New Year's Day

Te Tausaga Fou i Tuvalu: Se Takitakiga Kātoa mo te Fakamanatuga o te Tausaga 2026

Te Tausaga Fou i Tuvalu, e silia atu i lō se aso fua i luga i te kalena. Se taimi tāua tele faka-te-agaga, faka-te-kaiga, mo te faka-te-atufenua katoa. I loto i te pasifika, i te fenua ko Tuvalu, te aso muamua o Ianuali e fakaasigina ai te fakafoouga o te loto, te fakafetai ki te Atua mo te tausaga ko teka, mo te fakaetega o te lofia ki te lumana i luga i motu e iva o te atufenua. E ui i te mea i te Tausaga Fou se aso e fakamanatu i te lalolagi kātoa, i Tuvalu, e i ai lona uiga faka-te-aganu’u mo te faka-Kelisiano e fakaesea ai.

I te aso tenei, e tasi te loto o tino Tuvalu. Mai Nanumea i te matū ki Niulakita i te saute, e lagona te fiafia mo te filemu. A te Tausaga Fou, ko te taimi e toe fakafoou ei a feagaiga i loto i kaiga mo fānau. E se ko se aso fua o te fiafia fakasalasala, kae se aso o te fakaaloalo, te tatalo, mo te vaeane ki te kau matua mo takitaki o te fenua. A te Natura o te Tausaga Fou i Tuvalu e fakaata mai i te loto malie o te kau atufenua i lalo o te puipuiga a te Atua, te tupu o te fiafia, mo te fakaaogaga o rasilasi mo meakai faka-te-aganu’u e fakaoloolo ai te loto.

Te Aso o te Fakamanatuga i te 2026

Mo latou katoa e nofo i Tuvalu io me ko latou e fofou ke asiasi mai ki o tatou motu gali, tenei te fakasologa o te taimi mo te Tausaga Fou:

Te Aso: Thursday Te Aso o te Masina: January 1, 2026 Taimi e toe i ai: E toe i ai a aso e 0 ko paku ei te aso tāua tenei.

A te aso o te Tausaga Fou i Tuvalu e tumau i te aso 1 o Ianuali i tausaga katoa, e mulimuli ki te kalena o te lalolagi (Gregorian calendar). Mo te tausaga 2026, ona ko te aso muamua e paku i te aso Thursday, e i ai foki te aso malolo fakaopoopo i te Aso Gafua, aso 3 o Ianuali, ke mafai ne tino o toe fakaloloa olotou taimi malolo fakatasi mo kaiga mo uo.

Te Talasaga mo te Pogai o te Tausaga Fou i Tuvalu

A te Tausaga Fou i Tuvalu e se i ai se tala faka-te-aganu’u mai anamua e fakaesea mai i nisi atufenua, kae ne kamata te fakamanatuatuga o te aso tenei talu mai te taimi ne fakafeoloolo ei te lotu Kelisiano mo te pulega a Peretania (Gilbert and Ellice Islands Colony). I aso anamua, a tino Tuvalu e i ai olotou auala e fua ei te taimi, penei me ko te taimi o te matagi (te Tokelau io me ko te Tonga) io me ko te kakega o fetū i te lagi. Kae i te taimi nei, ko te Tausaga Fou ko te fakailoga o te kamataga o te tausaga faka-te-malo mo te faka-te-lotu.

E taua te aso tenei ki tino Tuvalu i te mea e fakaasi mai i ei te lotogatasi o te atufenua. E ui i te mea e i ai a aso tāua faka-te-atufenua penei me ko te Aso o Tuvalu (Tuvalu Day) io me ko te Aso o te Teu (Teuila/Gospel Day), a te Tausaga Fou e fai mo aso e fakafeiloai ei te lalolagi kātoa ki te loto o Tuvalu. E se i ai se mea faka-te-talasaga e fakafeagai mo se taua io me se manumalo, kae ko te manumalo o te ola i luga i motu maulalo i loto i te moana lasi.

Te Auala e Fakamanatu ei e Tino Tuvalu

A te fakamanatuga o te Tausaga Fou i Tuvalu e kamata mai i te po o te aso 31 o Tesema, te Po o te Tausaga Fou. E i ai a auala keseese e fai ei te fiafia:

1. Lotu mo te Tatalo

Ona ko Tuvalu se atufenua e malosi te lotu (Ekalesia Kelisiano Tuvalu mo nisi lotu), a te tatalo ko te fatu o te fakamanatuga. I te po o te Tausaga Fou, e i ai a "Watchnight Services" io me ko lotu i te vaelua po. E fakapotopoto a tino i loto i falesā ke tatali ki te tū o te itula e sefulu-lua. I te taimi e tū ei te itula, e lagona te tagi o logo o falesā i Funafuti mo motu ki tua, e fakaasi ai te fakafetai ki te Atua mo te tausaga foou.

2. Te Fatele mo te Fiafia i Maneapa

A te Maneapa ko te pulega o te olaga faka-te-fenua i Tuvalu. I te Tausaga Fou, e masani o fakapotopoto a tino i loto i maneapa mo te Fatele. Te Fatele ko te siva faka-te-aganu’u a Tuvalu e fakaaoga ei te lali (fatupau) mo te pese malosi. E siva a tane mo fafine i luga i te fola o te maneapa, e fakaasi ei te fiafia mo te fakafoouga o te malosi. Ko te Fatele se auala e fakafeiloai ei te Tausaga Fou i se uiga faka-Tuvalu tonu.

3. Te Kai Tasi (Feasting)

E seai se fiafia i Tuvalu e katoa manafai e seai se meakai. E i ai te "Kai Tasi" io me ko te kaina fakatasi o te fenua io me ko kaiga. Ko meakai masani e aofia ai: Pulaka: Te meakai tāua a Tuvalu e keri mai i loto i te lua. Ika: Ika eseese mai te namo mo te tua-akau. Puaka mo Moa: E tunu i loto i te umu.

• Meakai mai te Niu: Penei me ko te vai o te pi mo te lolo niu.

4. Te Fakasala mo te Fakaasiga o te Fiafia

I nisi motu, e i ai a polokalame e fakaigoa ko te "Fakasala" io me ko te fakasau o vai ki luga i tino e feiloai i te auala. Se uiga o te fakama mō te tausaga leva kae fakafoou te tino mo te tausaga foou. E kata a tino, e kofukofu i te paura (talcum powder), kae e fakafeiloai "Te Tausaga Fou Manuia!" ki tino katoa e fetaui i te auala.

Aganu’u mo Faifaiga Masani

A te Tausaga Fou i Tuvalu e i ai foki lona itu filemu. Mo nisi kaiga, ko te taimi tenei e nofo tasi ei te kaiga i loto i te fale io me i lalo i te niu ke faipati ki te lumana o te kaiga. E i ai te aganu’u o te fakaaloalo ki te kau matua, te mea e olo ei a tamaliki o pusi i vae o olotou mātua io me ko tupuna ke maua se fakamanuiaga mo te tausaga foou.

E ui i te mea e i ai te inu malosi i nisi taimi i Funafuti, kae i te atufenua kātoa, e fakamalosi te filemu mo te fakaaloalo. E tapu te fai pioloto io me se mea e fakatupu ai te maveve i loto i te fenua i se aso tapu penei. Ko te aganu’u a Tuvalu e fakamamafa ki te "Falepili" – te uiga i te mea me ko tou tuaoi ko tou taugasoa, kae e tasi te fiafia o te fenua katoa.

Fakamatalaga mo Tagata Asiasi (Visitors and Expats)

Manafai koe e i Tuvalu i te taimi o te Tausaga Fou i te 2026, e taua ke iloa ne koe a mea konei:

1. Te Taimi o te Galuega: A te aso 1 o Ianuali se aso malolo faka-te-atufenua. Ko ofisa o te malo, faletupe, mo faleoloa lasi ka puni katoa. E tau o fakatoka muamua au meakai mo mea e i ai tou manako ki ei i mua o te aso tenei.
2. Te Tau o te Aso: I te masina o Ianuali, e masani o vevela te tau i Tuvalu (vasia o te 28-30 tikulī). E i ai foki te taimi o te vaiua ona ko Tuvalu e i loto i te taimi o te vaiua (wet season) i te koga tenei o te tausaga. Kia makaka i te vaiua kae fakaaoga a lavalava māmā.
3. Te Fakaaloalo: Manafai e fakaafe koe ki se maneapa io me se fale o se kaiga, se fakaaloalo lasi. E tau o tatala ou sevae i tua o te fale io me ko te maneapa. E tau foki o kofu i lavalava e fakaaloalo (e se fakaasi katoa te tino), sili atu manafai e olo ki te lotu.
4. Fale Talimalo: I Funafuti, e i ai a nisi faletalimalo e i ai olotou polokalame faka-te-Tausaga Fou, kae i motu ki tua, ko te fiafia e fai faka-te-fenua katoa.

Te Tausaga Fou mo te Malo o Tuvalu

A te malo o Tuvalu e fakaaloalo malosi ki te aso tenei. E i ai te fakaasiga a te Palemia io me ko te Kovana Senerala ki te atufenua i luga i te letio (Radio Tuvalu). Ko te fakaasiga tenei e fakamamafa ki te lotogatasi, te puipuigga o te atufenua mai te liliuga o te tau (climate change), mo te galue fakatasi mo te mānatu o te atufenua.

I te aso January 1, 2026, 2026, e seai se galuega e fai. Ko te aso e malolo katoa ei a tino mai te galue ke maua te malosi mo te tausaga foou. Ona ko te Tausaga Fou e paku i te aso Thursday, e mautinoa me ka i ai a taimi malolo fakaopoopo e fakaasigina ne te malo (Public Holidays Act).

Fakai’uga

Te Tausaga Fou i Tuvalu ko te fakaataaga o te loto fakamagalo, te loto fiafia, mo te loto fakamoemoe. E ui i te mea ko Tuvalu se atufenua foliki i loto i te moana, a te fakamanatuga o te Tausaga Fou e lasi kae fakaaloalo. Se taimi e fakafetai ei ki te Atua, e fakafeiloai ei ki te kaiga, kae e siva ei te Fatele mo te fakafoouga o te malosi.

I te 2026, ko te aso 1 o Ianuali ka fai mo aso e toe fakamanatu ei me i a Tuvalu ko te "Tuvalu mo te Atua" (Tuvalu for the Almighty). Ke manuia te Tausaga Fou ki tino katoa o Tuvalu, mai Nanumea, Nanumaga, Niutao, Nui, Vaitupu, Nukufetau, Funafuti, Nukulaelae, ki Niulakita.

Te Tausaga Fou Manuia ki a koutou katoa!