Happy Day After New Year's Day!

Te Rā i Muri i te Mataiti Ou i te Kūki Āirani: Tetai Akama'ara'anga No Te No'o 'Ua Anga e te Kapiti'anga

Ko te Rā i Muri i te Mataiti Ou, e rā puapinga teia i roto i te kōpapa o te au rā 'aka'angaroi i te Kūki Āirani. I te mea e ko te 'akamatenga teia o te au 'akarekareka'anga o te Mataiti Ou, e rā teia i 'akatakake'ia no te 'aka'angaroi, te 'aka'ora'anga i te kōpapa, e te kapiti 'aka'ou'anga ki te kōpū tangata e te au 'oa. I roto i to tatou 'enua, kare te 'akama'ara'anga i te Mataiti Ou e oti 'ua i te rā mua o Tianuare; e kō'ai'ai'anga teia e tere atu ana ki te rā rua, kia rauka i te katoatoa te taime tano no te 'akangāue'ue i te manamanata o te mataiti i topa e te fā'ite'ite'anga i te mataiti 'ou i mua i te aroaro.

Ko teia rā, e rā manea ia no te mea e 'akatupu ana te reira i tetai rā 'aka'angaroi roa (long weekend) i te ma'ata'anga o te taime. I roto i te Kūki Āirani, e mea 'akatapu'ia te taime kapiti kōpū tangata. I muri ake i te au pure 'aka'apa'apa i te pō Mataiti Ou e te au rēko'u i te rā mua, ko te rā rua o Tianuare te taime e 'akamārie ai te 'aka'oro'anga o te ora'anga. E rā teia no te kō'iti'iti'anga i te to'etū o te kaikai'anga, te 'oro'oro'anga ki te taha tai, e te 'akarongo'anga i te 'atui'anga a te 'enua e te moana. Kare e rūrū'anga, kare e tūmā'ū'ū'anga, e 'aka'angaroi 'ua.

I te pae o te peu tupuna, ko teia rā e 'akaari ana i te tu 'aka'aro'a e te 'aka'aka o te iti tangata Māori. Noatu kare e au 'ūpoko tū'aka'aka kerekere'ia no teia rā anake, ko te tu 'aka'angaroi e te 'aka'oro'anga i te taime ma te 'aka'aka, e tu'anga puapinga ia no to tatou turanga 'enua. E rā teia e kite ai koe i te au pāpā e te au māmā e no'o ana i raro i te maru 'ūru, te tamariki e 'ā'ua'u ana i roto i te tai, e te 'ū'ū'anga o te 'umu e kakā mai ana no te tūmāinu i te to'etū o te 'aka'ingā o te mataiti 'ou.

Ā'ea teia rā i te Mataiti 2026?

I roto i te mataiti 2026, e rā puapinga teia no tatou katoatoa kia 'akatakake i roto i ta tatou au 'atinitini. Ko te au 'akamārama'anga no teia rā:

Te Rā: Friday Te 'Atira: January 2, 2026 Te Taime e toe nei: 0 rā i mua ake ka tae mai ai teia rā 'aka'angaroi.

Ko teia rā 'aka'angaroi, e rā tei 'akatakake'ia e te ture (fixed public holiday). I te au mataiti ravarai, ko te rā 2 o Tianuare te rā e 'aka'angaroi'ia ai i muri ake i te Mataiti Ou. Inā rā, me tano teia rā ki runga i te rā Mā'ina (Saturday) me kore ko te rā Tapu (Sunday), ka 'akate'etū'ia te rā 'aka'angaroi ki te rā Monitē e aru mai ana, kia kore te iti tangata e ngere i to ratou rā 'aka'angaroi i raro i te ture o te 'enua. No te mataiti 2026, te tano nei teia ki runga i tetai rā 'anga'anga mā'ina, no reira ka riro teia 'ei rā 'aka'angaroi 'aka'oti no te katoatoa.

Te Tumu e te 'Akamata'anga o teia Rā

Kare te Rā i Muri i te Mataiti Ou i tū mai no tetai 'atira taito o te 'enua me kore no tetai tupu'anga ririnui i roto i te 'enā, inā rā, i tū mai teia 'ei rā 'aka'angaroi i raro i te ture a te Kūki Āirani (Public Holidays Act). Ko te tumu ma'ata, koia hoki kia 'ō'ora'ia te taime 'aka'angaroi no te aronga 'anga'anga. I te mea e ko te Mataiti Ou tetai o te au 'akarekareka'anga ma'ata rava atu i te ao katoa, e mea tano kia rauka i te tangata tetai rā 'aka'ora'anga i mua ake ka 'oki ai ki te 'anga'anga.

I te Kūki Āirani, kua riro teia rā 'ei tu'anga no to tatou 'aka'oro'anga i te tuātau paruru (festive season). I te mea e e 'enua Kiritiano tatou, e ma'ata te au 'akamatenga'anga i te tuātau o te Kiritimiti e te Mataiti Ou. Ko teia rā, e 'akatika'anga ia no te iti tangata kia no'o 'ua i te kāinga, kia 'aka'oti i te au 'anga'anga 'akate'ate'amamao, e kia 'ā'u i te meitaki o te mataiti 'ou ma te 'aka'aka. E rā teia e 'akaari mai ana i te tu rangatira o to tatou 'enua i te pae o te ti'aki'anga i te meitaki o te tangata 'anga'anga e te kōpū tangata.

Te au Peu e te au 'Akamatenga'anga

Noatu kare e au 'aka'ari'anga 'ura me kore ko te au 'akarekareka'anga tūmāinu i runga i te mataara, e ma'ata te au rāve'a e 'akamatenga ai te iti tangata i teia rā.

1. Te 'Aka'angaroi i te Taha Tai: I te mea e e tuātau mahanahana teia i te Kūki Āirani, ko te taha tai te ngā'i ma'ata e 'āruru ai te tangata. Ka kite koe i te au kōpū tangata e 'apai ana i ta ratou au "cooler box", te au tūmānu kai, e te au mātini 'akatangi 'atui'anga (speakers). E rā teia no te 'ā'ua'u tai, te tautai 'aka'angaroi, e te 'aka'ora'anga i te kōpapa i roto i te tai mahanahana o to tatou au moana.

2. Te Kaikai'anga Kōpū Tangata: Ko te kai, ko te pito ia o te ora'anga Kūki Āirani. I te Rā i Muri i te Mataiti Ou, e ma'ata te au 'umu e 'ū'ū'ia ana. Ka tunu'ia te pua'a, te ika, te taro, e te maniota. Ko te "Maina" me kore te "Poke", e au kai teia kare e ngaro i runga i te kaingā kai. E taime teia no te 'orakura (picnic) i raro i te au 'ūru me kore i te au vā'i 'aka'angaroi i te pae mataara.

3. Te 'Oki'anga ki te au 'Oire: No te aronga e no'o ana i Rarotonga inā rā no te Pa Enua mai ratou, e taime teia no te 'atui'anga ki te au kōpū tangata na runga i te terepōni me kore te 'intaneti. I te Pa Enua, e ma'ata atu te tu māmā o te ora'anga, e ka tupu te au 'akarekareka'anga 'oire (village gatherings) e te au pō nuku me kore te au 'aka'ari'anga 'ura māmā.

4. Te 'Akamārie'anga i te Manako: I muri ake i te pō Mataiti Ou, tei reira te au 'uapou'anga e te au 'imene 'aka'apa'apa i roto i te au 'are pure, ko te rā rua o Tianuare te rā e manako'ia ai te au "New Year Resolutions". E taime teia no te pure māmā e te 'aka'aka'anga i te manako no te au 'anga'anga e tū mai nei i roto i te mataiti 'ou.

Te au 'Akamārama'anga no te aronga 'Aka'ere'ere (Visitors)

Me tei te Kūki Āirani koe i teia tuātau, e mea puapinga kia kite koe i te au 'akamārama'anga i raro nei kia kore koe e tūmā'ū'ū:

Te au Are Koko e te Toa: Ma'ata te au toa e te au are koko ka pani'ia i teia rā. Noatu e 'enua tūmānu tatou no te aronga 'ā'ere mai, e 'akataka'ia ana teia rā 'ei rā 'aka'angaroi no te aronga 'anga'anga. Inā rā, ko te au are kai ma'ata e te au toa i roto i te au "Resorts", ka vai 'āmama 'ua te reira no te tauturu i te aronga 'ā'ere. Te au Pēni e te au 'Opati Kāvana: Ka pani'ia te katoatoa o te au pēni (banks) e te au 'opati a te kāvana (government offices). Kare e 'anga'anga e tupu ana i teia rā. Me e 'anga'anga tā'ua taau, e mea meitaki kia rave'ia te reira i mua ake i te tuātau 'aka'angaroi me kore kia ti'aki kia pou teia rā. Te au 'Aka'oro'anga: Ko te au basi (buses) i Rarotonga, ka tere 'ua ratou inā rā pē'ea ake te ma'ata o te taime, ka aru ratou i te "Sunday Schedule" me kore te "Public Holiday Schedule", tei reira te māmā o te tere.

• Te 'Oko'oko'anga: E mea meitaki kia 'oko mai koe i taau au kai e te au apinga puapinga i te rā 31 o Titema me kore i te au rā i mua ake, no te mea ka ngatā i te kite i tetai toa 'āmama i te rā 1 e te rā 2 o Tianuare.

Te Puapinga o teia Rā i roto i te Ora'anga Kūki Āirani

Kare te Rā i Muri i te Mataiti Ou e rā 'akarekareka'anga 'ua, e rā puapinga teia no te 'akapapu i te meitaki o te kōpū tangata. I roto i to tatou 'enua, ko te kōpū tangata te pito o te 'enua. Ko teia rā 'aka'angaroi 'aka'oti, e 'ō'ora ana i te taime no te au mātua kia no'o ma ta ratou tamariki i mua ake ka 'oki ai te tamariki ki te api'i e te au mātua ki te 'anga'anga.

I roto i teia ao tei nū'ia e te 'anga'anga e te kō'ini'ini, e mea puapinga kia vai tetai au rā pē'ei teia te tū. Te 'akaari mai nei teia e te 'akaari'ia nei te 'aka'aro'a ki te aronga 'anga'anga, kia rauka ia ratou te 'aka'ora i to ratou kōpapa e te manako. Te Rā i Muri i te Mataiti Ou, e rā ia no te "recharge" – te 'akakī 'aka'ou'anga i te pū'ao o te ora'anga no te tere'anga o te mataiti 2026.

'E Rā 'Aka'angaroi Ture Anei teia?

'Ae, ko te Rā i Muri i te Mataiti Ou, e rā 'aka'angaroi ture ia (Public Holiday) i roto i te Kūki Āirani katoa.

Eaa te aite'anga o teia?

1. Te aronga 'anga'anga: Te ma'ata'anga o te tangata 'anga'anga, kare ratou e 'anga'anga i teia rā inā rā ka tū'ia to ratou tutaki (paid holiday). Me ka 'anga'anga tetai tangata i teia rā (pē'ei te aronga i roto i te au are maki, te au 'opati tūmāinu, me kore te au are kai), ka tano kia tū'ia ratou i te tutaki 'aka'ere'ere (public holiday rates) i raro i te ture o te 'enua.
2. Te au Api'i: Ka pani'ia te au api'i katoatoa. I te mea e tei roto teia i te tuātau 'aka'angaroi roa o te Kiritimiti, kare te tamariki e 'oki ki te api'i e tae 'ua atu ki te 'openga o Tianuare me kore te 'akamata'anga o Pēpuere.
3. Te au Are Pēni: Ka pani'ia te au pēni katoatoa. E mea meitaki kia 'aka'anga'anga i te au mātini ATM me ka inangaro'ia te moni kerekere.
4. Te au Toa: Ko te ma'ata'anga o te au toa 'oko apinga e te au mākete, ka pani'ia. Ko tetai au toa rikiriki i roto i te au 'oire, pē'ei te au "petrol stations", ka 'āmama 'ua tetai pae no tetai au ora 'akataka'ia.

I te 'openga, ko te Rā i Muri i te Mataiti Ou i te Kūki Āirani, e rā ia no te 'aka'aro'a, te 'aka'angaroi, e te 'akapapu i te au 'atui'anga kōpū tangata. E rā teia e 'akamārie ai te 'aka'oro'anga o te ao, kia rauka i te katoatoa te 'ā'u i te manea o to tatou 'enua e te meitaki o te mataiti 'ou e tū mai nei. Kia vai teia rā 'ei rā 'aka'ora'anga no tatou katoatoa, ma te 'akangāue'ue i te au manamanata o inanahi, e te tū'anga atu ki mua i te rā o āpōpō ma te mataku kore e te manakonako'anga meitaki.

Me tei te Kūki Āirani koe i te rā January 2, 2026, 2026, 'aka'angaroi meitaki, kaikai meitaki, e kia rekareka i teia rā manea i raro i te maru o te 'enua!