Albania • April 11, 2026 • Saturday
Also known as: Shtuna e Madhe
E Shtuna e Madhe, e njohur ndryshe si e Shtuna e Pashkëve Ortodokse, përfaqëson një nga momentet më solemne dhe më domethënëse në kalendarin liturgjik të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë. Kjo ditë shënon kufirin midis zisë së Premtes së zezë dhe gëzimit shpërthyes të Ringjalljes. Në Shqipëri, ky kremtim mbart një peshë të veçantë kulturore, duke qenë se vendi njihet për harmoninë e tij të rrallë ndërfetare dhe për ruajtjen me fanatizëm të traditave që i mbijetuan dekadave të komunizmit dhe ateizmit shtetëror.
E Shtuna e Madhe është dita e heshtjes mistike. Sipas teologjisë ortodokse, kjo është dita kur Krishti pushoi në varr pas përfundimit të veprës së Tij të shpëtimit. Për besimtarët shqiptarë, kjo ditë nuk është thjesht një pritje pasive, por një përgatitje intensive shpirtërore dhe shtëpiake. Ndjesia që mbizotëron në qytetet si Korça, Berati, Gjirokastra dhe Tirana është ajo e një "tranzicioni të ndritshëm". Megjithëse dita fillon me liturgjinë e Shën Vasilit, ku kisha fillon të ndërrojë rrobat e zeza me ato të bardha, kulmi i vërtetë arrihet në mesnatë, kur drita thyen errësirën dhe kumtohet lajmi i madh i Ringjalljes.
Ajo që e bën këtë ditë të veçantë në Shqipëri është ndërthurja e riteve fetare me zakonet popullore. Është një kohë kur familjet mblidhen, kur emigrantët kthehen në vendlindje dhe kur shtëpitë mbushen me aromën e bukës së Pashkës dhe vezëve të kuqe. Në një vend ku feja u ndalua me ligj për 23 vjet, E Shtuna e Madhe shërben si një kujtesë e qëndrueshmërisë së besimit dhe identitetit kombëtar, ku ortodoksët, myslimanët dhe katolikët shpesh vizitojnë njëri-tjetrin për të ndarë gëzimin e festës.
Për vitin 2026, E Shtuna e Madhe Ortodokse do të jetë më:
Data: April 11, 2026 Dita e javës: Saturday Koha e mbetur: Edhe 98 ditë deri në festë
Data e Pashkëve Ortodokse është e ndryshueshme (e lëvizshme). Ajo llogaritet sipas kalendarit Julian dhe ndjek rregullin e përcaktuar në Koncilin e Parë të Nikesë, që do të thotë se Pashka duhet të bjerë pas ekuinoksit pranveror dhe pas Pashkës Hebraike. Kjo bën që shpesh data e Pashkëve Ortodokse të ndryshojë nga ajo Katolike, duke i dhënë pranverës shqiptare dy momente të veçanta festimi.
E Shtuna e Madhe në Shqipëri nuk mund të kuptohet pa parë historinë e komunitetit ortodoks shqiptar. Ky komunitet, që përbën grupin e tretë më të madh fetar në vend, ka luajtur një rol kyç në Rilindjen Kombëtare dhe në pavarësinë e kishës në vitin 1937. Pas vitit 1991, ringritja e kishës nën udhëheqjen e Kryepeshkopit Anastas solli një rigjallërim të traditave të së Shtunës së Madhe.
Teologjikisht, dita përkujton "Zbritjen e Krishtit në Ferr". Besohet se ndërsa trupi i Tij qëndronte në varr, shpirti i Tij zbriti në botën e të vdekurve për të çliruar shpirtrat e të drejtëve. Kjo është arsyeja pse Liturgjia e mëngjesit të së Shtunës quhet "Ringjallja e Parë". Në kishat shqiptare, gjatë kësaj meshe, prifti hedh gjethe dafine mbi besimtarët, duke simbolizuar fitoren mbi vdekjen.
Në kontekstin social shqiptar, kjo ditë simbolizon gjithashtu pajtimin. Pas një periudhe të gjatë kreshmimi (agjërimi), ku besimtarët janë afstinuar nga ushqimet me origjinë shtazore dhe kanë reflektuar mbi gabimet e tyre, e Shtuna shërben si momenti i fundit i reflektimit përpara se të hyhet në festimet e Pashkës.
Në Shqipëri, traditat e së Shtunës së Madhe ndahen në ato që ndodhin brenda mureve të kishës dhe ato që ndodhin në vatrën e shtëpisë.
E Shtuna e Madhe fillon si një ditë e qetë. Në zonat urbane, njerëzit bëjnë blerjet e fundit për drekën e madhe të së dielës. Qendrat e qyteteve janë të gjalla, por me një lloj respekti për agjërimin që po përfundon.
Në jug të Shqipërisë, tradita është më e ndjeshme. Në Korçë, "qyteti i serenatave" kthehet në një qendër shpirtërore ku procesionet e mbrëmjes janë madhështore. Familjet mblidhen për të përgatitur mishin e qengjit, i cili është ushqimi kryesor i festës. Qengji simbolizon "Qengjin e Perëndisë" (Krishtin) që u flijua.
Pas shërbesës së mesnatës, besimtarët kthehen në shtëpi duke u përpjekur ta mbajnë flakën e qiriut të ndezur deri në pragun e derës. Me këtë flakë, ata bëjnë shenjën e kryqit mbi derë për të bekuar shtëpinë. Më pas, fillon "përplasja e vezëve". Ky është një lojë tradicionale ku dy persona përplasin vezët e tyre të kuqe; ai që i thyhet veza humbet, ndërsa fituesi thuhet se do të ketë shëndet gjatë vitit. Ky moment shënon edhe thyerjen zyrtare të kreshmës, ku konsumohet "Magjirica" (një supë tradicionale me të brendshmet e qengjit) ose thjesht bukë dhe djathë.
Nëse planifikoni të vizitoni Shqipërinë gjatë të Shtunës së Madhe Ortodokse në vitin 2026, këtu janë disa këshilla të dobishme:
E Shtuna e Madhe Ortodokse në Shqipëri nuk është një festë zyrtare kombëtare (ditë pushimi) në vetvete, por ajo është pjesë integrale e fundjavës së Pashkëve.
Bizneset dhe Shërbimet: Shumica e dyqaneve, marketeve dhe qendrave tregtare qëndrojnë të hapura gjatë të shtunës, madje me orare të zgjatura për t'u shërbyer blerësve të fundit. E Diela dhe e Hëna: E diela e Pashkëve është festë zyrtare, dhe sipas ligjit shqiptar, nëse një festë bie të dielën (siç ndodh gjithmonë me Pashkën), dita e hënë bëhet ditë pushimi zyrtar për të gjitha institucionet publike, shkollat dhe bankat. Atmosfera: Megjithëse e shtuna është ditë pune teknike, pas mesditës ndihet një rënie e ritmit të punës, pasi njerëzit nisen drejt familjeve të tyre.Një aspekt që nuk duhet lënë pa përmendur është se si E Shtuna e Madhe reflekton bashkëjetesën në Shqipëri. Nuk është e pazakontë të shohësh myslimanë shqiptarë që blejnë vezë të kuqe për fëmijët e tyre ose që urojnë fqinjët e tyre ortodoksë. Kjo traditë e "shkëmbimit të festave" është një gur themeli i shoqërisë shqiptare. Në qytete të përziera, këmbanat e kishës që bien në mesnatën e së shtunës dëgjohen me respekt nga të gjithë, duke e kthyer këtë festë ortodokse në një moment uniteti kombëtar.
E Shtuna e Madhe, April 11, 2026, do të jetë një kohë reflektimi, drite dhe shprese. Për besimtarët, është fundi i një rrugëtimi të gjatë kreshmimi; për të tjerët, është një mundësi për të festuar pranverën, familjen dhe traditat e pasura që e bëjnë Shqipërinë një vend kaq unik në hartën shpirtërore të Europës. Nëse gjendeni në Shqipëri në këtë datë, lëreni veten të udhëhiqet nga drita e qirinjve dhe shija e vezëve të kuqe, dhe mos harroni të thoni: "Gëzuar Pashkët!".
Common questions about Easter Saturday (Orthodox) in Albania
E Shtuna e Madhe Ortodokse për vitin 2026 do të festohet ditën e Saturday, më April 11, 2026. Sipas llogaritjeve, duhen edhe 98 ditë deri në këtë festë të rëndësishme që paraprin Ringjalljen e Krishtit. Kjo ditë shënon fundin e Kreshmës dhe kulmon me liturgjinë madhështore të mesnatës, ku besimtarët mblidhen nëpër kisha për të pritur dritën e shenjtë dhe festën e Pashkëve.
Jo, e Shtuna e Madhe nuk është një ditë pushimi zyrtar e pavarur në Shqipëri, por ajo bie brenda periudhës festive të Pashkëve Ortodokse. Megjithatë, duke qenë se e diela pasardhëse është festë kombëtare, shumë biznese dhe shërbime publike mund të kenë orare të reduktuara ose të mbyllen herët për t'u përgatitur për festimet. Shteti shqiptar e njeh rëndësinë e kësaj feste brenda diversitetit fetar të vendit, duke respektuar traditën e komunitetit ortodoks, i cili është grupi i tretë më i madh fetar në vend.
E Shtuna e Madhe përkujton kohën e fundit të Krishtit në varr përpara Ringjalljes. Është një ditë reflektimi, lutjeje intensive dhe heshtjeje solemne. Pas dekadave të shtypjes fetare gjatë epokës komuniste në Shqipëri, kjo ditë ka marrë një rëndësi të veçantë si simbol i ringjalljes së besimit dhe lirisë shpirtërore. Ajo përfaqëson kalimin nga trishtimi i Kryqëzimit drejt gëzimit të Pashkës, duke promovuar harmoninë ndërfetare ku shpesh edhe shqiptarët e besimeve të tjera u bashkohen traditave kulturore të miqve të tyre ortodoksë.
Pika kulminante e festimeve është Liturgjia e Shenjtë që fillon vonë në mbrëmjen e së shtunës dhe zgjat deri pas mesnatës. Në katedralet kryesore si ajo e Tiranës, Korçës, Beratit dhe Gjirokastrës, besimtarët ndezin qirinj që simbolizojnë dritën e Krishtit. Gjatë shërbesës këndohen himne dhe thuhen lutje derisa shpallet lajmi i gëzueshëm 'Krishti u Ngjall!'. Ky moment shënon fundin e agjërimit dhe fillimin e festimeve të mëdha me ushqime tradicionale dhe mbledhje familjare.
Përgatitjet në shtëpi janë të shumta, ku më kryesorja është lyerja e vezëve me ngjyrë të kuqe, që simbolizon gjakun e Krishtit dhe rilindjen. Një zakon tjetër i veçantë në disa zona është ngrënia e një vakti të heshtur në mëngjes me hudhra të freshkëta për të larguar të keqen. Gratë përgatisin bukën e Pashkës, një lloj buke e ëmbël speciale, dhe bëhen gati për drekën e madhe të së dielës. Pas mesnatës, fillon loja tradicionale e thyerjes së vezëve, ku fituesi besohet se do të ketë fat gjatë vitit.
Pas përfundimit të shërbesës së mesnatës, agjërimi thyhet dhe fillon festa. Ushqimi kryesor është mishi i qengjit i pjekur, i cili shoqërohet me byrek, sallata të freskëta dhe bukën e ëmbël të Pashkës. Pijet si raki dhe verë nuk mungojnë në asnjë tryezë shqiptare. Këto zakone kulinarie ndahen shpesh me fqinjët dhe miqtë e besimeve të tjera, duke pasqyruar frymën e bashkëjetesës dhe mikpritjes që karakterizon shoqërinë shqiptare.
Turistët që kërkojnë një përvojë autentike duhet të vizitojnë jugun dhe juglindjen e Shqipërisë, veçanërisht qytetet si Korça, Berati dhe Gjirokastra, ku traditat ortodokse janë shumë të rrënjosura. Edhe në Tiranë apo Durrës mund të shihen procesione dhe ceremoni madhështore. Rekomandohet rezervimi i hershëm i akomodimit, pasi shumë shqiptarë kthehen në vendlindje për të festuar me familjet e tyre. Vizitorët janë të mirëpritur në kisha, por duhet të mbajnë veshje modeste dhe të respektojnë qetësinë e lutjeve.
Moti në prill në Shqipëri është zakonisht i butë dhe pranveror, ideal për udhëtime. Nëse vizitoni një kishë gjatë së Shtunës së Madhe, mund të merrni pjesë në ndezjen e qirinjve, por shmangni ndërprerjen e lutjeve apo fotografimin me blic në momente solemne. Provoni vezët e kuqe dhe mishin e qengjit në restorantet lokale për t'u zhytur plotësisht në kulturë. Gjithashtu, mësoni përshëndetjen 'Krishti u Ngjall!' (përgjigja: 'Vërtet u Ngjall!'), e cila do t'ju ndihmojë të lidheni më mirë me vendasit gjatë festës.
Easter Saturday (Orthodox) dates in Albania from 2010 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Saturday | April 19, 2025 |
| 2024 | Saturday | May 4, 2024 |
| 2023 | Saturday | April 15, 2023 |
| 2022 | Saturday | April 23, 2022 |
| 2021 | Saturday | May 1, 2021 |
| 2020 | Saturday | April 18, 2020 |
| 2019 | Saturday | April 27, 2019 |
| 2018 | Saturday | April 7, 2018 |
| 2017 | Saturday | April 15, 2017 |
| 2016 | Saturday | April 30, 2016 |
| 2015 | Saturday | April 11, 2015 |
| 2014 | Saturday | April 19, 2014 |
| 2013 | Saturday | May 4, 2013 |
| 2012 | Saturday | April 14, 2012 |
| 2011 | Saturday | April 23, 2011 |
| 2010 | Saturday | April 3, 2010 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.