Nowruz Bayram (Spring Festival)

Nowruz baýramy: Türkmenistanda Bahar we Täzeleniş baýramy

Nowruz baýramy — bu diňe bir senenama däl, eýsem türkmen halkynyň kalbynyň, taryhynyň we tebigat bilen sazlaşygynyň iň belent dabarasyrydyr. Gündogaryň gadymy halklarynda täze ýylyň başy, ýagny gije bilen gündiziň deňleşýän pursady hökmünde bellenilýän bu baýram, Türkmenistanda aýratyn many-mazmuna eýedir. Nowruz — bu täzelenişdir, ynsan kalbynyň bahar pasly bilen birlikde oýanmagydyr, agzybirligiň we parahatçylygyň nyşanydyr. Türkmen halky üçin bu baýram asyrlaryň jümmüşinden gelýän milli gymmatlyklaryň, däp-dessurlaryň we pederlerimiziň miras goýan asylly ýörelgeleriniň jemlenen nokadydyr.

Bahar paslynyň gelmegi bilen tebigat janlanýar, sähralar ýaşyl lybasa bürenýär, dag eteklerinde çigildemler gül açýar. Ine, şu pursatda bellenilýän Nowruz baýramy adamlaryň arasyndaky mähir-muhabbeti artdyrýar, öý-ojaklara bereket getirýär. Bu baýramyň esasy aýratynlygy onuň hiç hili dini häsiýetiniň bolman, eýsem arassa dünýewi, zähmet we tebigat baýramy bolmagyndadyr. Türkmenistanda Nowruz döwlet derejesinde uly dabara bilen bellenilip, ol halkyň jebisligini, milli medeniýetimize bolan sarpany we geljege bolan uly ynamy alamatlandyrýar.

2026-nji ýylda Nowruz baýramy haçan bellenilýär?

Türkmenistanda Milli bahar baýramy — Halkara Nowruz güni her ýylyň 21-22-nji martynda resmi döwlet baýramy hökmünde bellenilýär. 2026-nji ýylda bu şanly senäniň esasy güni baradaky maglumatlar şeýledir:

Baýramyň güni: Saturday Sene: March 21, 2026 Galan wagt: Baýrama çenli ýene 77 gün bar.

Nowruz baýramynyň senesi astronomik taýdan takyk kesgitlenendir. Ol her ýyl bahar paslynyň başlanýan pursady, ýagny gün bilen gijäniň deňleşýän wagtyna gabat gelýär. 2026-njy ýylda astronomik bahar 20-nji martda başlaýan hem bolsa, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, baýramçylyk dabaralary we dynç alyş günleri 21-22-nji mart günlerine düşýär. Bu sene üýtgewsiz bolup, ol her ýyl şol bir wagtda bellenilýär.

Taryhy kökleri we gelip çykyşy

Nowruz baýramynyň taryhy örän gadymy bolup, ol bäş müň ýyldan hem aňyrda gözbaş alýar. Taryhy çeşmelere görä, bu baýramyň dabaraly bellenilmegi ahemeni patyşalarynyň, hususan-da Kir Beýigiň döwürlerinden (b.e. öňki 538-nji ýyllar) başlap, uly ähmiýete eýe bolupdyr. Nowruz "täze gün" diýmekligi aňladyp, ol diňe bir täze paslyň däl, eýsem täze durmuşyň, täze başlangyçlaryň nyşanydyr.

Gadymy eýýamlarda türki we eýran dilli halklar bu güni uly şatlyk bilen garşylapdyrlar. Hatda dürli basybalyjylykly uruşlar we syýasy üýtgeşmeler hem Nowruzy halkyň aňyndan öçürip bilmändir. Türkmenistanyň çäklerinde geçirilen arheologik barlaglar we edebi mirasymyz bu baýramyň gadymy Merwde, Nusaýda we beýleki taryhy şäherlerde uly dabaralara beslenendigini subut edýär. Beýik alym Omar Haýýam özüniň "Nowruznamasynda" bu baýramyň ähmiýeti we onuň astronomik esaslary barada giňişleýin durup geçipdir.

2009-njy ýylda ÝUNESKO Nowruz baýramyny Adamzat medeni mirasynyň sanawyna girizdi. 2010-njy ýylda bolsa Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy 21-nji marty "Halkara Nowruz güni" diýip yglan etdi. Bu bolsa Nowruzyň diňe bir sebit däl, eýsem ählumumy parahatçylyk we dostluk baýramydygynyň dünýä derejesindäki ykrarnamasydyr.

Türkmenistanda Nowruz däp-dessurlary

Türkmen halky Nowruzy özüne mahsus bolan milli öwüşginler bilen belleýär. Bu baýramyň taýýarlygy birnäçe gün öňünden başlanýar.

Öýleri we töweregi arassalamak

Nowruzyň öňüsyrasynda her bir maşgalada "täzeleniş" işleri alnyp barylýar. Öýler arassalanýar, gap-gaçlar ýuwulýar, howlular tämizlenýär. Bu däp "köne ýylyň kir-pyssygyndan arany açyp, täze ýyly päkize garşylamak" diýen ynanjy aňladýar. Şeýle hem, adamlaryň biri-biri bilen ýaraşmagy, öpke-kineleri unutmagy Nowruzyň iň asylly kadalarynyň biridir.

Baýramçylyk saçagy we Semeni

Nowruz saçagynyň iň esasy bezegi — Semeni. Ol gögeren bugdaýdan taýýarlanylýan süýji tagamdyr. Semeni taýýarlamak däbi uly bir dabaradyr. Aýallar bir ýere jemlenip, bugdaýyň şiresini sygyp, ony uly gazanlarda birnäçe sagatlap gaýnadýarlar. Semeni bişirilýän wagty aýdym-saz aýdylýar, gowy niýetler edilýär. Semeni — bereketiň, bolçulygyň we täze durmuşyň nyşanydyr.

Mundan başga-da, saçakda "ýedi" sany bilen bagly tagamlar, milli palow, dograma, pişme, gatlama we dürli miweler bolmalydyr. Saçagyň bol bolmagy, geljek ýylyň hem rysgal-bereketli boljakdygyndan buşlaýar.

Milli oýunlar we dabaralar

Nowruz günlerinde uly meýdançalarda, aýratyn-da Ak öýleriň ýanynda uly dabaralar guralýar. Hiňňildikler: Nowruz baýramynyň aýrylmaz bölegi hiňňildiklerdir. Türkmenler hiňňildikde uçmagyň günäleriňden arassalanmaga kömek edýändigine ynanýarlar. Ýaşlar, gyz-gelinler owadan milli lybaslarynda hiňňildik uçup, baýramyň şatlygyny artdyrýarlar. At çapşygy we Küştdepti: Türkmenistanyň her bir künjeginde ahalteke atlarynyň çapşygy, milli göreş ýaryşlary we "Küshdepti" tansy ýerine ýetirilýär. Küştdepti — bu janly energiýanyň we agzybirligiň simwolydyr. Dutaryň owazy: Bagşylaryň aýdýan aýdymy, dutaryň şirin owazy Nowruz dabaralarynyň ruhy sütünidir.

Myhmanlar we syýahatçylar üçin peýdaly maglumatlar

Eger siz 2026-nji ýylyň mart aýynda Türkmenistana gelmegi meýilleşdirýän bolsaňyz, aşakdaky maglumatlar size peýdaly bolar:

1. Howa şertleri: Mart aýynda Türkmenistanda howa örän ýakymly bolýar. Aşgabatda we beýleki sebitlerde howanyň temperaturasy adatça +10°C bilen +20°C aralygynda saklanýar. Bu bolsa açyk howada gezelenç etmek we baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmak üçin iň amatly wagtdyr.
2. Nirä gitmeli? Esasy dabaralar Aşgabadyň golaýyndaky "Nowruz ýaýlasynda" we uly "Ak öý" binalarynyň öňündäki meýdançalarda geçirilýär. Şeýle hem, Mary, Daşoguz, Lebap we Balkan welaýatlarynyň merkezlerinde milli öwüşginli çäreler guralýar. Ýaňyqala kanýonyna ýa-da Gozly ata ýaly keramatly ýerlere syýahat etmek hem Nowruz günlerinde meşhurdyr.
3. Vize we bron etmek: Baýramçylyk günlerinde myhmanhanalarda we syýahatçylyk ugurlarynda orunlaryň çäkli bolmagy mümkin. Şonuň üçin syýahatyňyzy öňünden meýilleşdirmegi we bron etmegi maslahat berýäris.
4. Egin-eşik: Şäher ýerlerinde döwrebap geýinmek mümkin, emma oba ýerlerine ýa-da taryhy ýerlere barylanda, ýerli medeniýete hormat goýmak maksady bilen has sypaýy geýinmek maslahat berilýär. Milli lybaslary geýmek bolsa baýramçylyk ruhuna has-da laýyk gelýär.

Döwlet statusy we iş tertibi

Türkmenistanda Nowruz baýramy resmi taýdan dynç alyş güni diýlip yglan edilen. Işleýän we işlemeýän ýerler: 21-22-nji mart günleri döwlet edaralary, mekdepler, ýokary okuw mekdepleri we banklaryň köpüsi ýapyk bolýar. Emma söwda merkezleri, bazarlar, restoranlar we kafeler adaty tertipde, hatda has-da janly işleýärler. Jemgyýetçilik ulagy: Şäher içindäki awtobuslar we taksiler işleýär, ýöne baýramçylyk çäreleri sebäpli käbir köçeleriň wagtlaýyn ýapylmagy mümkin. Şäherara gatnawlar (otly, uçar) üçin petekleri öňünden almak zerurdyr.

Nowruz — bu türkmen halkynyň myhmansöýerliginiň, jomartlygynyň we asyllylygynyň iň aýdyň görnüşidir. Bu baýramda her bir öýüň gapysy myhmanlar üçin açykdyr, her bir saçakda bolsa "süýji semeni" bardyr. 2026-nji ýylda Türkmenistanda Nowruzy garşylamak, siziň üçin unudylmaz ýatlamalara we täze dostluklara sebäp bolar.

Bahar baýramyňyz gutly bolsun! Nowruz her bir öýe bagt, bereket we agzybirlik getirsin!