Okutandika kwa Ramadani mu Uganda: Olugendo lw’Okukkiriza n’Obumu
Ramadani mwezi mutukuvu nnyo mu ddiini y’Obusiraamu era gwe mwezi ogw’omwenda ku kalenda y’Ebisiraamu (Hijri). Mu Uganda, okutandika kwa Ramadani kibeera kiseera kya nkyukakyuka ey’amaanyi mu bulamu bw’abantu, naye ddala nnyo eri Abasiraamu abasoba mu bitundu 14 ku buli kikumi mu nsi yaffe. Gunno mwezi ogw’okusiiba, okusaala, okwekenneonya, n’okuyamba abaavu. Ebiseera bino bibeera by’amaanyi nnyo mu bitundu nga Kampala (naddala e Kasubi, Kawempe, ne Old Kampala), Iganga, Masaka, ne Yumbe, naye n’eggwanga lyonna lifuna akatundu ku mbeera eno ey’eddiini.
Okusiiba mu mwezi gwa Ramadani (Sawm) kumu ku mpagi ttaano ez’Obusiraamu. Abasiraamu mu Uganda bamala ekiseera kino nga beesiibiizza okuva ku makya nnyo (Fajr) okutuusa enjuba lw’egwa (Maghrib). Kino kitegeeza nti tabaako ky’alya, ky’anywa, oba okukola ebikolwa ebirala ebigaaniddwa mu kuseera kw’enjuba. Ekigendererwa si kwefaako njala kwokka, wabula kweyongera okusemberera Allah (S.W.T), okuyiga okugumiikiriza, n’okutegeera obulumi obuyitibwamu abo abatalina kyakulya bulijjo. Mu Uganda, omwezi guno gukwataganya abantu, ne kibeera nti ne n’abo abatalina nnyo basobola okufuna eky’okusiba n’eky’okusibula olw’omutima gw’okugaba ogubeera mungi.
Ramadani ya 2026 mu Uganda etandika ddi?
Okutandika kwa Ramadani mu Uganda mu mwaka gwa 2026 kusuubirwa okubeera ku lwa Wednesday, February 18, 2026. Okusinziira ku mbazi z’ekiseera kino, wasigaddeyo ennaku 46 okuva leero okutuusa lwe tulyatika ekisiibo.
Kyokka, kibeera kikulu okumanya nti ennaku z’omwezi gwa Ramadani teziri nkalakkalira ku kalenda y’Abazungu (Gregorian calendar). Kino kiri bwe kityo kubanga kalenda y’Obusiraamu egendera ku nneeyisa y’omwezi (lunar calendar). Omwezi gwa Ramadani gutandika mwezi omupya bwe gubeera gulabiddwa n’eriiso erimalala. Mu Uganda, obuyinza obukakasa okutandika kw’okusiiba buli mu mikono gya Uganda Muslim Supreme Council (UMSC) esangibwa ku muzikiti omunene ogw’e Gganda (Uganda National Mosque) e Kasubi/Old Kampala. Mufti wa Uganda oba Sheikh Omukulu ow’okulaba omwezi y’alangirira eri eggwanga lyonna nti omwezi gulabiddwa, era nti okusiiba kutandise. Kino kitegeeza nti olunaku luyinza okukyukamu n’olunaku lumu okusinziira ku kulaba omwezi.
Ramadani ya 2026 esuubirwa okumala ennaku 29 oba 30, okutuusa lwe tulyerya Eid al-Fitr mu makkati ga Maaki. Mu Uganda, okusiiba mu mwezi guno mu mwezi gwa Gatonnya ne Febwali bubeera bwakubiri kubanga kibeera kiseera kya nnyonta n’ebbugumu ly’enjuba, naye kino kyongera buwanguzi ku kukkiriza kw’Abasiraamu.
Ebyafaayo n’Ensibuko ya Ramadani
Ramadani mwezi ogwalondebwa Allah okubeeramu okubikkulirwa kw’ekitabo ekitukuvu, Kurani, eri Nabbi Muhammad (S.A.W). Kino kyaliwo mu kiro ekiyitibwa 'Laylat al-Qadr' (Ekiro ky’Obuyinza). Allah agamba mu Kurani nti okusiiba kwaweebwa Abasiraamu nga bwe kwaweebwa abo abaabasooka, n’ekigendererwa ky’okubeera n’okutya Katonda (Taqwa).
Mu Uganda, eddiini y’Obusiraamu yatuuka mu myaka gya 1840, nga yaleetwa abasuubuzi Abarabu abaava ku lukalu lwa East Africa. Kabaka Mutesa I owa Buganda yali omu ku bakkiriza abaasooka okuyiga eby’eddiini eno, era kigambibwa nti yasiibangako ne Ramadani mu mbuga ye. Okuva olwo, enkola y’okusiiba Ramadani ebadde nnywevu mu bulamu bw’Abannayuganda, era yafuuka kitundu ku nnono zaffe ez’okusaasira n’okuyambagana.
Enneeyisa n’Obulombolombo mu Uganda mu Mwezi gwa Ramadani
Okutandika kwa Ramadani kuleetawo enkyukakyuka mu nneeyisa y’abantu mu Uganda. Bino bye bimu ku bintu ebisinga okweyoleka:
1. Dduwa n’Okusaala mu Mizikiti
Mizikiti gyonna mu Uganda, okuva ku gisinga obunene nga Gaddafi Mosque (Uganda National Mosque) okutuuka ku mizikiti gy’omu byalo, gijula abantu. Abasiraamu bongera okusaala kwabwe, naddala essaala ez’ekiro eziyitibwa
Taraweeh. Zino zisaalibwa buli kiro oluvannyuma lw’essaala ya Isha. Mu bitundu nga Kampala, owulira amaloboozi g’aba-Imam nga basoma Kurani mu ngeri ennyuvu emirundi mingi mu kiro.
2. Suhuur (Sehri) – Ekyakulya ky’Ettumbi
Mu Uganda, kibeera kintu kya bulijjo okuwulira 'Ddundu' oba abantu abavuga eŋŋoma mu bitundu by’Abasiraamu ekiro ennyo (nga ssaawa mwaaka oba ttaano ez’ekiro) okuzuukusa abantu okulya
Suhuur. Luno lwe lulyo oluliibwa amakya ennyo ng’enjuba tennavaayo. Abantu balya emmere ekyusa emibiri gyabwe okumala olunaku lwonna, n’okunywa amazzi mangi.
3. Iftar – Okusibula
Enjuba bw’egwa, lino lye kiseera ekisinga okusanyusa mu kalulu k’omwezi guno. Mu Uganda, Iftar kintu kya kiganda nnyo. Abantu basibula n’ebitooke (matooke), amenvu, ddagala ly’ennyama, ne pilau. Kyokka, ekisinga obukulu mu kusibula kwe kulya
tende (dates) n’okunywa amazzi oba icyayi ky’omunnyo, nga Nabbi Muhammad (S.A.W) bwe yakolanga. Mu mizikiti mingi mu Uganda, wabeerawo emmeeza z’okusibula eza lukale (Community Iftars) awasibula buli muntu, ne n’abo abatalina kyakulya.
4. Zakkat al-Fitr n’Okugaba
Ramadani ezza buggya omutima gw’okugaba mu Uganda. Abasiraamu n’ebitongole by’Obusiraamu mu Uganda bitandika kampeyini z’okukunganya emmere n’ebintu ebirala okugabira abaavu, bannamwandu, n’abanaabaana. Kino kikolebwa nnyo mu bitundu eby’omu byalo n’ebyo ebisangibwa mu kibuga Kampala ebizibu.
Emmere y’omu Ramadani mu Uganda
Uganda nsi ya mmere, era mu Ramadani, kino kyeyoleka bulungi. Emmere zino wammanga ze zisinga okuliibwa mu kiseera ky’okusibula (Iftar):
Tende (Dates): Zino ziva nnyo mu nsi z’Abarabu naye zibeera nnyingi mu butale bwa Uganda mu kiseera kino.
Samosa n’Ebitakaata: Zino ze 'snacks' ezisinga okuliibwa ng’okusibula kutandise.
Katogo: Emmere eno emanyiddwa nnyo mu Uganda (amatooke n’ebijanjalo oba ebyenda) nayo eriibwa nnyo mu Suhuur okukuuma omuntu nga mukkufu.
Pilau: Ennyama n’omuceere ogulimu ebirungo ebiwoomera ddala.
Ebibala: Omuyembe, amenvu, n’ennyaanya-nganda (watermelon) bibeera nnyingi ku mmeeza z’okusibula olw’okuddamu amazzi mu mubiri.
Laylat al-Qadr (Ekiro ky’Obuyinza)
Mu nnaku ekumi ezisembayo mu Ramadani, Abasiraamu mu Uganda banyiikirira nnyo okusaala ekiro kyonna. Kino kibeera naddala ku nnaku eza 'odd numbers' (21, 23, 25, 27, 29). Ennaku ya 27 (esubirwa okuba nga Maaki 16, 2026) ye nnaku abasinga gwe bakwata nga Laylat al-Qadr. Mu kiro kino, Abasiraamu mu Uganda bamala ekiro kyonna mu mizikiti nga basaba okusonyiyibwa n’emikisa, kubanga kigambibwa nti ekiro kino kisinga emyezi lukumi mu bulungi.
Ramadani Lunaku lwa Luwummula mu Uganda?
Okutandika kwa Ramadani mu Uganda si lunaku lwa luwummula lwa lukale (public holiday) mu gavumenti. Kino kitegeeza nti ofiisi za gavumenti, amaduuka, n’amasomero bibeera biggule era emirimu gikolebwa mu ngeri eya bulijjo.
Kyokka, ekibeerawo nti:
Amaduuka agasinga ag’Abasiraamu gayinza okuggala amangu okusinga bwe gabeera bulijjo, okusobozesa bannyini go n’abakozi okudda awaka okusibula n’amaka gaabwe.
Wabeerawo enkyukakyuka mu biseera by’okulya mu masomero agamu n’ebitongole ebirimu Abasiraamu abangi.
Olunaku lw’olunaku olusembayo, Eid al-Fitr, lwo luba luwummula lwa lukale mu Uganda yonna, era wonna waba waggale okusobozesa abantu okujaguza.
Magezi eri Abalambuzi n’Abantu abatalina ddiini ya Busiraamu mu Uganda
Bw'oba oli mulambuzi oba nga si Musiraamu mu Uganda mu kiseera kya Ramadani, bino bye bimu ku bintu by’oyinza okukola okwolesa ekitiibwa:
- Enyambala: Mu bitundu ebirimu Abasiraamu abangi (nga mu bitundu bya Kampala eby’omu makkati ne Butambala), kibeera kirungi okwambala mu ngeri eyeekisa, okubikka amabega n’amaviivi.
- Okulya mu Lujjudde: Newankubulu amaduuka n'ebirabo by'emmere bibeera biggule, kyandibadde kya kitiibwa obutalyera ku mulyango oba mu kkubo mu maaso g’abantu abasiibye, naddala mu bitundu eby’Abasiraamu.
- Okuyitibwa ku Iftar: Bw’oyitibwa ku kyakulya ky’okusibula (Iftar), kibeera kirungi okukkiriza. Guno guba mukisa mulungi nnyo okulaba obumu n’obulombolombo bw’Abannayuganda. Oyinza n’okutwalayo akalabo k’ebibala oba tende.
- Okulambula Emizikiti: Emizikiti nga Uganda National Mosque gibeera miggule eri abalambuzi, naye mu Ramadani, kibeera kya kitiibwa okugenda mu biseera ebitali by’akusaala. Abakyala basabwa okubikka emitwe n’okwambala engoye ezibikka omubiri gwonna.
- Obudde bwa Traffiki: Mu Kampala, ebidduka biba bingi nnyo ku ssaawa nga kumi n’emu n’emu n’ekitundu ez’olweggulo (5:00 PM - 6:30 PM) kubanga buli muntu aba agezaako okutuuka awaka asibule. Kibeera kirungi okuteekateeka olugendo lwo amangu oba oluvannyuma lw’essaala ya Maghrib.
Obukulu bwa Ramadani mu Uganda
Ramadani mu Uganda si nsonga ya ddiini yokka, wabula nsonga ya nneeyisa n’obumu mu bantu. Mu mwezi guno, n’abo abatalina nnyo bafuna ku mazzi n’emmere okuva mu mikwano n’abazirakisa. Kibeera kiseera eky’okuzza buggya enkolagana mu maka, okusonyiwagana, n’okutegeera nti ffenna tuli bumu mu maaso ga Katonda.
Okutandika kwa Ramadani mu 2026 kusuubirwa okuleeta essanyu n’emirembe mu ggwanga lyaffe. Nga tweyambisa ennaku zino 46 ezisigaddeyo, Abasiraamu mu Uganda ne n’emikwano gyabwe batandise okwetegeka mu mwoyo ne mu mubiri okusembeza omwezi guno omutukuvu.
Ramadan Kareem eri Abasiraamu bonna mu Uganda!