Ramadan Start

Ramazan u Crnoj Gori: Mjesec duhovnosti, zajedništva i tradicije

Ramazan predstavlja najsvetiji mjesec u islamskom kalendaru, period u kojem muslimani širom svijeta, uključujući i značajnu zajednicu u Crnoj Gori, praktikuju post od zore do zalaska sunca. To nije samo puko uzdržavanje od hrane i pića; Ramazan je vrijeme duboke duhovne introspekcije, moralnog pročišćenja i jačanja veza sa Bogom i zajednicom. U Crnoj Gori, zemlji poznatoj po svom multikulturalnom i multikonfesionalnom skladu, Ramazan zauzima posebno mjesto, prožimajući svakodnevni život mirisima tradicionalnih jela, zvukovima ezana sa vitkih munara i atmosferom solidarnosti koja povezuje ljude svih vjera.

Suština ovog mjeseca leži u samodisciplini i empatiji. Posteći tokom dana, vjernici se direktno poistovjećuju sa onima koji su siromašni i gladni, što podstiče osjećaj zahvalnosti i želju za dobročinstvom. U Crnoj Gori, gdje muslimani čine oko 20% stanovništva, ovaj mjesec donosi specifičan ritam života, naročito u gradovima kao što su Rožaje, Plav, Gusinje, Ulcinj, Bar, Podgorica i Bijelo Polje. Iako je država sekularna, duh Ramazana se osjeća u vazduhu – kroz pojačanu ljubaznost, zajedničke iftare i večernje molitve koje okupljaju komšije i prijatelje.

Ono što Ramazan u Crnoj Gori čini posebnim jeste spoj vjerskih propisa i lokalnih balkanskih običaja. To je vrijeme kada se oživljavaju stari recepti, kada se džamije ispunjavaju vjernicima svih generacija i kada se naglašava važnost međuljudskih odnosa. Za crnogorske muslimane, ali i za njihove sugrađane drugih vjeroispovijesti koji često bivaju pozvani na iftarske večere, Ramazan je simbol mira i međusobnog poštovanja koji vijekovima definiše suživot na ovim prostorima.

Kada počinje Ramazan u 2026?

Početak Ramazana određen je lunarnim kalendarom, što znači da se datum pomjera za otprilike deset do jedanaest dana svake godine u odnosu na gregorijanski kalendar. Precizan početak zavisi od prvog viđenja mladog mjeseca (hilala), što može dovesti do varijacija od jednog dana u zavisnosti od geografskog položaja i astronomskih proračuna koje usvaja Islamska zajednica.

U godini 2026, predviđa se da će prvi puni dan posta u Crnoj Gori biti u Wednesday, February 18, 2026.

Trenutno, od današnjeg dana, preostalo je još tačno 46 dana do početka ovog svetog mjeseca.

Važno je napomenuti da Ramazan počinje prethodne večeri, zalaskom sunca, kada se klanja prva teravija (posebna noćna molitva), dok prvi dan posta zvanično nastupa u zoru navedenog datuma. Mjesec posta traje 29 ili 30 dana, nakon čega nastupa jedan od dva najveća islamska praznika – Ramazanski bajram. Budući da se radi o varijabilnom datumu zasnovanom na mjesečevim mijenama, vjernici u Crnoj Gori se oslanjaju na vaktiju (vjerski kalendar sa preciznim vremenima molitvi i posta) koju izdaje Mešihat Islamske zajednice u Crnoj Gori.

Istorija i korijeni Ramazana

Ramazan je deveti mjesec islamskog kalendara. Njegov značaj potiče iz 610. godine nove ere, kada se vjeruje da je Allah, putem meleka (anđela) Džibrila, počeo objavljivati Kur'an poslaniku Muhammedu a.s. u pećini Hira blizu Mekke. Ova objava, poznata kao "Lejletul-kadr" ili Noć sudbine, dogodila se tokom jedne od neparnih noći posljednje desetine Ramazana i smatra se "boljom od hiljadu mjeseci".

Post kao obaveza uveden je u drugoj godini po Hidžri (preseljenju muslimana iz Mekke u Medinu). Od tada, post je postao jedan od pet stubova islama, pored šehadeta (svjedočenja vjere), namaza (molitve), zekata (obaveznog milostinja) i hadža (hodočašća u Mekku).

U Crnoj Gori, islam ima dugu istoriju koja seže unazad više od pola milenijuma. Tokom osmanskog perioda, islamska kultura i običaji duboko su se ukorijenili na ovim prostorima, integrišući se sa lokalnim tradicijama. Džamije poput Husein-pašine u Pljevljima, Starodoganjske u Podgorici ili onih u starim jezgrima Ulcinja i Bara, svjedoci su vjekovne tradicije obilježavanja Ramazana. Kroz istoriju, crnogorski muslimani su uspjeli očuvati autentičnost ramazanskih običaja, prilagođavajući ih lokalnom ambijentu, ali zadržavajući strogo poštovanje prema osnovnim vjerskim postulatima.

Kako se slavi i praktikuje Ramazan u Crnoj Gori

Život tokom Ramazana u Crnoj Gori poprima drugačiju dinamiku. Fokus se sa materijalnog pomjera ka duhovnom i društvenom. Iako se radni dan odvija uobičajeno, unutrašnji ritam vjernika usklađen je sa vremenima sefura (predzornog obroka) i iftara (večernjeg obroka kojim se prekida post).

Sefur: Priprema za dan posta

Sefur je obrok koji se konzumira prije zore. U crnogorskim gradovima sa većinskim muslimanskim stanovništvom, nekada su "ramazanski bubnjari" prolazili ulicama kako bi probudili vjernike na sefur, mada je ta tradicija danas uglavnom zamijenjena modernim alarmima. Porodice se okupljaju u rane jutarnje sate, oko 4:00 ili 5:00 ujutro (u zavisnosti od doba godine), kako bi pojeli hranu koja će im dati snagu za predstojeći dan. Obično se konzumira kaloričnija hrana, dosta tečnosti i voća. Nakon sefura, nastupa vrijeme imsaka – trenutak kada se prestaje sa jelom i pićem i klanja sabah-namaz.

Dan posta

Tokom dana, muslimani nastavljaju sa svojim svakodnevnim obavezama – idu na posao, u školu ili se bave poljoprivredom. Međutim, akcenat je na strpljenju (sabr). Izbjegava se bilo kakav oblik sukoba, ogovaranja ili loših misli. U džamijama se uče mukabele – zajedničko čitanje Kur'ana, gdje vjernici prate učenje hafiza ili imama. Ovo je takođe vrijeme kada se pojačano dijeli sadaka (dobrovoljni prilozi) onima kojima je pomoć najpotrebnija.

Iftar: Trenutak radosti

Najemotivniji trenutak dana je iftar. Kako se sunce približava horizontu, porodice se okupljaju oko sofri (trpeza). U gradovima poput Podgorice ili Bijelog Polja, miris svježih ramazanskih lepina (pitica) iz lokalnih pekara širi se ulicama. Tradicionalno se post prekida neparnim brojem hurmi (datula) i gutljajem vode, prateći praksu poslanika Muhammeda a.s. Nakon toga slijedi iftarska molitva, a potom i bogata večera.

Tradicije i običaji specifični za Crnu Goru

Ramazanski običaji u Crnoj Gori predstavljaju prelijep mozaik orijentalnih uticaja i balkanskog gostoprimstva.

1. Ramazanske lepine (Pitice): Gotovo je nemoguće zamisliti iftar u Crnoj Gori bez posebnih peciva koja se prave samo tokom ovog mjeseca. Ove lepine, posute ćurekotom (crnim kimom), imaju specifičan miris koji simbolizuje Ramazan. Ispred pekara u Rožajama, Plavu ili podgoričkom Starom Baru često se vide redovi ljudi koji čekaju vruće lepine neposredno pred iftar.
2. Zajednički iftari: Iako je iftar prvenstveno porodični događaj, u Crnoj Gori je veoma zastupljen običaj organizovanja velikih zajedničkih iftara na trgovima ili u dvorištima džamija. Ovi događaji okupljaju stotine ljudi, uključujući i komšije drugih vjera, čime se šalje poruka mira i zajedništva.
3. Specifična jela: Crnogorska iftarska trpeza je bogata i raznovrsna. Često počinje čorbom (poput begove čorbe), a nastavlja se glavnim jelima kao što su dolme (punjeno povrće), japrak, razne vrste pita i mantija. Deserti su nezaobilazni, a dominiraju baklava, hurmašice, sutlijaš i tulumbe.
4. Teravija i druženje: Nakon iftara, vjernici odlaze u džamije na teravih-namaz. Ovo je posebna molitva koja se klanja samo tokom Ramazana. Nakon molitve, običaj je da se ostane u čaršiji, u kafićima ili kod prijatelja na kafi i razgovoru, često do kasno u noć. U gradovima na sjeveru Crne Gore, ovi noćni susreti imaju posebnu čar, uprkos često hladnim februarskim noćima u 2026.
5. Duh solidarnosti: Tokom ovog mjeseca, niko ne bi smio biti gladan. Postoji snažna tradicija slanja iftara siromašnim porodicama ili samcima. Takođe, prikuplja se zekat i sadekatu-l-fitr, vjerski doprinosi koji se usmjeravaju za potrebe Islamske zajednice, medresa (vjerskih škola) i socijalno ugroženih.

Praktične informacije za posjetioce i nemuslimane

Ako se tokom Ramazana nađete u Crnoj Gori, posebno u područjima sa značajnim muslimanskim stanovništvom, korisno je znati nekoliko stvari kako biste pokazali poštovanje i bolje razumjeli lokalnu kulturu.

Ponašanje u javnosti: Iako Crna Gora nema zakonska ograničenja u vezi sa konzumacijom hrane tokom dana, preporučljivo je izbjegavati jelo, piće ili pušenje u neposrednoj blizini džamija ili u gusto naseljenim muslimanskim četvrtima tokom sati posta, iz čiste učtivosti prema onima koji poste. Radno vrijeme: Većina prodavnica, restorana i javnih ustanova radi po uobičajenom radnom vremenu. Međutim, u gradovima poput Ulcinja ili Rožaja, neki manji restorani mogu biti zatvoreni tokom dana, ali zato nude specijalne, bogate menije za iftar nakon zalaska sunca. Posjeta džamijama: Turisti su dobrodošli da posjete džamije, ali treba izbjegavati ulazak tokom vremena molitve, posebno tokom podne namaza i teravije. Potrebno je obući se skromno (pokrivena ramena i koljena, a žene bi trebale imati maramu preko glave prilikom ulaska u molitveni prostor). Iftarski poziv: Ako dobijete poziv na iftar, to se smatra velikom čašću. Nemojte oklijevati da prihvatite. Običaj je ponijeti skroman poklon, poput hurmi, kafe ili nekog slatkiša.

• Vrijeme u 2026: S obzirom na to da Ramazan 2026 počinje u februaru, dani će biti kraći nego u ljetnjem periodu, što olakšava post (trajanje posta će biti oko 13-14 sati). Vrijeme može biti hladno, naročito na sjeveru, pa se društveni život nakon iftara uglavnom seli u zatvorene prostore.

Da li je početak Ramazana državni praznik u Crnoj Gori?

Početak Ramazana u Crnoj Gori nije državni praznik. To je radni dan, a sve državne institucije, škole, banke i privatni sektor rade po redovnom rasporedu.

Međutim, Crna Gora kao država koja poštuje vjerska prava i slobode, ima zakonodavstvo koje omogućava vjernicima određene pogodnosti:

1. Pravo na odsustvo: Prema Zakonu o svetkovanju vjerskih praznika, muslimani u Crnoj Gori imaju pravo na plaćeno odsustvo za proslavu Ramazanskog bajrama (obično tri dana) i Kurban-bajrama. Iako sam početak Ramazana nije neradni dan, mnogi poslodavci imaju razumijevanja za zaposlene koji poste, omogućavajući im kraće pauze ili prilagođavanje radnog vremena ako je to moguće.
2. Iftari u institucijama: Postala je tradicija da najviši državni zvaničnici (Predsjednik, Premijer) organizuju svečane iftare za predstavnike Islamske zajednice i diplomatski kor, čime se iskazuje poštovanje države prema islamskoj zajednici.
3. Usluge i objekti: U gradovima sa većim brojem muslimana, pekare i restorani prilagođavaju svoj rad kako bi bili na usluzi građanima za sefur i iftar.

Ramazanski bajram, koji označava kraj posta, jeste zvanični praznik za pripadnike islamske vjeroispovijesti u Crnoj Gori i tada su muslimani oslobođeni radnih obaveza.

Zaključak

Ramazan u Crnoj Gori je mnogo više od religioznog obreda; to je vrijeme koje oslikava samu srž crnogorskog društva – njegovu sposobnost da u različitostima pronađe ljepotu i snagu. Dok se vjernici pripremaju za February 18, 2026, gradovi se spremaju za mjesec koji donosi mir, tišinu i duboki osjećaj pripadnosti. Bez obzira na to da li postite ili ste samo posmatrač, duh Ramazana u Crnoj Gori će vas dotaknuti svojom toplinom, mirisom svježih pitica i iskrenim gostoprimstvom koje ne poznaje granice.

U svijetu koji se brzo kreće, Ramazan u Crnoj Gori nudi prijeko potreban predah, podsjećajući sve stanovnike na važnost porodice, duhovnih vrijednosti i međusobnog potpomaganja. Za preostalih 46 dana, pripreme će ući u završnu fazu, a sa prvim mrakom u februaru 2026, kandilji na džamijama će zasvijetliti, označavajući početak još jednog svetog mjeseca mira i blagoslova.