Eid al-Fitr

የዒድ አል-ፊጥር በዓል በኢትዮጵያ፡ አጠቃላይ መመሪያ

የዒድ አል-ፊጥር በዓል በኢትዮጵያ ሙስሊም ማህበረሰብ ዘንድ እጅግ ከሚከበሩና ትልቅ ቦታ ከሚሰጣቸው ሃይማኖታዊ በዓላት አንዱ ነው። ይህ በዓል ሙስሊሞች ለአንድ ወር ያህል ሲጾሙበት የቆዩትን የረመዳን ወር ማጠናቀቃቸውን የሚያበስር ሲሆን፣ "የፍቺ በዓል" በመባልም ይታወቃል። በኢትዮጵያ የዒድ በዓል ሃይማኖታዊ ይዘቱን እንደጠበቀ፣ ከሀገሪቱ ባህልና ወግ ጋር ተሳስሮ በልዩ ድምቀት ይከበራል። በዓሉ የምስጋና፣ የደስታ፣ የፍቅርና የመረዳዳት ተምሳሌት ተደርጎ ይወሰዳል።

በዚህ ዕለት ሙስሊሞች አላህ ረመዳንን በሰላም አስፈጽሞ ለዚህ ታላቅ ቀን ስላደረሳቸው ምስጋና ያቀርባሉ። በዓሉ ከረመዳን ወር ጾም መውጣትን ብቻ ሳይሆን፣ በመንፈሳዊ ጥንካሬ የታደሰ ማንነትን መያዝን ያመለክታል። በኢትዮጵያ ጎዳናዎችና መስጂዶች በነጭ አልባሳት በደመቁ ምዕመናን ይሞላሉ። ከከተማ እስከ ገጠር ባሉ ቤቶች ሁሉ የበዓሉ ድባብ በልዩ ሁኔታ ይሰማል። የጎረቤት ጥሪ፣ የምግብ ሽታ እና የህጻናት ጨዋታ የበዓሉ ልዩ መገለጫዎች ናቸው።

የዒድ አል-ፊጥር በዓል በ 2026 መቼ ይውላል?

በኢትዮጵያ የ 2026 የዒድ አል-ፊጥር በዓል የሚከበረው በ March 20, 2026 ሲሆን፣ ቀኑም Friday ነው። ለበዓሉ ደግሞ አሁን ካለንበት ጊዜ ጀምሮ 76 ቀናት ቀርተዋል።

የዒድ አል-ፊጥር በዓል ቀን በየዓመቱ የሚቀያየር እንጂ ቋሚ አይደለም። ይህ የሆነበት ምክንያት የእስልምና የቀን አቆጣጠር በጨረቃ ዑደት ላይ የተመሰረተ በመሆኑ ነው። የረመዳን ወር 29 ወይም 30 ቀናት ሊሆን ይችላል። ወሩ የሚያበቃውና የሸዋል ወር የሚጀምረው አዲስ ጨረቃ ስትታይ በመሆኑ፣ የበዓሉ ትክክለኛ ቀን የሚረጋገጠው ጨረቃ መታየቷ ሲታወቅ ብቻ ነው። ምንም እንኳን የሥነ-ፈለክ ስሌቶች ቀኑን አስቀድመው ቢገምቱም፣ በኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ጠቅላይ ምክር ቤት በኩል ይፋዊ መግለጫ እስኪሰጥ ድረስ በጉጉት ይጠበቃል።

የዒድ አል-ፊጥር ትርጉምና ታሪካዊ አመጣጥ

ዒድ አል-ፊጥር የሚለው ስያሜ ከአረብኛ ቋንቋ የተወሰደ ሲሆን፣ ትርጉሙም "የጾም መፍቻ በዓል" ማለት ነው። ይህ በዓል የተጀመረው በነቢዩ መሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ዘመን እንደሆነ ይታመናል። ነቢዩ ከመካ ወደ መዲና በተሰደዱ ጊዜ፣ የመዲና ሰዎች የተለያዩ በዓላትን ሲያከብሩ አገኟቸው። በዚህ ጊዜ ነቢዩ መሐመድ ሙስሊሞች ከነዚያ በዓላት የሚበልጡና የተሻሉ ሁለት በዓላት (ዒድ አል-ፊጥር እና ዒድ አል-አድሃ) በአላህ እንደተሰጧቸው አስታወቁ።

በኢትዮጵያ እስልምና ረጅም ታሪክ ያለው በመሆኑ፣ የዒድ በዓላት አከባበር ከሀገሪቱ ማህበራዊ ትስስር ጋር በጥብቅ የተቆራኘ ነው። ኢትዮጵያ የመጀመሪያዎቹ የነቢዩ መሐመድ ተከታዮች (ሰሃባዎች) በስደት የመጡባት ምድር በመሆኗ፣ የእስልምና በዓላት በሀገሪቱ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ስፍራ አላቸው። በዓሉ የሰው ልጅ ለአምላኩ ያለውን ታዛዥነትና በትዕግስት መጾሙን ተከትሎ የሚሰጠውን መለኮታዊ ስጦታ የሚያመለክት ነው።

በኢትዮጵያ የዒድ በዓል አከባበር እና ልማዶች

በኢትዮጵያ የዒድ አል-ፊጥር አከባበር ከሌሎች ሀገራት ለየት የሚያደርጉት በርካታ ባህላዊ እሴቶች አሉት። አከባበሩ በዋናነት በሃይማኖታዊ ስርዓቶች፣ በማህበራዊ ግንኙነቶችና በምግብ ዝግጅቶች ላይ ያተኩራል።

1. የዒድ ሶላት (Salat Al Eid)

የበዓሉ ቀን የሚጀምረው በማለዳ የዒድ ሶላት ነው። በኢትዮጵያ ዋና ዋና ከተሞች በተለይም በአዲስ አበባ፣ የዒድ ሶላት በትላልቅ አደባባዮች (ለምሳሌ ስታዲየም እና መስቀል አደባባይ) እና በታላላቅ መስጂዶች ይከናወናል። ምዕመናን አዳዲስ ወይም ንጹህ ባህላዊ ልብሶችን በመልበስ፣ ሽቶ በመቀባትና "አላሁ አክበር" (ተክቢራ) እያሉ ወደ ሶላት ቦታው ያመራሉ። ሶላቱ ሁለት ረከዓ ሲሆን፣ በመቀጠልም ኢማሙ ስለ ሰላም፣ ስለ ይቅርባይነትና ስለ አንድነት የሚያስተምሩበት ኹጥባ (ስብከት) ያደርጋሉ።

2. ዘካተል ፊጥር (የፈጥር ምጽዋት)

ከዒድ ሶላት በፊት እያንዳንዱ ሙስሊም ለድሆችና ለተቸገሩት የሚሰጠው "ዘካተል ፊጥር" የተሰኘ ግዴታ አለ። ይህ ምጽዋት ድሆችም በበዓሉ ቀን ከሌላው ማህበረሰብ ጋር እኩል እንዲደሰቱና እንዳይራቡ ለማድረግ የታለመ ነው። በኢትዮጵያ አብዛኛውን ጊዜ እህል (እንደ ስንዴ፣ ጤፍ ወይም ገብስ) ወይም ተመጣጣኝ ገንዘብ ለተቸገሩ ወገኖች ይሰጣል።

3. የቤተሰብ ጥሪና ማህበራዊ ትስስር

ከሶላት በኋላ ሰዎች ወደየቤታቸው ይመለሳሉ። ቤተሰቦች፣ ዘመድ አዝማድና ጎረቤቶች ተያይዘው ይጠያየቃሉ። "ዒድ ሙባረክ" በሚሉ የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክቶች ሰላምታ ይለዋወጣሉ። በኢትዮጵያ ባህል ሙስሊም ያልሆኑ ጎረቤቶችና ጓደኞችም በበዓሉ ላይ ተጋብዘው አብረው መብላትና መጠጣት የተለመደ ነው። ይህ በሀገሪቱ ያለውን የሃይማኖት መቻቻልና አብሮነት ያሳያል።

4. የበዓል ምግቦችና መጠጦች

በኢትዮጵያ የዒድ በዓል ያለ ልዩ ልዩ ምግቦች አይታሰብም። በጠዋቱ ከሶላት በፊት "ተምር" መብላት የነቢዩ ሱና (ልማድ) በመሆኑ ይተገበራል። ከዚያም በቤቶች ውስጥ እንደ ዶሮ ወጥ፣ የበግ ጥብስ እና የተለያዩ ባህላዊ ምግቦች ይዘጋጃሉ። በተለይም "ቀጭኔ" ወይም "ጨልባ" የተባሉ ባህላዊ ዳቦዎችና ጣፋጮች ይቀርባሉ። የኢትዮጵያ ቡና ስነስርዓት ደግሞ የበዓሉ ማድመቂያ ነው። እጣን እየታጠነ፣ ቡና እየተፈላና ፋንድያ ወይም ቆሎ እየቀረበ በዓሉ በደመቀ ሁኔታ ይከበራል።

5. የህጻናት ደስታ

ህጻናት የዒድ በዓልን በጉጉት ይጠብቃሉ። አዳዲስ ልብሶችን ይለብሳሉ፣ ከታላላቆቻቸው "ዒዲያ" (የገንዘብ ስጦታ) ይቀበላሉ። ይህ ስጦታ ህጻናት ለበዓሉ ያላቸውን ፍቅር እንዲጨምር ያደርጋል። በከተሞች ውስጥ ህጻናት ወደ መዝናኛ ቦታዎች በመሄድ ቀኑን በጨዋታ ያሳልፋሉ።

የዒድ አል-ፊጥር መንፈሳዊ ፋይዳ

ዒድ አል-ፊጥር የመብላትና የመጠጣት በዓል ብቻ አይደለም። በረመዳን ወር የተገኘውን መንፈሳዊ ስንቅ ወደ ተግባር የመለወጫ ዕለት ነው። ሰዎች እርስ በርስ ይቅር የሚባባሉበት፣ የተቀያየሙ የሚታረቁበትና ጥላቻ የሚወገድበት ቀን ነው። ሙስሊሞች አላህ ጾማቸውንና ጸሎታቸውን እንዲቀበላቸው ይለምናሉ። በዓሉ የሰው ልጅ ሁሉ እኩል መሆኑን፣ ሀብታም ድሃ ሳይል በአንድነት አምላኩን የሚያመሰግንበት ታላቅ አጋጣሚ ነው።

በተጨማሪም፣ በኢትዮጵያ ሙስሊሞች ዘንድ ከዒድ አል-ፊጥር በኋላ ባሉት ቀናት "የሸዋል ጾም" (ስድስት ቀናት) የመጾም ልማድ አለ። ይህ ጾም ግዴታ ባይሆንም፣ ትልቅ ምንዳ እንዳለው ስለሚታመን ብዙዎች ይጾሙታል። የሸዋል ጾም ሲጠናቀቅም በኢትዮጵያ አንዳንድ አካባቢዎች (በተለይም በሐረር) "አሹራ" ወይም "የሸዋል ዒድ" በሚል በድጋሚ በደመቀ ሁኔታ ይከበራል።

ተግባራዊ መረጃዎች ለበዓሉ

በኢትዮጵያ የዒድ በዓልን ለማክበር ወይም በበዓሉ ለመሳተፍ ለሚፈልጉ የሚከተሉት ነጥቦች ጠቃሚ ናቸው፦

የአለባበስ ስነስርዓት፦ በበዓሉ ቀን የሚከበሩ ስነስርዓቶች ላይ ሲሳተፉ መጠነኛና ስርአት ያለው ልብስ መልበስ ይመከራል። ወንዶች አብዛኛውን ጊዜ ነጭ ጀለቢያና ኮፊያ ይለብሳሉ፣ ሴቶች ደግሞ ሂጃብ ወይም ባህላዊ ነጠላ ይለብሳሉ። የትራፊክ ሁኔታ፦ በዒድ ሶላት ወቅት በዋና ዋና ከተሞች ትላልቅ መንገዶች ለተሽከርካሪ ዝግ ሊሆኑ ይችላሉ። ስለዚህ አስቀድሞ ጉዞን ማቀድ አስፈላጊ ነው። የገበያ ሁኔታ፦ ከበዓሉ ጥቂት ቀናት ቀደም ብሎ ገበያዎች በጣም ይጨናነቃሉ። ሰዎች ለበዓል የሚሆን ስጋ፣ እህልና ልብስ ለመግዛት ወደ ገበያ ስለሚወጡ ከፍተኛ ግርግር ሊኖር ይችላል። እንኳን አደረሳችሁ አባባል፦ በኢትዮጵያ "ዒድ ሙባረክ" ወይም "እንኳን ለዒድ በዓል በሰላም አደረሳችሁ" በማለት ሰላምታ መስጠት የተለመደና የሚወደድ ተግባር ነው።

የዒድ አል-ፊጥር በዓልና የህዝብ በዓልነት (Public Holiday)

በኢትዮጵያ የዒድ አል-ፊጥር በዓል ብሄራዊ የህዝብ በዓል ነው። ይህም ማለት በመላው ሀገሪቱ የሚገኙ የመንግስት መስሪያ ቤቶች፣ ባንኮች፣ ትምህርት ቤቶችና አብዛኛዎቹ የግል ተቋማት ዝግ ይሆናሉ።

በዓሉ የህዝብ በዓል መሆኑ ሙስሊሙ ማህበረሰብ ያለምንም ስጋት ሃይማኖታዊ ግዴታውን እንዲወጣና ከቤተሰቡ ጋር ጊዜ እንዲያሳልፍ ያስችለዋል። የንግድ ተቋማት እንደ ሱፐርማርኬቶችና ምግብ ቤቶች ክፍት ሊሆኑ ቢችሉም፣ የስራ ሰዓታቸው ሊቀያየር ይችላል። በዓሉ በሳምንቱ መጨረሻ (ቅዳሜ ወይም እሁድ) ላይ ከዋለ፣ አንዳንዴ ተከታዩ የስራ ቀን (ሰኞ) እንደ በዓል ተቆጥሮ እረፍት ሊሰጥ ይችላል፣ ምንም እንኳን ይህ እንደየሁኔታው የሚወሰን ቢሆንም።

ባጠቃላይ፣ በኢትዮጵያ የ 2026 የዒድ አል-ፊጥር በዓል በ March 20, 2026 ሲከበር፣ የሰላም፣ የፍቅርና የእርቅ በዓል ሆኖ እንዲያልፍ መላው ህዝብ በጉጉት ይጠብቀዋል። በዓሉ የኢትዮጵያ ሙስሊሞች ያላቸውን ጠንካራ እምነትና ማህበራዊ ትስስር ለዓለም የሚያሳዩበት ደማቅ አጋጣሚ ነው።