Christmas Day

Սուրբ Ծնունդ և Աստվածահայտնություն Հայաստանում. Հոգևոր վերածննդի և ավանդույթների ուղեցույց

Հայաստանը՝ որպես աշխարհում առաջին երկիրը, որը 301 թվականին քրիստոնեությունը ընդունեց որպես պետական կրոն, պահպանել է Սուրբ Ծննդյան տոնակատարության ամենահին և ամենանվիրական ավանդույթները: Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին Սուրբ Ծնունդը նշում է յուրահատուկ ձևով՝ միավորելով Քրիստոսի ծնունդը և Մկրտությունը (Աստվածահայտնությունը) մեկ միասնական տոնի մեջ: Սա այն հազվագյուտ քրիստոնեական ավանդույթներից է, որը մեզ է հասել վաղ քրիստոնեական ժամանակներից՝ նախքան 4-րդ դարը, երբ արևմտյան եկեղեցիները տոնի օրը տեղափոխեցին դեկտեմբերի 25-ին՝ հեթանոսական արևի տոնի հետ համապատասխանեցնելու նպատակով:

Հայաստանում Սուրբ Ծնունդը ոչ միայն կրոնական արարողություն է, այլև ընտանեկան ջերմության, հոգևոր մաքրագործման և ազգային ինքնության խորհրդանիշ: Ի տարբերություն արևմտյան երկրների, որտեղ Սուրբ Ծնունդը հաճախ ուղեկցվում է մեծ առևտրային իրարանցումով և նվերների փոխանակմամբ, Հայաստանում այս տոնը պահպանել է իր զուսպ, աղոթքային և հոգևոր բնույթը: Նվերների և աղմկոտ խնջույքների հիմնական մասը բաժին է ընկնում Ամանորին, իսկ հունվարի 6-ը մնում է որպես սուրբ և նվիրական օր՝ ուղղված հոգու խաղաղությանը և աստվածային լույսի ընդունմանը:

Այս օրը հայերի համար սկսվում է եկեղեցական զանգերի ղողանջով և ավարտվում ընտանեկան համեստ, բայց խորհրդանշական ընթրիքով: Տոնի հիմքում ընկած է «Քրիստոս ծնավ և հայտնեցավ» ավետիսը, որին ի պատասխան հնչում է «Օրհնյալ է հայտնությունը Քրիստոսի»: Սա մի ժամանակաշրջան է, երբ ողջ երկիրը կարծես կանգ է առնում՝ վերագնահատելու հավատքը, ընտանեկան արժեքները և հույսը ապագայի հանդեպ:

Ե՞րբ է նշվում Սուրբ Ծնունդը 2026 թվականին

Հայաստանում Սուրբ Ծննդյան տոնը ունի հստակ և անփոփոխ ամսաթիվ: Ի տարբերություն շատ այլ տոների, որոնք շարժական են, Սուրբ Ծնունդը միշտ նշվում է հունվարի 6-ին:

2026 թվականին տոնական օրացույցը հետևյալն է.

• Ամսաթիվը: January 6, 2026
• Շաբաթվա օրը: Tuesday
• Մնացել է: 3 օր

Տոնակատարությունները փաստացի սկսվում են հունվարի 5-ի երեկոյան, որը կոչվում է Ճրագալույց: Սա այն պահն է, երբ եկեղեցիներում վառվում են կանթեղներն ու մոմերը՝ ավետելով Փրկչի գալուստը: Հունվարի 6-ը պաշտոնական տոնական և ոչ աշխատանքային օր է Հայաստանի Հանրապետությունում:

Պատմական և կրոնական նշանակությունը

Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին միակն է աշխարհում, որը հավատարիմ է մնացել քրիստոնեության վաղ շրջանի ավանդույթին՝ Քրիստոսի Ծնունդն ու Մկրտությունը նշելով նույն օրը: Ըստ պատմական տվյալների, մինչև 4-րդ դարը բոլոր քրիստոնյաները Ծնունդը նշել են հունվարի 6-ին: Սակայն Հռոմեական կայսրությունում քրիստոնեության տարածման հետ մեկտեղ, եկեղեցական հայրերը որոշեցին տոնը տեղափոխել դեկտեմբերի 25-ին, որպեսզի այն փոխարինի հեթանոսական «Անհաղթ Արևի» տոնին և հեշտացնի մարդկանց անցումը նոր կրոնին:

Հայ Եկեղեցին, հեռու լինելով հռոմեական այդ ազդեցություններից և հավատարիմ մնալով իր ավանդույթներին, պահպանեց հունվարի 6-ը: Հայկական աստվածաբանության մեջ Ծնունդն ու Մկրտությունը փոխկապակցված են. Քրիստոսը ծնվեց մարմնով, բայց մկրտությամբ հայտնվեց աշխարհին որպես Աստծո Որդի: Այդ պատճառով տոնի պաշտոնական անվանումն է՝ Սուրբ Ծնունդ և Աստվածահայտնություն:

Այս տոնին նախորդում է մեկշաբաթյա պահքը, որը սկսվում է դեկտեմբերի 30-ին: Պահքի ընթացքում հավատացյալները հրաժարվում են կենդանական ծագում ունեցող սննդից և նվիրվում են աղոթքին ու ապաշխարությանը՝ նախապատրաստվելով սուրբ հաղորդությանը:

Ինչպես են հայերը տոնում Սուրբ Ծնունդը

Հայաստանում Սուրբ Ծնունդը զերծ է աղմկոտ հրապարակային միջոցառումներից: Այն ունի ներհայեցողական և ընտանեկան բնույթ: Տոնակատարությունը բաժանվում է մի քանի հիմնական փուլերի.

1. Ճրագալույցի Սուրբ Պատարագ (Հունվարի 5)

Տոնի սկիզբը համարվում է հունվարի 5-ի երեկոյան մատուցվող Ճրագալույցի պատարագը: «Ճրագալույց» նշանակում է ճրագ (մոմ) լուցանել (վառել): Այդ օրը մարդիկ եկեղեցուց տուն են տանում վառված մոմեր և կանթեղներ, որոնք խորհրդանշում են Բեթղեհեմյան աստղի լույսը, որն առաջնորդեց մոգերին դեպի Հիսուսը: Տանը այդ լույսով վառվում են տոնական սեղանի մոմերը: Հենց այս երեկոյան էլ ավարտվում է շաբաթապահքը:

2. Սուրբ Ծննդյան Պատարագ և Ջրօրհնեք (Հունվարի 6)

Հունվարի 6-ի առավոտյան բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է հանդիսավոր Սուրբ Պատարագ: Պատարագի ավարտին կատարվում է Ջրօրհնեքի արարողությունը: Սա խորհրդանշում է Քրիստոսի մկրտությունը Հորդանան գետում: Խաչը թաթախվում է ջրի մեջ, և օրհնված ջուրը բաժանվում է ներկաներին: Հայերը հավատում են, որ այս ջուրն ունի բուժիչ և մաքրագործող հատկություններ, ուստի այն պահում են տանը որպես օրհնություն:

3. Տնօրհնեք

Սուրբ Ծննդյան տոնից հետո քահանաներն այցելում են հավատացյալների տները՝ կատարելու Տնօրհնեքի արարողություն: Օրհնվում է տան հացը, ջուրը և աղը: Սա խորհրդանշում է աստվածային օրհնության մուտքը ընտանիք և խաղաղության հաստատումը տան մեջ:

Ավանդական ճաշատեսակներ և սեղան

Հայկական Սուրբ Ծննդյան սեղանը խիստ կանոնակարգված է և յուրաքանչյուր ուտեստ ունի իր խորհուրդը.

Ձուկ: Քրիստոնեության հնագույն խորհրդանիշներից է: Այն պարտադիր է սեղանին՝ որպես Քրիստոսի հետևորդների նշան: Սովորաբար պատրաստվում է խաշած կամ տապակած իշխան կամ սիգ: Չամիչով փլավ: Սպիտակ բրինձը խորհրդանշում է մարդկությունը, իսկ չամիչը՝ ընտրյալներին, ովքեր հավատացին Քրիստոսին: Կանաչեղեն: Խորհրդանշում է նոր կյանքը և վերածնունդը: Հաճախ մատուցվում է տապակած սպանախ կամ այլ կանաչիներ՝ ձվով: Գինի: Կարմիր գինին խորհրդանշում է Քրիստոսի արյունը, որը հեղվեց մարդկության փրկության համար: Գաթա և չրեր: Քաղցրավենիքը սեղանին դրվում է՝ ի նշան տոնական ուրախության և բարեկեցության:

Գործնական տեղեկատվություն այցելուների համար

Եթե դուք պատրաստվում եք այցելել Հայաստան Սուրբ Ծննդյան օրերին, ահա մի քանի կարևոր հուշում.

1. Եկեղեցական էթիկետ: Եկեղեցիներում պատարագի ժամանակ տիրում է լռություն և խորհրդավորություն: Զբոսաշրջիկներին խորհուրդ է տրվում հագնվել համեստ (ծածկված ուսեր և ծնկներ), կանանց՝ ցանկալի է գլխաշորով: Լուսանկարելը պատարագի ընթացքում հաճախ արգելված է կամ անցանկալի, հատկապես սուրբ խորհուրդների ժամանակ:

2. Լեզուն և ողջույնները: Տոնի օրերին մարդիկ միմյանց ողջունում են յուրահատուկ ձևով.

• Ողջույն: «Քրիստոս ծնավ և հայտնեցավ» (Kristos tsnav yev haytnetsav)
• Պատասխան: «Օրհնյալ է հայտնությունը Քրիստոսի» (Orhnyal e haytnutyun@ Kristosi)

3. Եղանակը: Հունվարին Հայաստանում բավականին ցուրտ է: Երևանում ջերմաստիճանը տատանվում է -5°C-ից +5°C-ի սահմաններում, սակայն լեռնային շրջաններում (օրինակ՝ Ծաղկաձոր կամ Դիլիջան) կարող է լինել շատ ավելի ցուրտ և ձնառատ: Անհրաժեշտ է ունենալ տաք հագուստ, հատկապես եթե պատրաստվում եք մասնակցել բացօթյա Ջրօրհնեքի արարողություններին:

4. Տրանսպորտ և ծառայություններ: Հունվարի 6-ին հասարակական տրանսպորտը գործում է սահմանափակ գրաֆիկով: Քանի որ այն պետական տոն է, պետական հիմնարկները, բանկերը և շատ գրասենյակներ փակ են լինելու: Սակայն սննդի կետերը, ռեստորանները և խոշոր սուպերմարկետները սովորաբար բաց են լինում զբոսաշրջիկների և տեղացիների համար:

Արդյո՞ք սա պետական տոն է

Այո, հունվարի 6-ը Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնական տոնական և ոչ աշխատանքային օր է:

Ի՞նչն է փակ: Դպրոցները, համալսարանները, պետական գերատեսչությունները, բանկերը և փոստային բաժանմունքները փակ են: Ի՞նչն է բաց: Թանգարանների մի մասը կարող է աշխատել հատուկ գրաֆիկով: Ռեստորանները և սրճարանները Երևանի կենտրոնում հիմնականում բաց են, քանի որ տոնական օրերին մարդիկ սիրում են զբոսնել: Մեռելոց: Հունվարի 7-ը (Սուրբ Ծննդյան հաջորդ օրը) Հայաստանում ավանդաբար համարվում է Մեռելոց՝ ննջեցյալների հիշատակության օր: Թեև այն միշտ չէ, որ հայտարարվում է ոչ աշխատանքային, շատ մարդիկ այդ օրը այցելում են հարազատների գերեզմաններին՝ Ծննդյան ավետիսը տանելու նաև նրանց հոգիներին:

Սուրբ Ծնունդը Հայաստանում հոգևոր վերադարձ է դեպի արմատները: Սա մի ժամանակ է, երբ նյութականը զիջում է հոգևորին, և յուրաքանչյուր հայ ընտանիքում վառվող մոմը խորհրդանշում է հավերժական լույսի և խաղաղության հույսը: Եթե դուք այս օրերին գտնվում եք Հայաստանում, ապա հնարավորություն ունեք տեսնելու քրիստոնեական աշխարհի ամենահին և անաղարտ