Albania • April 10, 2026 • Friday
Also known as: E Premtja e Madhe
Premtja e Madhe, e njohur ndryshe si Premtja e zezë ose Premtja e Shenjtë, përfaqëson ditën më solemne dhe më të dhimbshme në kalendarin e Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë. Kjo ditë përkujton pësimet e Jisu Krishtit, kryqëzimin e tij dhe vdekjen në Kryq për shpëtimin e njerëzimit. Në Shqipëri, një vend i njohur për harmoninë e tij unike fetare, kjo ditë mbart një peshë të madhe shpirtërore për komunitetin ortodoks, duke u shndërruar në një moment reflektimi të thellë, agjërimi të rreptë dhe lutjeje.
Ndryshe nga festat e gëzueshme, Premtja e Madhe është një ditë zie shpirtërore. Besimtarët ortodoksë shqiptarë e përjetojnë këtë ditë si një rrugëtim drejt sakrificës sublime. Atmosfera në qytetet me traditë të fortë ortodokse, si Korça, Berati, Gjirokastra apo Tirana, ndryshon dukshëm; kishat mbushen me besimtarë që vijnë për të nderuar Epitafin (varrin simbolik të Krishtit), ndërsa rrugët shpesh ndriçohen nga qirinjtë e procesioneve të mbrëmjes. Është një ditë ku koha duket se ndalon, duke i lënë vendin meditimit mbi jetën, vdekjen dhe shpresën për ringjallje.
Në kontekstin shqiptar, kjo ditë dëshmon gjithashtu qëndrueshmërinë e besimit pas dekadave të ndalimit të fesë gjatë regjimit komunist. Sot, kremtimi i Premtes së Madhe është një tregues i gjallë i ringritjes së institucioneve fetare dhe ruajtjes së traditave që lidhin brezat. Megjithëse Shqipëria është një shtet laik me shumicë myslimane, respekti ndërfetar bën që kjo ditë të nderohet nga të gjithë, duke u parë si pjesë integrale e trashëgimisë kulturore dhe shpirtërore të kombit.
Premtja e Madhe Ortodokse nuk ka një datë fikse në kalendarin gregorian, pasi ajo përcaktohet sipas kalendarit Julian dhe lëvizjes së hënës, duke u lidhur drejtpërdrejt me datën e Pashkës Ortodokse.
Për vitin 2026, detajet e kësaj dite janë si më poshtë:
Dita e javës: Friday Data e saktë: April 10, 2026 Koha e mbetur: Kanë mbetur edhe 97 ditë deri në këtë kremtim.
Pashka Ortodokse zakonisht bie më vonë se Pashka Katolike dhe Protestante, për shkak të ndjekjes së llogaritjeve të vjetra kishtare. Kjo do të thotë që besimtarët në Shqipëri shpesh kanë një periudhë të veçantë kremtimi që mund të ndryshojë nga java në javë krahasuar me pjesën tjetër të Evropës perëndimore.
Rrënjët e kësaj dite nisin që në hapat e parë të krishtërimit. Sipas Shkrimeve të Shenjta, kjo është dita kur Jisu Krishti u gjykua nga Pont Pilati, u dënua me vdekje, u detyrua të mbante kryqin e tij deri në kodrën e Golgotës dhe u kryqëzua midis dy kusarëve. Për besimtarët ortodoksë, kjo nuk është thjesht një ngjarje historike, por një akt hyjnor i vetëflijimit.
Në Shqipëri, historia e kësaj dite është e lidhur ngushtë me vetë historinë e kishës shqiptare. Gjatë shekujve të sundimit osman, komunitetet ortodokse i ruajtën këto tradita me fanatizëm, shpesh duke i ndërthurur ato me elemente të kulturës lokale. Megjithatë, goditja më e rëndë erdhi në vitin 1967, kur Shqipëria u shpall shteti i parë ateist në botë. Për më shumë se dy dekada, kremtimi i Premtes së Madhe ishte i ndaluar me ligj dhe dënohej rreptësisht. Familjet ortodokse detyroheshin t'i kryenin ritet e tyre në fshehtësi të plotë, duke agjëruar brenda mureve të shtëpisë dhe duke u lutur në heshtje.
Pas vitit 1990, me rihapjen e kishave dhe ringritjen e Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë nën udhëheqjen e Kryepeshkopit Anastas, Premtja e Madhe rifitoi shkëlqimin dhe rëndësinë e saj publike. Sot, ajo shërben si një kujtesë e triumfit të besimit mbi persekutimin.
Kremtimi i Premtes së Madhe në Shqipëri ndjek një strukturë rigoroze liturgjike, por pasurohet edhe me zakone popullore që ndryshojnë nga veriu në jug.
Në Korçë, ky procesion është veçanërisht mbresëlënës. Mijëra njerëz e ndjekin Epitafin me qirinj të ndezur në duar, ndërkohë që bandoja e qytetit luan marshime funebre. Është një moment ku i gjithë qyteti zhytet në heshtje dhe respekt. Në Tiranë, procesioni rreth Katedrales "Ringjallja e Krishtit" mbledh jo vetëm ortodoksë, por edhe kuriozë e turistë që mahniten nga solemniteti i ngjarjes.
Për një ortodoks të devotshëm në Shqipëri, Premtja e Madhe është dita e agjërimit më të rreptë. Shumë besimtarë nuk konsumojnë asgjë deri në perëndim të diellit, ndërsa të tjerë shmangin çdo lloj ushqimi që ka vaj, mish ose bulmet. Tradicionalisht, në këtë ditë pihet vetëm ujë me uthull, në kujtim të uthullës që iu dha Krishtit kur kishte etje mbi kryq.
Në shtëpitë shqiptare, kjo ditë nuk karakterizohet nga punët e rënda. Tradita thotë se nuk duhet të përdoret gjilpëra, çekiçi apo ndonjë mjet tjetër që të kujton gozhdët dhe vuajtjet e Krishtit. Gratë zakonisht përfundojnë lyerjen e vezëve të Pashkës (të cilat nisin të lyhen të Enjten e Madhe), por vetë dita i dedikohet lutjes dhe qetësisë.
Në zonat rurale, ekzistojnë besime se nëse bie shi të Premten e Madhe, viti do të jetë i mbarë dhe me korrje të bollshme, pasi shiu konsiderohet si lotët e natyrës për vdekjen e Krijuesit.
Shqipëria ka një gjeografi fetare interesante. Premtja e Madhe ndihet më fort në jug dhe juglindje të vendit.
Nëse planifikoni të vizitoni Shqipërinë ose të ktheheni në atdhe gjatë 2026, mbani parasysh disa këshilla praktike për këtë periudhë:
Nëse dëshironi të vizitoni manastiret e famshme si ai i Shën Naumit (pranë kufirit në Pogradec) apo manastiret në Voskopojë, bëni mirë të rezervoni akomodimin herët, pasi fundjava e Pashkëve sjell një fluks të madh vizitorësh vendas dhe të huaj.
Ky është një pikë e rëndësishme për t'u kuptuar në lidhje me legjislacionin shqiptar mbi festat zyrtare.
Premtja e Madhe Ortodokse NUK është festë zyrtare kombëtare në Shqipëri.
Çfarë do të thotë kjo? Institucionet shtetërore, bankat, postat, shkollat dhe zyrat qeveritare qëndrojnë të hapura sipas orarit të tyre të zakonshëm. Bizneset private gjithashtu operojnë normalisht. Përjashtimet: Megjithëse ligjërisht është ditë pune, shumë punëdhënës në zonat me shumicë ortodokse u lejojnë punonjësve të tyre të largohen më herët ose të marrin ditën e lirë për arsye fetare. Gjithashtu, shkollat në zona si Dropulli apo disa fshatra të jugut mund të kenë pjesëmarrje të reduktuar. Dallimi me Pashkët: Ndryshe nga Premtja e Madhe, e Diela e Pashkës dhe e Hëna e Pashkës (12 dhe 13 Prill 2026) janë festa zyrtare kombëtare. Gjatë këtyre ditëve, i gjithë vendi është në pushim dhe çdo institucion publik mbyll dyert.
Për vizitorët, kjo do të thotë se jeta e përditshme vazhdon pa ndërprerje, por nuanca fetare e ditës është shumë e pranishme në jetën sociale dhe shpirtërore të komunitetit ortodoks.
Premtja e Madhe Ortodokse mbetet një nga shtyllat më të forta të identitetit fetar në Shqipëri. Ajo është një ditë që i fton të gjithë, pavarësisht besimit, të reflektojnë mbi vlerat e sakrificës dhe përulësisë.
Për vitin 2026, data April 10, 2026 do të jetë një moment kulmues për mijëra besimtarë. Edhe pse kanë mbetur edhe 97 ditë, përgatitjet shpirtërore nisin shumë më herët me Kreshmën e Madhe. Për këdo që gjendet në Shqipëri gjatë kësaj kohe, përjetimi i liturgjisë dhe procesionit të Epitafit mbetet një përvojë e paharrueshme që tregon shpirtin e vërtetë dhe të qëndrueshëm të popullit shqiptar.
Në një botë që nxiton, Premtja e Madhe në Shqipëri na kujton rëndësinë e heshtjes, nderimit të traditës dhe fuqinë e shpresës që vjen pas vdekjes – ringjalljen. Pavarësisht nëse jeni besimtar apo thjesht një vëzhgues i kulturës, kjo ditë ofron një dritare unike në shpirtin e komunitetit ort
Common questions about Good Friday (Orthodox) in Albania
Premtja e Madhe Ortodokse në Shqipëri do të festohet të Friday, më April 10, 2026. Nga data 1 janar 2026, duhen edhe 97 ditë deri në këtë datë të rëndësishme të kalendarit liturgjik ortodoks, e cila paraprin festën e Pashkëve.
Jo, Premtja e Madhe Ortodokse nuk është një festë zyrtare kombëtare në Shqipëri. Ndryshe nga e Diela e Pashkëve dhe e Hëna e Pashkëve, të cilat janë ditë pushimi ligjor, institucionet shtetërore, bankat dhe shkollat qëndrojnë të hapura. Megjithatë, ajo mbetet një vëzhgim i rëndësishëm jozyrtar për komunitetin e krishterë ortodoks, i cili përbën një pjesë të ndjeshme të popullsisë, veçanërisht në jug të vendit.
Premtja e Madhe, e njohur edhe si Premtja e Zezë, përkujton pasionin, kryqëzimin dhe vdekjen e Jezu Krishtit. Është dita më solemne e Javës së Madhe, që shënon sakrificën supreme të Krishtit për shpëtimin e njerëzimit. Për besimtarët ortodoksë shqiptarë, kjo është një ditë zie e thellë dhe reflektimi shpirtëror që paraprin gëzimin e Ringjalljes.
Besimtarët marrin pjesë në shërbesa të veçanta kishtare, ku më kryesorja është procesioni i Epitafit (varrit të Krishtit) në mbrëmje. Gjatë kësaj dite, besimtarët mbajnë agjërim të rreptë, duke shmangur mishin, produktet e qumështit dhe shpesh edhe vajin. Jeta publike në zonat me shumicë ortodokse si Berati, Gjirokastra apo Korça bëhet më e qetë, ndërsa besimtarët vizitojnë kishat për të nderuar ikonat dhe për t'u lutur në heshtje.
Në Shqipëri, tradita përfshin kalimin e besimtarëve nën Epitafin e zbukuruar me lule brenda kishës, si simbol i hyrjes në varrin e Krishtit. Shumë njerëz veshin rroba të errëta ose të zeza në shenjë zie. Në qytete si Pogradeci apo Voskopoja, procesionet e mbrëmjes rreth kishës mbledhin komunitetin në një atmosferë solemne me qirinj të ndezur, duke krijuar një pamje mjaft prekëse dhe tradicionale.
Në pjesën më të madhe të Shqipërisë, bizneset dhe transporti publik funksionojnë normalisht. Megjithatë, në zonat me prezencë të fortë ortodokse dhe pranë kufirit me Greqinë, disa biznese të vogla mund të mbyllen herët ose të reduktojnë orarin për t'u lejuar punonjësve pjesëmarrjen në shërbesat fetare. Turistët duhet të kenë parasysh se fundjava e Pashkëve mund të sjellë fluks më të madh vizitorësh në qytetet historike dhe manastiret e njohura.
Vizitorët janë të mirëpritur të vëzhgojnë procesionet dhe shërbesat, por duhet të tregojnë respekt të lartë. Rekomandohet veshje modeste (mbulimi i shpatullave dhe gjunjëve) brenda kishave. Fotografimi mund të jetë i kufizuar gjatë momenteve kulminante të lutjes, ndaj është mirë të kërkohet leje ose të qëndrohet në heshtje në anë të turmës për të mos penguar ritualet e besimtarëve.
Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë ndjek kalendarin Julian për përcaktimin e Pashkëve, ndryshe nga kishat perëndimore që përdorin kalendarin Gregorian. Data llogaritet bazuar në ciklin hënor dhe ekuinoksin pranveror, gjë që bën që Premtja e Madhe Ortodokse të bjerë shpesh në një datë të ndryshme nga ajo katolike apo protestante, siç ndodh në vitin 2026.
Good Friday (Orthodox) dates in Albania from 2010 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Friday | April 18, 2025 |
| 2024 | Friday | May 3, 2024 |
| 2023 | Friday | April 14, 2023 |
| 2022 | Friday | April 22, 2022 |
| 2021 | Friday | April 30, 2021 |
| 2020 | Friday | April 17, 2020 |
| 2019 | Friday | April 26, 2019 |
| 2018 | Friday | April 6, 2018 |
| 2017 | Friday | April 14, 2017 |
| 2016 | Friday | April 29, 2016 |
| 2015 | Friday | April 10, 2015 |
| 2014 | Friday | April 18, 2014 |
| 2013 | Friday | May 3, 2013 |
| 2012 | Friday | April 13, 2012 |
| 2011 | Friday | April 22, 2011 |
| 2010 | Friday | April 2, 2010 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.