Nowruz/Spring Holiday

Novruz Bayramı: Azərbaycanın Bahar Təranəsi və Milli Dirçəliş Rəmzi

Novruz bayramı Azərbaycan xalqının mədəni kimliyinin ən parlaq, ən qədim və ən sevilən təzahürüdür. Bu bayram sadəcə təqvimin dəyişməsi deyil, təbiətin oyanışı, həyatın yenilənməsi və ruhun saflaşması deməkdir. Min illər boyu nəsildən-nəslə ötürülən bu möhtəşəm bayram, Azərbaycanın hər bir guşəsində eyni coşğu və səmimiyyətlə qeyd olunur. Novruz gəlişi ilə evlərə bərəkət, qəlblərə ümid və insan münasibətlərinə sülh gətirir. Bu, qışın sərt soyuğunun baharın mülayim nəfəsi ilə əvəzləndiyi, gecə ilə gündüzün bərabərləşdiyi astronomik bir hadisədir.

Azərbaycanlılar üçün Novruz bir ailə bayramıdır. İnsanlar bu günlərdə küsülüləri barışdırır, qohum-əqrəbanı ziyarət edir və süfrələrini hər kəs üçün açıq saxlayırlar. Bayramın fəlsəfəsində xeyirin şər üzərində qələbəsi, qaranlığın işığa məğlub olması və həyatın sonsuz dövranı dayanır. UNESCO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs siyahısına daxil edilmiş Novruz, Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi ən böyük mənəvi dəyərlərdən biridir. Bu bayram həm də birliyin rəmzidir; etnik mənsubiyyətindən və dinindən asılı olmayaraq, Azərbaycanda yaşayan hər kəs bu şənliyə qoşulur.

2026-cı ildə Novruz Bayramı Nə Vaxtdır?

Azərbaycanda Novruz bayramı hər il yaz gecə-gündüz bərabərliyi zamanı, yəni günəşin Şimal yarımkürəsinə keçdiyi anda qeyd olunmağa başlayır. 2026-cı ildə bu möhtəşəm bayramın əsas günü Saturday gününə, yəni March 21, 2026 tarixinə təsadüf edir. Hazırda bu müqəddəs bayramın gəlişinə cəmi 77 gün qalıb.

Novruzun tarixi hər il astronomik hesablamalara əsasən müəyyən edilir. Bu, sabit bir təqvim günü deyil, günəşin hərəkətinə bağlı olan dəyişkən bir tarixdir. Lakin Azərbaycan dövləti tərəfindən hər il rəsmi qeyri-iş günləri elan edilir ki, insanlar bu bayramı layiqincə qeyd edə bilsinlər. 2026-cı ildə martın 20-dən 24-nə qədər olan müddət rəsmi bayram günləri hesab olunur və bu müddət ərzində ölkədə genişmiqyaslı şənliklər keçirilir.

Novruzun Tarixi və Kökləri

Novruzun tarixi bəşəriyyətin ən qədim sivilizasiyalarına qədər gedib çıxır. Tədqiqatçılar bu bayramın köklərini 3000 ildən də çox əvvələ – qədim şumerlərə, babillərə və zərdüştlük inancına bağlayırlar. Zərdüştlükdə Novruz odun və işığın zəfəri kimi qəbul edilirdi. Azərbaycan ərazisi qədimdən "Odlar Yurdu" kimi tanındığı üçün, Novruz adət-ənənələri burada xüsusilə dərin kök salmışdır.

İslamın gəlişindən sonra da bu bayram öz əhəmiyyətini itirməmiş, əksinə, yeni çalarlar qazanaraq xalqın məişətinə daha dərindən nüfuz etmişdir. Sovet dönəmində Novruzu rəsmi şəkildə qeyd etmək qadağan edilsə də, Azərbaycan xalqı bu ənənəni öz evlərində, gizli şəkildə qoruyub saxlamağı bacarmışdır. Müstəqillik qazanıldıqdan sonra Novruz Azərbaycanın ən əziz dövlət bayramlarından birinə çevrilmişdir. BMT-nin Baş Assambleyası tərəfindən 21 mart tarixinin "Beynəlxalq Novruz Günü" elan edilməsi təşəbbüsü də məhz Azərbaycana məxsusdur.

Bayram Hazırlıqları: Dörd Çərşənbə

Azərbaycanda Novruz hazırlıqları bayramın özündən bir ay əvvəl başlayır. Bu hazırlıq prosesi təbiətin dörd ünsürünü (su, od, yel və torpaq) simvolizə edən dörd çərşənbə vasitəsilə həyata keçirilir:

1. Su Çərşənbəsi (Əzəl Çərşənbə): İlk çərşənbədə suyun yenilənməsi və təmizlənməsi qeyd olunur. İnsanlar gün doğmamışdan əvvəl çay kənarına gedir, əl-üzlərini yuyur və suyun üzərindən atılırlar. İnanılır ki, "təzə su" bütün dərd-səri yuyub aparır.
2. Od Çərşənbəsi: Bu gün odun, istinin və günəşin gücünə həsr olunur. Həyətlərdə tonqallar qalanır. İnsanlar "ağırlığım-uğurluğum bu odda yansın" deyərək tonqalın üzərindən tullanırlar. Bu, ruhun təmizlənməsi ritualıdır.
3. Yel Çərşənbəsi: Küləyin oyanışını simvolizə edir. İnanclara görə, bu gün əsən külək təbiəti oyadır, ağacları silkələyərək onları bahara hazırlayır.
4. Torpaq Çərşənbəsi (İlaxır Çərşənbə): Ən vacib çərşənbədir. Torpağın oyanması, toxumun cücərməsi və baharın rəsmən gəlişi deməkdir. Bu gün ən böyük tonqallar qalanır və süfrələr zəngin olur.

Novruzun Rəmzləri və Süfrə Mədəniyyəti

Novruz süfrəsi xüsusi qaydalarla hazırlanır. Süfrənin mərkəzində mütləq Səməni (cücərdilmiş buğda) olmalıdır. Səməni dirçəlişin, bərəkətin və həyatın rəmzidir.

Süfrədə adətən "7 sin" (adları "s" hərfi ilə başlayan yeddi nemət) olmalıdır: Səməni – dirçəliş Sumaq – günəşin rəngi Sirkə – səbir və dözüm Sarımsaq – sağlamlıq Səbzə – təmizlik Süd – saflıq Sucuq – şirinlik

Novruz günlərində Azərbaycanın hər yerində şənliklər keçirilir. Bakıdakı Fəvvarələr Meydanında və İçərişəhərdə böyük yarmarkalar qurulur. Kosa və Keçəl: Novruzun ən məşhur personajlarıdır. Kosa qışı, Keçəl isə baharı simvolizə edir. Onların məzhəkəli deyişmələri və oyunları bayramın ayrılmaz hissəsidir. Papapaqdıtdı: Uşaqlar bayram axşamı qonşuların qapısına papaq atır və gizlənirlər. Ev sahibi isə papağın içinə bayram şirniyyatları və meyvələr qoyur. Qulaq falı: Gənclər axşam vaxtı qonşuların qapısını pusurlar. Eşitdikləri ilk sözə görə öz bəxtlərini yozurlar. Buna görə də bayramda hər kəs xoş sözlər danışmağa çalışır.

• Səməni halvası (Sumanak): Buğda cücərtisindən hazırlanan çox zəhmətli, lakin dadlı bir təamdır. Qadınlar bir yerə toplaşaraq bütün gecəni bu halvanı qarışdırır, mahnılar oxuyurlar.

2026-cı il üçün Praktiki Məlumatlar

2026-cı ildə Novruz bayramı martın 20-dən 24-nə qədər rəsmi tətil günləri ilə müşayiət olunacaq. Əgər bu müddətdə Azərbaycana səfər etməyi planlaşdırırsınızsa, aşağıdakıları nəzərə almağınız tövsiyə olunur:

1. Hava Şəraiti: Mart ayında Bakıda hava mülayim olur (təxminən 10-15°C). Lakin dəniz kənarı olduğu üçün küləkli ola bilər. Yanınızda yüngül palto və ya gödəkçə götürməyiniz məsləhətdir.
2. Nəqliyyat və Mağazalar: Bayram günlərində banklar, dövlət idarələri və bəzi kiçik dükanlar bağlı ola bilər. Lakin böyük ticarət mərkəzləri, restoranlar və muzeylər turistlər üçün açıqdır. İctimai nəqliyyat bayram rejimində işləyir.
3. Tədbirlər: Bakı bulvarında və tarixi İçərişəhərdə keçirilən konsertləri və xalq oyunlarını qaçırmayın. Odun yandırılması və atəşfəşanlıq bayramın ən görkəmli anlarıdır.
4. Qonaqpərvərlik: Əgər bir azərbaycanlı sizi evinə bayram süfrəsinə dəvət edərsə, mütləq qəbul edin. Bu, bayramın ruhunu daxildən hiss etmək üçün ən yaxşı yoldur.

Novruz Rəsmi Bayramdırmı?

Bəli, Novruz Azərbaycanda ən mühüm rəsmi dövlət bayramıdır. Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, Novruz bayramı günləri (adətən 5 gün) qeyri-iş günləridir. Əgər bayram günləri həftəsonuna təsadüf edərsə, istirahət günləri növbəti iş günlərinə keçirilir.

2026-cı ildə martın 20-dən 24-nə qədər ölkədə tam tətil olacaq. Bu müddət ərzində insanlar ailələri ilə vaxt keçirir, rayonlara səyahət edir və ya şəhər şənliklərində iştirak edirlər. Bayramdan sonra da təsir davam edir; adətən bayramın 13-cü günü (təxminən 1-2 aprel tarixlərində) insanlar təbiət qoynuna çıxaraq "Sizdah-Bedar" (Təbiət günü) ənənəsini yerinə yetirirlər.

Novruz sadəcə bir gün deyil, bir həyat tərzidir. O, keçmişi gələcəklə bağlayan, insanı təbiətə yaxınlaşdıran və mənəvi saflığı təbliğ edən möhtəşəm bir mirasdır. 2026-cı ildə Azərbaycanın bu qədim bayramını qeyd etmək, baharın gəlişini və həyatın yenilənməsini hiss etmək üçün ən gözəl zamandır.