikpela pablik holide long Papua Niugini. Long aninit long loa bilong kantri, Ista wikend (stat long Gutpela Fraide i go inap Ista Mande) em i taim bilong malolo bilong olgeta manmeri.
Sikul: Olgeta skul bai pas.
Gavman Opis: Olgeta opis bilong gavman bai pas.
Benk: Olgeta benk bai pas.
Ol Haus Sik: Ol sevis bilong emedjensi tasol bai stap op.
Ista Sande long 2026 bai wanpela gutpela taim tru bilong yumi olgeta long Papua Niugini long tingim olsem yumi wanpela kantri aninit long Krais, na long amamas long laip na hop em Ista i bringim i kam long yumi. Happy Easter long yupela olgeta!