Epiphany / Timkat

የጥምቀት በዓል በኢትዮጵያ፡ መንፈሳዊ ጉዞ እና የባህል ድምቀት

የጥምቀት በዓል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አማኞች ዘንድ በታላቅ ድምቀት ከሚከበሩ የጌታ በዓላት አንዱ ነው። ይህ በዓል ኢየሱስ ክርስቶስ በእደ ዮሐንስ በዮርዳኖስ ወንዝ የተጠመቀበትን ዕለት ለማሰብ የሚከበር ሲሆን፣ በኢትዮጵያ ምድር ካሉ ሃይማኖታዊ በዓላት ሁሉ በሕዝባዊ ተሳትፎውና በሥነ-ሥርዓቱ ውበት ተወዳዳሪ የለውም። ጥምቀት ከሃይማኖታዊ ይዘቱ ባለፈ የኢትዮጵያን ጥንታዊ ታሪክ፣ ጥበብ፣ ሙዚቃ እና ማኅበራዊ አንድነት በአንድነት የሚያንፀባርቅ ታላቅ ክስተት ነው።

በኢትዮጵያ የጥምቀት በዓል ልዩ የሚያደርገው የእግዚአብሔር መገኘት ማሳያ ተደርገው የሚወሰዱት "ታቦታት" ከመንበራቸው ተነስተው ወደ ባሕረ ጥምቀት የሚወርዱበት ሥነ-ሥርዓት ነው። ይህ ጉዞ የክርስቶስን ወደ ዮርዳኖስ መሄድ የሚያመለክት ሲሆን፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ምእመናን በነጭ ባህላዊ አልባሳት አጊጠው፣ በዝማሬና በጭብጨባ ታቦታቱን ያጅባሉ። በዓሉ የጸሎት፣ የንስሐ እና የመንፈሳዊ መታደስ ወቅት ከመሆኑም በላይ፣ ኢትዮጵያውያን እንግዶችን በፍቅር የሚቀበሉበትና የሀገሪቱን ውብ ገጽታ ለዓለም የሚያሳዩበት አጋጣሚ ነው።

በዓለ ጥምቀት በዓለም ቅርስነት በዩኔስኮ (UNESCO) የተመዘገበ የማይዳሰስ የሰው ልጅ ቅርስ ነው። ይህ ዕውቅና የተሰጠው በዓሉ ያለውን ጥንታዊነት፣ የማንነት መገለጫነት እና ማኅበራዊ ፋይዳውን ከግምት ውስጥ በማስገባት ነው። በዓሉ ለሦስት ተከታታይ ቀናት የሚቆይ ሲሆን፣ እያንዳንዱ ቀን የራሱ የሆነ መንፈሳዊ ትርጉም እና ሥነ-ሥርዓት አለው። ከከተራ ጀምሮ እስከ ቃና ዘገሊላ ድረስ ያለው ሂደት በኢትዮጵያ ሰማይ ስር የሚታይ እጅግ አስደናቂ ትዕይንት ነው።

የጥምቀት በዓል በ 2026 ዓመተ ምሕረት

በኢትዮጵያ የዘመን አቆጣጠር መሠረት፣ የጥምቀት በዓል በየዓመቱ ጥር 11 ቀን ይከበራል። በፈረንጆቹ አቆጣጠር ደግሞ በዝላይ ዓመት (Leap Year) ካልሆነ በስተቀር ጥር 19 ቀን ላይ ይውላል።

ለዘንድሮው በዓል የሚከተሉት መረጃዎች ወሳኝ ናቸው፦ የበዓሉ ቀን፦ Monday የበዓሉ ዕለት፦ January 19, 2026 እስከ በዓሉ የቀሩ ቀናት፦ 16 ቀናት ይቀራሉ።

ጎንደር፦ የኢትዮጵያ የጥምቀት በዓል መለያ ናት። በ17ኛው ክፍለ ዘመን በንጉሥ ፋሲለደስ በተገነባው የውሃ መዋኛ (Fasilides' Bath) የሚከበረው በዓል በዓለም ታዋቂ ነው። ከ16 በላይ ታቦታት ወደዚህ ታሪካዊ ቦታ ይሰበሰባሉ። በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ወደ ውሃው ውስጥ ዘለው በመግባት የሚያሳዩት ደስታ እና የከተማዋ ጥንታዊ ቤተመንግሥቶች ድባብ ለጎብኚዎች የማይረሳ ትዝታ ይፈጥራል። አዲስ አበባ (ጃን ሜዳ)፦ በዋና ከተማዋ የሚገኘው ጃን ሜዳ እጅግ ግዙፍ ቁጥር ያለው ሕዝብ የሚሰበሰብበት ቦታ ነው። የአዲስ አበባ አድባራት ታቦታት በሙሉ ወደዚህ ስፍራ ስለሚመጡ፣ የከተማዋ መንገዶች በሙሉ በበዓሉ ድምቀት ይሞላሉ። ላሊበላ፦ ከዓለት የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት ባለቤት የሆነችው ላሊበላ፣ የጥምቀት በዓልን በታላቅ መንፈሳዊ ስሜት ታከብራለች። በተለይም የቅዱስ ጊዮርጊስ ታቦት ጉዞ እና በዓለቱ ላይ የሚደረገው ጸሎት እጅግ አስደናቂ ነው። አክሱም፦ የክርስትና መናገሻ በሆነችው አክሱም፣ የጽዮን ማርያም ታቦትና ሌሎች ታቦታት በሚያደርጉት ጉዞ ጥንታዊውን የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ማየት ይቻላል።

ምግብ፦ እንደ ዶሮ ወጥ፣ የበግ እርድ እና የተለያዩ የሥጋ ምግቦች ይዘጋጃሉ። መጠጥ፦ የቤት ውስጥ ጠላ እና ጠጅ በብዛት ይዘጋጃሉ። ጭፈራ፦ ወጣቶች "የጥምቀት ለታ" እያሉ የሚዘፍኗቸው ዘፈኖች እና የዱላ ጨዋታዎች የበዓሉ ማድመቂያ ናቸው። "እንኳን ለብርሃነ ጥምቀቱ አደረሳችሁ" የሚለው የሰላምታ ልውውጥ በሁሉም ዘንድ ይሰማል።

በጥምቀት ወቅት የሚታየው ሌላው ባህል "የሎሚ ውርወራ" ነው። ወጣቶች የሚወዷትን ሴት ለመግለጽ ሎሚ ይወረውራሉ። ይህ ጥንታዊ የፍቅር መግለጫ መንገድ በበዓሉ መገባደጃ ላይ በስፋት ይታያል።

ለጎብኚዎች ጠቃሚ መረጃ

የጥምቀት በዓልን ለመታደም ወደ ኢትዮጵያ የሚመጡ ቱሪስቶች የሚከተሉትን ነጥቦች ግምት ውስጥ ማስገባት አለባቸው፦

1. ቅድመ ዝግጅት፦ በዓሉ በሚከበርባቸው እንደ ጎንደር እና ላሊበላ ባሉ ከተሞች ሆቴሎች ቀድመው ስለሚያዙ፣ ቢያንስ ከሦስት ወር በፊት ቦታ ማስያዝ ይመከራል።
2. አለባበስ፦ በዓሉ ሃይማኖታዊ በመሆኑ፣ ትከሻንና ጉልበትን የሚሸፍን ልብስ መልበስ ተገቢ ነው። በተለይም ወደ ባሕረ ጥምቀቱ እና ወደ ቤተክርስቲያን ቅጥር ግቢ ሲገባ ነጭ ልብስ መልበስ ለክብረ በዓሉ ያለውን አክብሮት ያሳያል።
3. ደኅንነት፦ በዓሉ እጅግ ከፍተኛ ሕዝብ የሚገኝበት በመሆኑ፣ የግል ንብረቶችን (ስልክ፣ ካሜራ፣ ቦርሳ) በጥንቃቄ መያዝ ያስፈልጋል።
4. ፎቶግራፍ፦ ፎቶ ማንሳት ይፈቀዳል፣ ነገር ግን ካህናቱ ለጸሎት ሲቆሙ ወይም ታቦቱ በሚያልፍበት ጊዜ ሥርዓቱን በማያደናቅፍ መልኩ መሆን አለበት። ታቦቱን በቀጥታ ፎቶ ማንሳት (ሳይሸፈን) አይፈቀድም።

የሕዝብ በዓል እና የሥራ ሁኔታ

በኢትዮጵያ የጥምቀት በዓል (ጥር 11/January 19) ብሔራዊ የሕዝብ በዓል ነው። በዚህ ዕለት፦

ሁሉም የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ዝግ ናቸው። ባንኮች፣ ትምህርት ቤቶች እና አብዛኞቹ የግል ድርጅቶች አይሰሩም። ትራንስፖርት በበዓሉ ሰልፍ ምክንያት የተወሰኑ መንገዶች ሊዘጉ ስለሚችሉ ውስንነት ሊኖርበት ይችላል። ምግብ ቤቶች እና ለቱሪስት አገልግሎት የሚሰጡ ተቋማት ግን ክፍት ይሆናሉ።

በ 2026 ዓመተ ምሕረት፣ ጥር 11 በ Monday ላይ ስለሚውል፣ ሕዝቡ ከቅዳሜ ጀምሮ እስከ ሰኞ ድረስ ለሦስት ተከታታይ ቀናት በዓሉን ያከብራል። ይህ ረጅም የዕረፍት ጊዜ ምእመናን በነፃነት ወደፈለጉበት ቦታ ተንቀሳቅሰው እንዲያከብሩ ዕድል ይሰጣል።

ማጠቃለያ

የጥምቀት በዓል ከሃይማኖታዊ ሥነ-ሥርዓትነት ባለፈ የኢትዮጵያውያን የአንድነት፣ የፍቅር እና የጥንታዊ ባህል መገለጫ ነው። በ 2026 የሚከበረው ይህ በዓል፣ በ January 19, 2026 በአዲስ ተስፋ እና በታላቅ መንፈሳዊነት ይከናወናል። ኢትዮጵያ ካሏት እጅግ በርካታ የቱሪስት መስህቦች መካከል የጥምቀት በዓል ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛል። በዓለም አቀፍ ደረጃ በዩኔስኮ የተመዘገበው ይህ ቅርስ፣ የሰው ልጅ እምነቱንና ባህሉን እንዴት አቀናጅቶ ለዘመናት ማቆየት እንደሚችል ትልቅ ማሳያ ነው።

በዓሉን ለመታደም የሚመጣ ማንኛውም ሰው፣ በኢትዮጵያ ምድር የሚታየውን ያን አስደናቂ መንፈሳዊ ንዝረት፣ የካህናቱን ያሬዳዊ ዜማ፣ እና የሕዝቡን የእንግዳ ተቀባይነት መንፈስ ለዘላለም በአእምሮው ሰርጾ እንደሚቀር ጥርጥር የለውም። እንኳን ለ 2026 ዓመተ ምሕረት የጥምቀት በዓል በሰላም አደረሳችሁ