Eid al-Fitr mu Uganda: Olunaku lw’Essanyu, Okusiiba, n’Okwegatta kw’Abasiraamu
Eid al-Fitr lunnaku lukulu nnyo mu ddiini y’Obusiraamu era mu Uganda lukwatibwa n’ekitiibwa kingi nnyo. Olunaku luno lumanyiddwa nga "Olunaku lw’Okusiibulukuka," era lwe lulaga nti omwezi omutukuvu ogwa Ramadhan, mwe mubeera okusiiba n’okusaba ennyo, guweddeko. Mu Uganda, Eid al-Fitr si lunnaku lwa Basiraamu bokka, wabula lunnaku olugatta eggwanga lyonna, nga n’abantu abatalina ddiini eyo banyumirwa embeera y’emirembe, okugaba, n’okulya ebijjulo ebisanyusa.
Essanyu lya Eid litandikira mu mwoyo. Oluvannyuma lw’ennaku 29 oba 30 nga n’Abasiraamu mu Uganda basiiba okuva akatuntunu k’eminyira lwe kamala okulabika okutuusa enjuba lwe nebbira, Eid ejja nga kusiima Allah olw’obuyambi bwe n’amaanyi ge awadde abagoberezi be okutuukiriza empagi eno ey’okutaano ey’Obusiraamu. Mu Uganda, ekiseera kino kiba kijjudde okusaasira, okusonyiwagana, n’okuddamu okunyweza enkolagana mu maka n’emikwano. Kinnyonnyolwa nti Nabbi Muhammad (SAW) ye yatandikawo emikolo gya Eid mu mwaka gwa 624 CE oluvannyuma lw’olulwana lwe Badr, era okuva olwo, kifuuse kanyomero mu bulamu bw’Omusiraamu yenna mu nsi yonna.
Mu Uganda, Abasiraamu bawera ebitundu nga 14 ku buli kikumi (14%) eky’abantu bonna, era basangibwa nnyo mu bitundu by’omu masekati ga Kampala, mu Buvanjuba (Iganga, Mbale, Bugiri), ne mu bitundu by’oku nnyanja. Kyokka, olw’ennono y’Abaganda n’Abayuganda ey’okubeera abantu abagaba era abanyumirwa emikolo, Eid efuuka emu ku nnaku ezisinga okucamula abantu mu kibuga ne mu byalo. Ennyambala ey’ekitiibwa, emmere ewooma, n’okusaba okw’awamu bye bimu ku bintu ebisinga okweyoleka ku lunnaku luno.
Lunaku ki lwe tulindirira Eid al-Fitr mu 2026?
Okukubaganya ebirowoozo ku lunnaku lwa Eid al-Fitr kusinga kwesigama ku kulaba omwezi gw’omu ggulu oguyitibwa "Shawwal." Mu Uganda, n’ensi yonna okutwalira awamu, olunaku luno luyinza okukyukakyuka okusinziira ku ngeri omwezi gwe gwalabikamu.
Okusinziira ku nteekateeka ez’ekiseera:
- Olunaku: Friday
- Ennaku z'omwezi: March 20, 2026
- Ekiseera ekisigaddeyo: Kusigadde ennaku 76 okutuuka ku lunnaku lwa Eid.
Kikulu okumanya nti ennaku z’omwezi zino ziyinza okukyukamu okusinziira ku kulangirira okuva mu Uganda Muslim Supreme Council (UMSC) e Old Kampala, okwesigama ku kulaba omwezi mu Uganda oba okugoberera ebirangiriro okuva e Saudi Arabia. Eid etandika okuva akawungeezi k’olunaku oluberyerye (nga March 19) n’ekulungula olunaku lwonna olwa Friday. Ku kalenda ya Uganda eya 2026, Eid al-Fitr ejja mangu ddala oluvannyuma lw’olunnaku lw’abakyala (International Women’s Day) oluba ku March 8, era ejja ssaawa ntono ddala nga n’ennaku enkulu ez’Abakristaayo (Good Friday) tezinnatuuka ku April 3.
Ebifa ku lunnaku luno n'ebyafaayo byalwo
Eid al-Fitr kitegeeza "Omukolo gw’okumenya okusiiba." Kinnyonnyolwa nti luno lwe lunnaku olwasooka Nabbi Muhammad lwe yakulemberamu Abasiraamu mu kusaba n’okusiima Allah oluvannyuma lw’okuwanguza amanyi g’obubi. Mu Uganda, ddiini y’Obusiraamu yingira mu kyasa kya 19, era okuva olwo, Eid efuuse kimu ku bintu ebikulu ebisikiriza n’abantu abatalina ddiini eyo okwagala okumanya ebisingawo.
Ekiseera kya Ramadhan kiba kyakusoma, kusaala, n’okugaba. N’olwekyo, Eid ejja ng’empeera. Mu Uganda, omwezi gwa Ramadhan ogwa 2026 gutandika mu makkati ga February (nga Feb 18), n’olwekyo Abasiraamu bajja kubeera mu kusiiba okumala ennaku 30 oba 29 nga bwe balinda olunaku luno olwa March 20, 2026. Ebyafaayo by’Obusiraamu mu Uganda biraga nti Buganda ye yali omusingi gw’okunywera kw’eddiini eno, era ne nnyini kati, emikolo egisinga obunene gibeera mu Kampala ne mu maanyi ga Bassekabaka abayamba mu kutumbula eddiini eno.
Engeri Abayuganda gye bajaganyaamu Eid al-Fitr
Okujaguza Eid mu Uganda kulimu obulombolombo obw’enjawulo obugatta ddiini n’obuwangwa bw’ekinnansi.
1. Okusaba kw’oku Makya (Salat al-Eid)
Ku lunnaku lwa Eid, Abasiraamu mu Uganda bagolokoka mangu nnyo. Oluvannyuma lw’okunaaba n’okwambala engoye empya oba eziyonjo ennyo, bagenda mu mizigiti oba mu nfo ez’olukale. Ebifo ebikulu ennyo mwe bakunganira mulimu:
- Gaddafi Mosque (National Mosque) e Old Kampala: Kino kifo ky’ekitiibwa nnyo era wano Mufti wa Uganda wasalira Eid khutbah (okubuulira).
- Kibuli Mosque: Omusingi gw’Obusiraamu mu Uganda, awaba n’abantu bangi nnyo.
- Wankulukuku, Kololo Airstrip, n’ebisaawe ebirala: Olw’obungi bw’abantu, emizigiti egimu tegisobola kubamala, n’olwekyo basaalira mu bisaawe ebigazi.
Okusaba kuno tekubaako "Adhan" (okulowooza) nga bwe kibeera ku nsaala ez’abulijjo. Abantu bajja nga bayimba "Takbeer" (Allahu Akbar, Allahu Akbar...) okuva mu maka gaabwe okutuuka ku kifo ky’okusaba.
2. Zakat al-Fitr (Okwesasulira)
Nga basaba tebannatandika, buli Musiraamu asobola alina okuwayo "Zakat al-Fitr." Kino kiba kigero ky’emmere oba ssente eziweebwa abaavu n’abalina obwetaavu. Kino kikolebwa okukakasa nti tewali muntu n’omu mu kitundu asigala nga talidde ku lunnaku lwa Eid. Mu Uganda, abantu bangi bagaba mceere, ssuuka, oba ssente eri baliranwa baabwe abali mu mbeera embi.
3. Okwambala n’Ennyambala
Eid mu Uganda lunnaku lwa "fayisheni." Abasiraamu n’abantu abalala mu Uganda baagala nnyo okwambala obulungi. Abasajja batera okwambala
Kanzu (engoye ennyuganda ez’ekitiibwa) n’amakooti, ate abakyala ne bambala
Gomesi oba
Abaya ez’ebbeeyi n’emiriraano. Abaana nabo bagulirwa engoye empya, era kiba kibi nnyo omwana okubeera nga talina ky’ayambadde kipya ku Eid.
4. Ebijjulo n’Emmere
Eno ye nnyingo esinga okusanyusa Abayuganda abasinga. Emmere ya Eid mu Uganda ebeera ya njawulo. Ebimu ku biwebwa ekitibwa mulimu:
- Pilau: Eno ye mmere esinga okukolebwa. Mceere ogulimu ebinywerero n’ennyama y’ente oba ey’embuzi.
- Biryani: Mceere ogw’ekika eky’omulembe ogusinga okusangibwa mu maka amagagga oba ku mikolo emikulu.
- Samosa ne Mandazi: Bino bibeera bya kuliira ku caayi oba okuliira mu kkubo.
- Ennyama y’embuzi n’ente: Abantu bangi balunda mbuzi oba nte ze basala ku lunnaku lwo.
- Ebibala n’ebiwuwo: Okuva bwe kuli nti Uganda nsi ya bibala, eid ejjudde emmamba, amenvu, ne nanansi.
Abantu bakyalira ab’enganda zabo, era tewali muntu ayita ku nnyumba ya muliranwa ne bamuleka okugenda nga talidde kantu. Embeera eno ey’okugaba eyamba nnyo mu kunyweza obumu mu bantu.
Obulambuzi n’Embeera y’Ekibuga ku Eid
Bw’oba oli munnamawanga oba omugenyi mu Uganda ku lunnaku lwa Eid al-Fitr, waliwo ebintu ebikulu by’olina okumanya:
- Embeera y'omu Kibuga: Kampala ebeera n’akavuyo katono ku lunnaku luno kubanga ofiisi za gavumenti n’amaduuka amanene gaba maggale. Kyokka, mu bitundu omuli Abasiraamu abangi nti Kisenyi, Katwe, ne Kawempe, embeera ebeera ya kinyumu nnyo.
- Entambula: Takisi n’obudaabuda bibeera bitono ku makya kubanga bangi baba ku mizigiti, naye oluvannyuma lw’okusaba, akavuyo kaddawo ng’abantu bagenda okulambula emikwano.
- Okusaba mu Lujjudde: Abagenyi bakkirizibwa okulaba okusaba kuno, naye kiba kirungi okwambala mu ngeri ey’ekitiibwa (okubikka amaviivi n’ebibegabega). Abakyala basabibwa okubikka ku mitwe gyabwe bwe baba bali kumpi n’emizigiti.
- Obulamu bwa Bulijjo: Amaduuka g’Abasiraamu gaba maggale, naye amaduuka agalala ne bbaala (ezitali za Basiraamu) zisigala nzigule, naye abantu bangi badda mu nnyumba zaabwe okujaguza n’amaka.
Eid al-Fitr nga Lunnaku lwa Luwummula Olwekitiibwa
Mu Uganda, Eid al-Fitr lunnaku lwa luwummula olutongole (Public Holiday). Kino kitegeeza nti:
- Amaduuka ne Ofiisi: Ofiisi za gavumenti zonna, bbanka, n’amasomero biba biggale.
- Amaduuka g'Ebyokulya: Restuarant n’ebifo ebirala ebirya ekyemisana biba n’abantu bangi nnyo, n’olwekyo kiba kirungi okukwata ekifo (booking) mangu.
- Okugaba: Kino kye kiseera abantu we bagabira ennyo eri abaavu. Bw’oba oyagala okukola obwannakyewa, luno lwe lunnaku lwennyini.
Ekyenjawulo ku Uganda nti n’abantu abatalina ddiini ya Busiraamu banyumirwa oluwummula luno. Abayuganda bangi balina ab’enganda oba emikwano Abasiraamu, n’olwekyo bayitibwa ku bijjulo. Kino kireetawo okukkiriziganya mu ddiini ez’enjawulo mu gganga.
Amagezi eri Abalambuzi n’Abantu abali mu Uganda mu 2026
Bw’oba ogenda kubeera mu Uganda ku March 20, 2026, 2026, nnooze amagezi gano:
- Beera n’obuyiiya ku nnakuz’omwezi: Okuva bwe kuli nti olunaku lwesigamye ku mwezi, beera mwetegefu nti luyinza okukyuka ne luba lunaku oluddako oba oluliraanyewo. Wuliriza leediyo n’okulaba ttivi mu Uganda okumanya ekilangiriro ekiva e Old Kampala.
- Yambala obulungi: Uganda nsi ekwata nnyo obuwangwa n’eddiini. Okwambala obulungi kitalo nnyo ku lunnaku luno naddala nga oli mu bitundu by’Abasiraamu.
- Yiga okulamusa: Bw’osanga Omusiraamu, mugambe nti "Eid Mubarak." Kino kitegeeza "Eid ennungi" oba "Eid ejjudde omukisa." Bajja kukusiima nnyo olw’ekikolwa ekyo.
- Teekateeka emmere yo: Okuva bwe kuli nti amaduuka mangi gaba maggale, kiba kirungi okugula ebyetaago byo nga Eid tennatuuka.
- Obudde: Mu mwezi gwa March, Uganda ebeera mu kaseera ka nkyukakyuka y’obudde, naye batera okubeera amangu n’ebbugumu (25°C - 30°C). Kino kiyamba nnyo mu kusaba okw’omu bisaawe kubanga enkuba ebeera ntono.
Okufundikira
Eid al-Fitr mu Uganda kusinga kubeera kusiibulukuka kwa ddiini; lunnaku oluyamba eggwanga okudda obumu, okusiima obulamu, n’okugabana ebirabo bya Katonda. Mu 2026, mu nnaku 76 ezisigaddeyo, Abayuganda batandise dda okwetegeka, okutereka ssente z’ennyama n’engoye, n’okusaba Allah abatuuse ku lunnaku lwo mu mirembe.
Bw’oba oli mu Kampala, Masaka, Mbale, oba mu kyalo kyonna ekya Uganda, Eid ejja kukutuukako n’essanyu ery’enjawulo. Olunaku lwa Friday, March 20, 2026 lujja kubeera lunnaku lwa kujaguza, kulya, n’okusaba, nga lulaga obulungi n’obuwangwa obunene obusangibwa mu "Pearl of Africa."
Eid Mubarak mu kitiibwa kya Uganda!