ކުޑަ އީދު: ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފިޠުރު އީދު ފާހަގަކުރުން
ފިޠުރު އީދަކީ މުޅި އިސްލާމީ އުންމަތެކޭ އެއްފަދައިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވެސް އެންމެ ކުލަގަދަކޮށް ފާހަގަކުރާ އެއް ދީނީ މުނާސަބަތެވެ. މިއީ މާތްވެގެންވާ ރަމަޟާން މަހުގެ ތިރީސް ދުވަހު ރޯދަ ހިފުމަށްފަހު، އެކަމުގެ އުފާ ފާޅުކުރުމުގެ ގޮތުން މާތްﷲ މުސްލިމުންނަށް ދެއްވާފައިވާ މަތިވެރި ނިޢުމަތެކެވެ. ދިވެހިންގެ މެދުގައި މިދުވަސް މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "ކުޑަ އީދު" ގެ ނަމުންނެވެ. މި ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި ކެއުންބުއިމުގެ ދުވަހެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރޫޙާނީ ގޮތުން އާރޯކަން ލިބިގަނެ، އާއިލީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކޮށް، އެކަކު އަނެކަކަށް މާފުކޮށް، އުފާވެރިކަން ހިއްސާކުރާ ދުވަހެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ސައްތަ އިންސައްތަ މުސްލިމް ގައުމަކަށް ވުމާއެކު، އީދުގެ ފޯރި ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ކަނަކަށް ފެތުރިގެންދެއެވެ. ފަތިސް ނަމާދަށްފަހު އިވޭ ތަކުބީރުގެ އަޑާއެކު މުޅި މާހައުލަށް ވެރިވަނީ އަމާންކަމާއި އުފާވެރިކަމެވެ. ކުދިބޮޑު އެންމެން އާ ހެދުމުގައި ނަލަހެދިގެން އީދު ނަމާދަށް ދިއުމަކީ ދިވެހި ސަގާފަތުގެ ވަރަށް މުހިންމު ބަޔެކެވެ. މި ދުވަހު މީހުންގެ މޫނުމަތިން ފެންނަ ހިނިތުންވުމާއި، އެކަކު އަނެކަކާ ސަލާމްކޮށް ހާލުބަލައި ހެދުމަކީ ދިވެހިންގެ މެދުގައި އޮތް އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ރަމްޒެކެވެ.
2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފިޠުރު އީދު
މި އަހަރުގެ ފިޠުރު އީދު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފާހަގަކުރާނީ ތިރީގައިވާ ތާރީޚުގައެވެ:
ތާރީޚު: March 20, 2026
ދުވަސް: Friday
ބާކީ އޮތް މުއްދަތު: 76 ދުވަސް
ފިޠުރު އީދުގެ ތާރީޚަކީ ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ހަނދު ފެނުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ތާރީޚެކެވެ. އިސްލާމީ ކަލަންޑަރު އޮންނަ ގޮތުން، ރަމަޟާން މަސް ނިމި ޝައްވާލް މަހުގެ ހަނދު ފެނުމާއެކު އީދު ފެށެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކަލަންޑަރުގައި ލަފާކުރާ ތާރީޚަށްވުރެ އެއްދުވަސް ކުރިއަށް ނުވަތަ ފަހަތަށް ޖެހުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ރަސްމީކޮށް އީދު ދުވަސް ކަނޑައަޅަނީ އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން ހަނދު ސާބިތުކުރުމަށް ބާއްވާ ޚާއްޞަ ބައްދަލުވުމަށްފަހުގައެވެ.
އީދުގެ އަސްލާއި ތާރީޚީ ފެށުން
ފިޠުރު އީދު ފާހަގަކުރަން ފެށުނީ ހިޖުރީ ގޮތުން ދެވަނަ އަހަރު، ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ކާމިޔާބީއަށް ފަހުގައެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވިއިރު، އެ ރަށުގެ މީހުން ކުޅިވަރު ކުޅެ އުފާފާޅުކުރާ ދެ ދުވަހެއް އޮތެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރެއްވީ މާތްﷲ އެ ދެދުވަހުގެ ބަދަލުގައި އެއަށްވުރެ މާ ހެޔޮވެގެންވާ ދެ ދުވަހެއް (އަޟްޙާ އީދާއި ފިޠުރު އީދު) މުސްލިމުންނަށް ދެއްވައިފި ކަމަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިސްލާމްދީން ފެތުރުނީއްސުރެ އީދު ފާހަގަކުރަމުން އަންނަނީ ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ވަރަށް މަތިވެރި ރޫޙެއްގައެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު އީދު ނަމާދަށްފަހު ރަސްގެފާނު ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލުކުރައްވައި، ބޮޑު ސިންގާ ފަރިއްކޮޅުތައް ބޭއްވުމަކީ އޮންނަ އާދައެކެވެ. މިއަދު އެ އާދަކާދަތައް ބަދަލުވެފައިވީ ނަމަވެސް، އީދުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދު ކަމުގައިވާ އެކުވެރިކަމާއި އުފާވެރިކަން އަދިވެސް އޮތީ އެގޮތުގައެވެ.
ދިވެހިން އީދު ފާހަގަކުރާ ގޮތް
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އީދު ފާހަގަކުރުން ފެށެނީ އީދު ވިލޭރޭގައެވެ. ހަނދު ފެނުނުކަން އިޢުލާން ކުރުމާއެކު، މުޅި ރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތަކުންނާއި މަގުމަތިން ތަކުބީރުގެ އަޑު އިވެން ފަށައެވެ.
1. އީދު ނަމާދު
އީދު ދުވަހުގެ އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ ހެނދުނު ބާއްވާ އީދު ނަމާދެވެ. މާލެއާއި އަތޮޅުތަކުގެ ރަށްރަށުގައި ބޮޑެތި މައިދާންތަކުގައި (މުޞައްލާގައި) ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދުކުރުން މިހާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އާންމުވެފައެވެ. ނަމާދަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ކޮންމެވެސް ފޮނި އެއްޗެއް (މިސާލަކަށް ކަދުރު) ކެއުމަކީ ސުންނަތެކެވެ. ނަމާދަށްފަހު އެކަކު އަނެކަކާ ސަލާމްކޮށް، "އީދު މުބާރިކް" ކިޔައި ތަހުނިޔާ ބަދަލުކުރުމަކީ ފެންނަ ވަރަށް ރީތި މަންޒަރެކެވެ.
2. ފިޠުރު ޒަކާތް
އީދު ނަމާދުގެ ކުރިން ފިޠުރު ޒަކާތް ދިނުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބެކެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ފަގީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް ވެސް އީދުގެ އުފަލުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމެވެ. ރާއްޖޭގައި މިހާރު އޮންލައިންކޮށް ވެސް ޒަކާތް ދެއްކޭނެ އިންތިޒާމުތައް ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ.
3. އީދު ސައި އަދި މެންދުރުގެ ފަރިއްކޮޅު
އީދު ދުވަހުގެ ހެނދުނުގެ ސަޔަކީ ވަރަށް ޚާއްޞަ ސަޔެކެވެ. ގިނަ ގޭގޭގައި ކުލަގަދަ ސައިތައް ތައްޔާރުކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މެންދުރުގެ ކެއުމަކީ އާއިލާގެ އެންމެން އެއްވެލައިގެން ބާއްވާ ބޮޑު ފަރިއްކޮޅެކެވެ. ދިވެހި ސަގާފީ ކާތަކެތި ކަމަށްވާ ބޯކިބާ، ފޮނިކަނދި، އަދި ބިރިޔާނީ ފަދަ ތަކެތި މިދުވަހު އާންމުކޮށް ތައްޔާރުކުރެއެވެ.
4. އީދު ހަދިޔާ (އީދީ)
ކުޑަކުދިންނަށް އީދު ހަދިޔާ ނުވަތަ "އީދީ" ދިނުމަކީ ދިވެހިންގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އޮންނަ އާދައެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ފައިސާއެވެ. ކުދިން އާ ހެދުން ލައިގެން ތިިމާގެ މީހުންގެ ގެތަކަށް ގޮސް އީދީ ހޯދުމަކީ އެކުދިންނަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު އުފަލެކެވެ.
5. ކުޅިވަރުތަކާއި މުނިފޫހިފިލުވުން
ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގައި އީދު ފާހަގަކުރަނީ ވަރަށް ފޯރީގައެވެ. މިގޮތުން ބޭއްވޭ ބައެއް ކުޅިވަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:
ކޮ provideި: ފިރިހެނުން ކުރިއަށްގެންދާ ފޯރިގަދަ ކުޅިވަރެކެވެ.
މާލި ނެށުން: މީހުން ތަފާތު ސިފަސިފައަށް ތައްޔާރުވެގެން ނަށާ ނެށުމެކެވެ.
ބޮޑުބެރު: ދިވެހިންގެ ސަގާފީ މިއުޒިކް ކަމަށްވާ ބޮޑުބެރުގެ ހަރަކާތްތައް ރޭގަނޑު ބޭއްވެއެވެ.
- ފެންޖެހުން: މިއީ ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ވަރަށް މަގުބޫލު، މަޖާ ކުޅިވަރެކެވެ.
ފަތުރުވެރިންނަށް މުހިންމު މަޢުލޫމާތު
އީދު ދުވަސްވަރު ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަތުރުވެރިންނަށާއި ބޭރު މީހުންނަށް މި ދުވަސްވަރަކީ ދިވެހި ސަގާފަތް ތަޖުރިބާކޮށްލަން ލިބޭ ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ:
- އާންމު ޚިދުމަތްތައް: އީދު ބަންދަކީ ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތަކެއް ކަމުން، ބޭންކުތަކާއި ސަރުކާރު އޮފީސްތައް ބަންދުވާނެއެވެ. ބައެއް ފިހާރަތައް ވެސް ނަމާދު ގަޑީގައާއި އީދުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު ބަންދުވެދާނެއެވެ.
- ދަތުރުފަތުރު: އީދު ބަންދާ ދިމާކޮށް ގިނަ ބަޔަކު ރަށްރަށަށް ދަތުރުކުރާތީ، ފެރީއާއި މަތިންދާބޯޓުގެ ޓިކެޓް ހޯދުން ދަތިވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިއާލާ ބުކިން ހެދުން މުހިންމެވެ.
- އަދަބު އިހުތިރާމް: އީދު ނަމާދު ކުރާ ވަގުތު މިސްކިތްތަކާއި ނަމާދުކުރާ މައިދާންތަކުގައި ފޮޓޯ ނެގުމުގެ ކުރިން ހުއްދަ ހޯދުމާއި، ނަމާދުކުރާ މީހުންނަށް އުނދަގޫ ނުވާނެހެން އުޅުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
- ހެދުން އެޅުން: ރަށްރަށުގައި އުޅޭއިރު ކޮނޑާއި ކަކުލުން މަތި ނިވާވާ ފަދަ ހެދުން އެޅުމަކީ ދިވެހި ސަގާފަތަށް ކުރެވޭ އިހުތިރާމެކެވެ.
ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތައް
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފިޠުރު އީދަކީ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހެކެވެ. އާންމުކޮށް އީދާ ގުޅިގެން ތިން ދުވަހުގެ ބަންދެއް ސަރުކާރުން ދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހަފްތާ ބަންދާ ދިމާވާނަމަ ބަންދު ދުވަސްތައް އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. މި ދުވަސްވަރު ހުރިހާ ސިވިލް ސާވިސް އޮފީސްތަކާއި، ސްކޫލްތަކާއި، ކޮލެޖްތައް ބަންދުވާނެއެވެ. ރިސޯޓުތަކުގައި ވެސް މުވައްޒަފުންނަށް އީދުގެ އުފަލުގައި ބައިވެރިވެވޭނެ ގޮތަށް ޚާއްޞަ ހަރަކާތްތައް ބާއްވައެވެ.
ކުޑަ އީދަކީ ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި ވަރަށް ޚާއްޞަ މަގާމެއް ދެވިފައިވާ ދުވަހެކެވެ. އެއީ ރަމަޟާން މަހުގެ ބުރަ މަސައްކަތަށްފަހު ލިބޭ އަރާމާއި، އާއިލީ ލޯތްބާއި، ދީނީ ފުރިހަމަކަން އިހުސާސްކޮށްދޭ ދުވަހެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ދިވެހިން އިންތިޒާރު ކުރަނީ މި އުފާވެރި މުނާސަބަތު އަންނާނެ ދުވަހަކަށެވެ.