Teachers' Day

วันครูในประเทศไทยเป็นวันที่มีการกำหนดวันที่ไว้แน่นอน (Fixed Date) คือวันที่ 16 มกราคมของทุกปี ไม่มีการเปลี่ยนแปลงตามจันทรคติเหมือนวันสำคัญทางศาสนาบางวัน ทั้งนี้เพื่อให้สอดคล้องกับการประกาศใช้พระราชบัญญัติครูในอดีต และเพื่อให้เป็นปึกแผ่นในการจัดกิจกรรมรำลึกถึงพระคุณครูทั่วประเทศพร้อมกัน

ประวัติความเป็นมาและวิวัฒนาการของวันครู

จุดเริ่มต้นของวันครูในประเทศไทยนั้นมีที่มาจากการประชุมสามัญคุรุสภาสมัยสามัญประจำปี พ.ศ. 2499 โดยในขณะนั้น จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีและประธานกรรมการอำนวยการคุรุสภากิตติมศักดิ์ ได้กล่าวปราศรัยต่อที่ประชุมครูทั่วประเทศว่า "เนื่องจากผู้เป็นครูมีบุญคุณเป็นอันมากแก่ศิษย์และแก่ชาติบ้านเมือง จึงควรจัดให้มีวันครูเพื่อประกอบพิธีระลึกถึงพระคุณครูและเพื่อส่งเสริมความสามัคคีธรรมระหว่างครูด้วยกัน"

จากข้อเสนอดังกล่าว คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 ให้วันที่ 16 มกราคมของทุกปีเป็น "วันครู" โดยถือเอาวันที่พระราชบัญญัติครู พุทธศักราช 2488 ประกาศใช้ในราชกิจจานุเบกษาเป็นวันสำคัญ การจัดงานวันครูครั้งแรกเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2500 และได้สืบทอดปฏิบัติต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน

รากฐานทางวัฒนธรรมของการไหว้ครูนั้นย้อนกลับไปได้ไกลถึงสมัยโบราณ ซึ่งรับอิทธิพลมาจากลัทธิพราหมณ์ในอินเดีย ที่มีการไหว้ "คุรุ" หรือผู้สอนสั่งในสรรพวิชาต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นศิลปะการร่ายรำ ดนตรีไทย มวยไทย หรือการนวดแผนโบราณ ครูไทยจึงมีสถานะเป็น "ผู้มีพระคุณ" ที่ศิษย์ต้องให้ความยำเกรงและห้ามลบหลู่ การสถาปนาวันครูขึ้นมาจึงเป็นการยกระดับประเพณีส่วนบุคคลให้กลายเป็นวาระแห่งชาติที่มีระเบียบแบบแผนชัดเจน

พิธีกรรมและกิจกรรมหลักในวันครู

กิจกรรมวันครูในประเทศไทยมักจัดขึ้นอย่างสงบ เรียบง่าย แต่เปี่ยมไปด้วยความหมาย โดยส่วนใหญ่จะจำกัดพื้นที่จัดงานอยู่ภายในสถานศึกษาหรือศูนย์ประชุมของกระทรวงศึกษาธิการ กิจกรรมหลักๆ ประกอบด้วย:

1. พิธีทางศาสนา

2. พิธีปฏิญาณตนและระลึกถึงพระคุณครู

3. การมอบรางวัลเชิดชูเกียรติ

4. กิจกรรมของนักเรียน (การไหว้ครู)

สัญลักษณ์สำคัญในวันครูและการไหว้ครู

ในการแสดงความเคารพครูตามประเพณีไทย มีพรรณไม้ 4 ชนิดที่ถือเป็นสัญลักษณ์สำคัญ ซึ่งมักจะถูกนำมาประดับในพานไหว้ครู:

1. หญ้าแพรก: สื่อถึงความอดทน เพราะหญ้าแพรกเป็นพืชที่ทนต่อการเหยียบย่ำและเจริญเติบโตได้ง่าย เปรียบเสมือนศิษย์ที่ต้องมีความอดทนต่ออุปสรรคในการเรียนรู้
2. ดอกมะเขือ: สื่อถึงความอ่อนน้อมถ่อมตน เนื่องจากดอกมะเขือเวลาโน้มดอกลงสู่พื้นดินเสมอ เปรียบได้กับศิษย์ที่ต้องรู้จักกราบไหว้และเคารพผู้มีพระคุณ
3. ดอกเข็ม: สื่อถึงสติปัญญาที่เฉลียวฉลาด หลักแหลม เหมือนกับชื่อและลักษณะของดอกเข็ม
4. ข้าวตอก: สื่อถึงความมีระเบียบวินัย หากใครสามารถปฏิบัติตามกฎระเบียบได้ก็จะมีความขาวสะอาดเหมือนข้าวตอก

ข้อควรรู้สำหรับชาวต่างชาติและครูต่างชาติในไทย

สำหรับนักท่องเที่ยวหรือชาวต่างชาติที่พำนักอยู่ในประเทศไทย วันครูอาจไม่ใช่เทศกาลที่มีการเฉลิมฉลองครึกโครมตามท้องถนน แต่มีข้อควรปฏิบัติและสิ่งที่น่าสนใจดังนี้:

วันครูถือเป็นวันหยุดราชการหรือไม่?

นี่คือประเด็นที่มักเกิดความสับสนบ่อยครั้ง สำหรับวันครูแห่งชาติวันที่ 16 มกราคม:

สรุปคือ วันครูเป็น "วันหยุดเฉพาะกลุ่ม" สำหรับบุคลากรทางการศึกษาและนักเรียนเท่านั้น เพื่อเป็นการให้ความสำคัญกับวิชาชีพครูโดยเฉพาะ

บทสรุป: ความสำคัญที่ยั่งยืนของวันครู

ในโลกที่เทคโนโลยี AI และการเรียนรู้ออนไลน์ก้าวเข้ามามีบทบาทมากขึ้น หลายคนอาจตั้งคำถามว่า "ครู" ยังจำเป็นอยู่หรือไม่? แต่สำหรับสังคมไทย วันครูเป็นคำตอบที่ชัดเจนว่า "มนุษย์ยังต้องการมนุษย์ในการขัดเกลาจิตใจ" ครูไม่ใช่เพียงผู้ป้อนข้อมูลเข้าสู่สมองของศิษย์ แต่เป็นผู้ถ่ายทอดจริยธรรม เป็นที่ปรึกษา และเป็นกำลังใจสำคัญในการใช้ชีวิต

การจัดงานวันครูในวันที่ January 16, 2026 ปี 2026 นี้ จึงเป็นอีกครั้งที่ประเทศไทยจะได้ตอกย้ำค่านิยมเรื่องความกตัญญู ซึ่งเป็นเครื่องหมายของคนดี และเป็นการเตือนใจให้ครูทุกคนระลึกถึงภาระหน้าที่อันยิ่งใหญ่ในการสร้างอนาคตของชาติ ไม่ว่าโลกจะเปลี่ยนไปเพียงใด "ครู" จะยังคงเป็นประทีปส่องสว่างในใจของศิษย์ไทยตลอดไป