New Year

Ubunani mu Burundi: Umunsi Mukuru w'Intango y'Umwaka Mushasha

Ubunani ni umunsi udasanzwe mu buzima bw’abarundi, ukaba uhamagara itanguriro rishasha, icizere gishasha, n’umunezero mu miryango yose igize igihugu c’Uburundi. Mu gihugu kirangwamo n’umuco w’urukundo, gusangira, n’ubuvandimwe, Ubunani si umunsi w’ikiruhuko gusa, ahubwo ni umwanya ukomeye wo gusubiza amaso inyuma ku vyiza n’ibigoye umwaka uheze wasize, no kuraba kazoza n’ishaka ryo gutera imbere. Uyu munsi urangwa n’ibirori bito n’ibinini, ariko icibagiwe cane ni ubumwe bw’imiryango n’ugushira hamwe kw’abaturanyi.

Mu Burundi, Ubunani bufatwa nk’umunsi w’umunezero rusangi aho abantu bose, kuva mu bisagara gushika mu mitumba ya kure, bahurira mu ntego imwe: kwifurizanya "Umwaka Mwiza n’Imigisha". Kubera ko Uburundi ari igihugu kirangwamo n’abemera Imana ku rugero rwo hejuru (incuro zirenga 90% ni abakristu), Ubunani bufise n’isura y’idini ikomeye cane. Abantu benshi batangura umwaka bari mu masengesho, bashimira Imana ku buzima bahawe kandi bayisaba guhezagira imigambi yabo mishasha. Ni umunsi w’isuku, haba mu mitima y’abantu, mu nzu zabo, eka no mu vyiyumviro bishasha binjira mu mwaka mushasha.

Uyu munsi kandi uratandukanye cane n’iminsi mikuru y’ibihugu vyo mu burengero aho usanga bishira imbere imyiyerekano minini n’ivyuma vy’umuriro (fireworks). Mu Burundi, Ubunani bwibanda ku muntu n’undi, ku muryango, no ku gusangira akanyamunezero mu mupfundo w’amahoro. Ni igihe c’akaruhuko nyako nyuma y’ibikorwa vy’umwaka wose, aho umukozi, umurimyi, n’umunyeshuri bose bahurira ku ntebe imwe kugira ngo bigine intsinzi yo kuba bashitse ku munsi wa mbere w’umwaka.

Ubunani mu mwaka wa 2026

Mu mwaka wa 2026, umunsi mukuru w'Ubunani uzoba ku wa Thursday, itariki January 1, 2026. Hasigaye iminsi 0 ngo uyu munsi ushike.

Umunsi w'Ubunani mu Burundi ni itariki idahinduka (fixed date). Buri mwaka, uba ku itariki ya mbere y'ukwezi kwa mbere (Nzero), nk'uko kalendari ya Gregori (Gregorian calendar) ibitegeka. Naho iminsi y’indwi ihindagurika, itariki yo iraguma ari imwe, bigatuma abarundi bashobora kwitegurira uyu munsi kuva kera. Mu mwaka wa 2026, kubera ko uzoba ku wa Thursday, bitegekanijwe ko ibirori bizotangura ku mugoroba wo ku wa gatatu, buce ari umunsi mukuru nyirizina.

Inkomoko n’Ibisobanuro vy’Ubunani mu Burundi

Inkomoko y’Ubunani mu Burundi ihura n’iy’ibindi bihugu bikoresha kalendari mpuzamakungu. Naho bitajanye n’ivyahaye igihugu ukwikukira (nk’itariki ya 1 Mukakaro), uyu munsi ufise igisobanuro c’amateka mu bijanye n’uburere n’idini. Mu gihe c’ubukoloni, abarundi batangiye kumenyera gukoresha kalendari y’abazungu, maze buhoro buhoro Ubunani bwinjira mu mico yabo nka kimwe mu bihe bikomeye vyo kuruhuka no guhimbaza.

Kuri ubu, Ubunani bupfana isano n’umutima w’uburundi w’ugushira hamwe. Si umunsi wa politike, ahubwo ni umunsi w’abantu bose (secular holiday). Imiryango irashira hamwe kugira ngo isubize hamwe aho bitagenda neza, kandi abantu bakongera kwiyibutsa akamaro k’amahoro mu gihugu. Imana itambwa imbere muri vyose, aho abarundi bemera ko umwaka uje ari ingabire y’Imana, bityo rero bakawutangurana n’ishimwe.

Uko Abarundi Bahimbaza Ubunani

Ihimbazwa ry’Ubunani mu Burundi riratandukanye kuva mu gisagara gushika mu mitumba, ariko hariho ibintu bihuriweko n’abantu bose.

Ijoro ry’Ubunani (New Year's Eve)

Ijoro ryo ku itariki 31 Kigarama ni ryo rirangwamwo ibirori bikomeye. Mu gisagara ca Bujumbura, Gitega, n’ahandi, insengero ziba zuzuye abantu guhera isaha zitatu z’ijoro (21:00). Abantu barasenga, bakaririmba, bakavyina bashimira Imana ko ibashikanye ku musozo w’umwaka. Isaha zitandatu z’ijoro (00:00) zishitse, haba urwamo rw’umunezero, inzogera z’insengero zikarira, maze abantu bakifurizanya umwaka mwiza.

Mu mibano, abantu barahura mu nzu zabo cyangwa mu bibanza vy’imyidagaduro. Hariho abakunda gutunganya ibirori vyo kurya no kunywa (party), aho bacuranga imiziki y’uburundi n’iyindi mpuzamakungu. Ariko rero, ku barundi benshi, uyu mugoroba bawumara bari kumwe n’abavyeyi, abana, n’incuti, basangira ivyokurya vyateguwe neza.

Umunsi w’Ubunani nyirizina (Januari 1)

Ku itariki ya mbere ya Nzero, agatondo kaba ari ak’amahoro n’ituze. Nyuma y’amasengesho yo mu gitondo, imiryango irahura ikarya ifunguro ridasanzwe. Mu Burundi, gusangira ni ikimenyetso c’urukundo. Naho ata funguro rimwe rigenwe n’amategeko ku Bunani, akenshi usanga ku meza hariho umuceri, ibiharage, inyama (z’inka, z’ingurube, cyangwa z’inkoko), n’ibiraya. Mu mitumba, abantu barashobora no kwengera inzoga y’ibitoke (urwarwa) kugira ngo basangire n’abaturanyi.

Uyu munsi kandi uba ari uwo kugendera incuti n’abagenzi. Abantu barambara neza, akenshi bakambara impuzu nshasha cyangwa izisukuye cane, bakagenda kuraba abavyeyi babo cyangwa abandi bantu bubashye mu muryango. Ni igihe c’uguhana amashikanwa n’utuganuke duto duto nk’ikimenyetso c’ubucuti.

Imico n’Imigenzo yiharije

Naho Uburundi butagira imigenzo itangaje cane nk’iy’ibindi bihugu (nk’ugusimbira mu mazi cyangwa kurya imizabibu 12), hariho ibintu biranga uyu munsi mu muco w’abarundi:

1. Gusaba Imana Imigisha: Imana ni yo nkingi y’ubuzima bw’umurundi. Ubunani butangura kandi bugasozwa n’amasengesho. Usanga abantu bandika imigambi yabo bakayishira mu maboko y’Imana.
2. Ubumwe bw’Umuryango: Ubunani ni igihe cyo "gusubiza hamwe". Niba hariho abantu bari bafitanye amatati mu mwaka uheze, Ubunani buza ari umwanya wo kubabarirana no gutangurira ku rupapuro rushasha.
3. Ubushitsi: Mu Burundi, umushitsi ni umugisha. Ku Bunani, inzu ziba zifuye, kandi uje wese arahakwa, agasangira n’abandi ivyo bafise.
4. Imiziki n’Imiduri: Mu bihe vy’umunezero, abarundi barakunda kuvyina. Naho imiziki ya kijambere yiganje mu bisagara, mu mitumba usanga abantu baririmba indimbo z’akaranga, rimwe na rimwe bakavuza ingoma naho ingoma zikunze kuvuzwa mu birori vy’akaranga bidasanzwe.

Inama ku Bashitsi n'Abakerarugendo

Niba uteganya gusura Uburundi mu gihe c’Ubunani mu mwaka wa 2026, dore bimwe mu vyo ukwiye kumenya:

Uko Ibintu Bifashe mu Mihanda: Ku itariki ya mbere ya Nzero, imihanda yo mu bisagara bito n’iyo mu mitumba iba ituje cane. Ariko mu gisagara ca Bujumbura, hashobora kuba hari uruvunganzoka rw’abantu bajya gusenga cyangwa gusura incuti. Imyambaro: Ubunani ni umunsi w’icubahiro. Niba ugiye mu masengesho cyangwa gusura umuryango, ni vyiza kwambara neza (smart-casual). Abagore akenshi bambara "imvutano" (impuzu gakondo y’abarundikazi), ibyo rero birerekana icubahiro ku muco. Ibikoreshwa (Services): Inzego za Leta, amabanki, n’amashule biba vyuga. Ariko amahoteri, amarestora, n’utubari mu bisagara bikomeye biba bifuye kandi biteguye kwakira abantu. Amasoko amwe n’amwe ashobora kwugara, bityo rero ni vyiza guhaha ivyo ukeneye mbere y’itariki 31 Kigarama. Ikirere: Mu ntango za Nzero, ikirere mu Burundi kiba ari ciza cane, gishushe ariko kidakabije (hagati ya 20°C na 25°C). Ni igihe ciza cyo gutemberera ku nkombe z’ikiyaga Tanganyika. Umutekano n’Ubugwaneza: Abarundi ni abantu b’ubugwaneza cane. Mu gihe c’Ubunani, uyu mutima urushaho kwiyongera. Ntugatinye kuvuga "Umwaka Mwiza" ku muntu wese uhuye nawe, kuko bizatuma wumva wisanga mu muryango.

Ubunani nka Nomero ya Mbere mu Biruhuko vya Leta

Ubunani ni umunsi w’ikiruhuko umezwe n’amategeko mu Burundi (Public Holiday). Ibi bishaka kuvuga ko ari umunsi w’akaruhuko k’abakozi bose.

Ibiuga: Amashule yose (primary, secondary, na kaminuza), ibiro vya Leta, amabanki, n’inganda nini biruga. Ibiguma bifuye: Amavuriro n’ibitaro biguma bikora (emergency services), amastasiyo y’ikigorigori (petrol stations), n’ibibanza vy’ubukerarugendo. Transport rusangi (bus na taxi) zirakora ariko zishobora kuba nkeya ugereranije n’iminsi isanzwe. Bujumbura: Mu murwa mukuru w’ubudandaji, Bujumbura, Ubunani buba bufise ishusho y’ibirori cane. Inkombe z’ikiyaga Tanganyika (Beaches) ziba zuzuye abantu baje koga, kurya amafi (mukeke na sangala), no kwumviriza imiziki. Ni igihe ciza cyo kubona ubumwe bw’abarundi mu munezero wabo.

Ubunani mu Burundi ni umunsi urenze kure guhindura kalendari. Ni umunsi wo kwishimira ubuzima, gukomeza imiryango, no gusenga. Mu mwaka wa 2026, uyu munsi uzoba ari akaryo kadasanzwe ko kwunguranya ivyiyumviro no gutangura urugendo rushasha rw’iterambere n’amahoro mu gihugu c’Uburundi. Twifurije abarundi bose n’abazoba bari mu Burundi muri uwo mwaka, Ubunani bwiza n’umwaka w’imigisha n’iterambere