Nowruz/Spring Holiday

Novruz Bayramı: Azərbaycanın Bahar Təntənəsi və Milli İdentikliyin Rəmzi

Novruz bayramı Azərbaycan xalqının mədəniyyətini, mənəviyyatını və qədim tarixini özündə birləşdirən ən əziz, ən möhtəşəm bayramdır. "Yeni gün" mənasını verən Novruz, təkcə təqvimin dəyişməsi deyil, həm də təbiətin oyanışı, həyatın yenilənməsi və ruhun saflaşması deməkdir. Bu bayram minilliklər boyu nəsildən-nəslə ötürülərək, azərbaycanlıların milli kimliyinin ayrılmaz bir parçasına çevrilmişdir. Yazın gəlişi ilə əlaqədar olan bu mövsümi festival, insan və təbiət arasındakı harmoniyanı, sülhü, mehribanlığı və gələcəyə olan ümidi tərənnüm edir.

Azərbaycanda Novruzun özünəməxsus bir cazibəsi var. Bu, sadəcə bir günlük qeyd etmə deyil, həftələrlə davam edən, hər mərhələsi fərqli rituallarla zəngin olan bir ritual silsiləsidir. Martın gəlişi ilə ölkənin hər bir guşəsində - Bakının dar küçələrindən tutmuş uca dağ kəndlərinə qədər hər yerdə bahar ətri duyulmağa başlayır. İnsanlar küslülükləri unudur, qohum-əqrəba bir araya gəlir və süfrələr ən dadlı milli təamlarla bəzədilir. Novruz həm də bərəkət rəmzidir; inanılır ki, bayramı nə qədər şən və zəngin qarşılasan, il boyu ruzi-bərəkət səninlə olar.

Bu qədim bayram həm də birliyimizin rəmzidir. 2009-cu ildə UNESCO tərəfindən Qeyri-Maddi Mədəni İrs siyahısına daxil edilməsi və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən 21 martın "Beynəlxalq Novruz Günü" elan olunması, bu bayramın bəşəri əhəmiyyətini bir daha sübut edir. Azərbaycanda Novruz dövlət səviyyəsində qeyd olunur və hər il Prezidentin xalqa təbriki ilə müşayiət olunur. Bu günlərdə şəhərlərimiz al-əlvan bəzənir, tonqallar qalanır və xalq oyunları nümayiş etdirilir.

2026-cı ildə Novruz Bayramı Nə Vaxtdır?

2026-cı ildə Novruz bayramı bahar bərabərliyi nöqtəsinə uyğun olaraq mart ayının 20-də başlayır. Bu il bayramın əsas günü olan martın 20-si Sunday gününə təsadüf edir. Hazırda bu möhtəşəm bayramın gəlişinə cəmi 78 gün qalıb.

Novruz bayramının tarixi dəyişkəndir, çünki o, astronomik günəş təqviminə əsaslanır. Hər il günəşin Qoç bürcünə daxil olduğu an – yəni gecə ilə gündüzün bərabərləşdiyi an – baharın gəlişi və yeni ilin başlanğıcı hesab olunur. 2026-cı ildə rəsmi bayram günləri March 22, 2026 tarixlərini əhatə edəcək. Bu beş günlük istirahət müddəti vətəndaşlara bayramın bütün adət-ənənələrini tam şəkildə yerinə yetirmək və ailələri ilə vaxt keçirmək üçün geniş imkan yaradır.

Novruzun Tarixi və Kökləri: 5000 İllik Miras

Novruzun kökləri çox dərindir. Tədqiqatlar göstərir ki, bu bayramın tarixi 5000 il əvvələ, qədim Şumer və Babil mədəniyyətlərinə qədər gedib çıxır. Eramızdan əvvəl 505-ci ilə aid olan tarixi qeydlər bu bayramın o dövrün imperiyalarında geniş şəkildə qeyd edildiyini təsdiqləyir. Azərbaycan ərazisində isə Novruz zərdüştilikdən daha qədim olan təbiətə sitayiş inancları ilə bağlıdır. Odun, suyun, torpağın və küləyin müqəddəsləşdirilməsi bu bayramın fəlsəfəsinin əsasını təşkil edir.

Zərdüştilik dövründə Novruz daha da sistemləşmiş və "Həyatın qələbəsi" kimi qəbul edilmişdir. İslam dininin qəbulundan sonra da Azərbaycan xalqı öz milli adət-ənənələrini qoruyub saxlamış, Novruzu dini deyil, məhz milli və mövsümi bir bayram kimi yaşatmışdır. Sovet dövründə rəsmi qadağalara baxmayaraq, xalq bu bayramı gizli və ya aşkar şəkildə öz evlərində qeyd etməyə davam etmişdir. Müstəqillik qazanıldıqdan sonra isə Novruz Azərbaycanda rəsmi dövlət bayramı statusu almış və ən yüksək səviyyədə qeyd olunmağa başlamışdır.

Bayram Hazırlıqları: Çərşənbələr

Novruz bayramı öz gəlişini dörd çərşənbə ilə müjdələyir. Hər bir çərşənbə təbiətin bir ünsürünün oyanışını simvolizə edir:

1. Su Çərşənbəsi: İlk çərşənbədir. İnanılır ki, bu gün sular təzələnir, durğun sular hərəkətə gəlir. İnsanlar sübh tezdən su üstünə gedir, əl-üzlərini yuyur və bir-birinin üzərinə su çiləyirlər.
2. Od Çərşənbəsi: Bu gün odun, günəşin müqəddəsliyinə inanılır. Həyətlərdə tonqallar qalanır. İnsanlar odun üzərindən atlanaraq "ağırlığım-uğurluğum odlara" deyirlər ki, bu da keçən ilin dərd-sərinin odda yanması mənasını verir.
3. Yel Çərşənbəsi: Küləyin oyanışını təmsil edir. İnanclara görə, yel (külək) oyanaraq təbiəti gəzir, ağacları silkələyir və baharın gəlişini hər yerə yayır.
4. Torpaq Çərşənbəsi (İlaxır Çərşənbə): Ən vacib çərşənbədir. Torpaq oyanır, canlanır və toxumu qəbul etməyə hazır olur. Bu çərşənbə xalq arasında çox təntənəli qeyd olunur, süfrələr bəzənir və bayramın əsas ritualları icra edilir.

Novruzun Rəmzləri və Adətləri

Novruz bayramı zəngin və rəngarəng adətlərlə doludur. Hər bir detalın öz mənası var:

Səməni: Novruzun ən vacib rəmzidir. Buğdadan cücərdilən səməni yazın gəlişini, dirçəlişi və bərəkəti simvolizə edir. Hər bir evdə bayramdan həftələr öncə səməni qoyulur və onun yaşıl rəngi göz oxşayır. Bayram Xonçası: Süfrənin ortasında böyük bir xonça düzülür. Xonçanın mərkəzində səməni, ətrafında isə boyanmış yumurtalar, şəkərbura, paxlava, qoğal və müxtəlif çərəzlər olur. Yumurta Boyama: Yumurtalar müxtəlif rənglərə (əsasən qırmızı) boyanır. Bu, həyatın başlanğıcını və dünyanı simvolizə edir. Uşaqlar arasında "yumurta döyüşdürmək" ən sevilən oyunlardan biridir. Tonqal Qalamaq: Bayram axşamı həyətlərdə tonqal qalanır. Od saflaşma rəmzidir. Yeddi dəfə tonqalın üzərindən tullanmaq insanın ruhən təmizlənməsinə işarədir. Papapaq Atmaq: Uşaqlar qonşuların qapısına papaq və ya torba atıb gizlənirlər. Ev sahibi isə o papağı bayram şirniyyatları və meyvələrlə doldurub geri qaytarır. Qulaq Falı: Gənclər qonşuların qapısını pusur və eşitdikləri ilk sözə görə bəxtlərini yozurlar. Buna görə də bayram axşamı hər kəs evində xoş sözlər danışmağa çalışır.

Bayram Süfrəsi: Dadlı Təamlar

Azərbaycan mətbəxi Novruzda öz zirvəsinə çatır. Bayram süfrəsində "yeddi növ" nemətin olması adətdir. Əsas yemək isə mütləq Plov olmalıdır. Plovun onlarla növü (şah plov, sabzi qovurma plov, şüyüd plov və s.) bayramın tacı hesab olunur.

Şirniyyatlar isə xüsusi fəlsəfi məna daşıyır: Şəkərbura: Ayın simvoludur. Paxlava: Ulduzların simvoludur (və ya dörd ünsürün birləşməsi).

• Qoğal: Günəşin simvoludur.

Kosa və Keçəl: Bayramın Əyləncəli Qəhrəmanları

Novruz şənliklərinin ayrılmaz personajları Kosa və Keçəldir. Onlar arasındakı məzhəkəli deyişmələr qışla yazın mübarizəsini təmsil edir. Kosa – qışı, Keçəl isə yazı (və ya bəzi yozumlarda keçid dövrünü) simvolizə edir. Sonda Kosa məğlub olur və yazın gəlişi elan edilir. Onların iştirakı ilə keçirilən meydan tamaşaları həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün böyük maraq kəsb edir.

2026-cı il üçün Praktik Məlumatlar

Əgər siz 2026-cı ilin mart ayında Azərbaycana səfər etməyi planlaşdırırsınızsa, bir neçə vacib məqamı nəzərə almalısınız:

1. Qeyri-iş Günləri: Martın 20-dən 24-nə qədər ölkədə rəsmi qeyri-iş günləridir. Dövlət idarələri, banklar və məktəblər bağlı olacaq. Lakin ticarət mərkəzləri, restoranlar və əyləncə məkanları bayram rejimində işləməyə davam edəcək.
2. Tədbirlər: Bakıda, xüsusilə İçərişəhərdə, Dənizkənarı Bulvarda və Fəvvarələr Meydanında böyük xalq şənlikləri, konsertlər və yarmarkalar keçiriləcək. "Bahar Qalası" festivalları turistlər üçün əvəzolunmaz təcrübədir.
3. Hava Şəraiti: Mart ayı Azərbaycanda mülayim keçir. Temperatur adətən 10-18 dərəcə Selsi arasında dəyişir. Lakin "Yel çərşənbəsi" dövründə Bakının məşhur küləklərinə hazır olmaq lazımdır.
4. Səyahət: Bayram günlərində otellərdə yer tapmaq çətin ola bilər, ona görə də rezervasiyaları öncədən etmək tövsiyə olunur. Regionlara (məsələn, Şəki, Quba və ya Gəncəyə) getmək istəyənlər üçün bu dövr Azərbaycanın təbiət gözəlliklərini görmək üçün ən yaxşı zamandır.
5. Təbriklər: Yerli əhali ilə ünsiyyətdə "Novruz bayramınız mübarək!" və ya "Sizi Novruz münasibətilə təbrik edirəm!" ifadələrindən istifadə edərək onların sevincinə şərik ola bilərsiniz.

Novruz və Ramazan Bayramının Üst-üstə Düşməsi (2026)

Maraqlı bir məqam odur ki, 2026-cı ildə Novruz bayramı Ramazan bayramı (Fitr bayramı) ilə təxminən eyni vaxta təsadüf edə bilər. Bu, ölkədə ikiqat bayram ab-havasının yaşanmasına səbəb olacaq. Həm milli, həm də dini bayramın eyni vaxtda qeyd olunması xalqın birliyini və mənəvi dəyərlərə bağlılığını daha da gücləndirəcək. Belə hallarda istirahət günlərinin müddəti Nazirlər Kabineti tərəfindən xüsusi olaraq tənzimlənir və adətən daha uzunmüddətli tətil elan edilir.

Nəticə

Novruz bayramı Azərbaycanın ruhudur. Bu, keçmişlə gələcəyi birləşdirən bir körpüdür. İnsanların bir-birinə qarşı daha mehriban olduğu, təbiətin canlandığı və hər kəsin qəlbində yeni ümidlərin yarandığı bu günlər Azərbaycanı tanımaq üçün ən gözəl fürsətdir. 2026-cı ildə, martın 20-də başlayacaq bu möhtəşəm bayram, hər bir evə ruzi, hər bir qəlbə sevinc gətirəcək.

Novruzun gəlişi ilə torpaq isinir, çaylar coşur, ağaclar çiçəkləyir. Bu möhtəşəm təbiət hadisəsini Azərbaycan xalqı ilə birlikdə qeyd etmək, tonqal ətrafında rəqs etmək və bayram şirniyyatlarının dadına baxmaq unudulmaz bir xatirəyə çevriləcək. Novruz Bayramınız Mübarək