Christmas Eve

Հայ Առաքելական Եկեղեցու օրացույցով տոնական օրը հաստատուն է: Քանի որ հայկական եկեղեցական ավանդույթի համաձայն օրը փոխվում է երեկոյան ժամերգությունից հետո (ժամը 17:00-ից հետո), հունվարի 5-ի երեկոյան մատուցվող պատարագով արդեն իսկ սկսվում է Սուրբ Ծննդյան տոնը: Սա պետական տոն է և ոչ աշխատանքային օր, ինչը հնարավորություն է տալիս բոլորին լիարժեք պատրաստվել մեծ խորհրդին:

Պատմական և Հոգևոր Արմատները

Հայաստանը, լինելով առաջին երկիրը, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն 301 թվականին, մինչ օրս հավատարիմ է մնացել վաղ քրիստոնեական ավանդույթներին: Մինչև 4-րդ դարը բոլոր քրիստոնյաները Քրիստոսի Ծնունդը և Մկրտությունը նշել են միասին՝ հունվարի 6-ին: Սակայն հետագայում Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցին տոնը տեղափոխեց դեկտեմբերի 25-ին՝ նպատակ ունենալով փոխարինել հեթանոսական արևապաշտական տոները քրիստոնեականով: Հայաստանը, հեռու լինելով այդ ժամանակվա քաղաքական և եկեղեցական վեճերից, պահպանեց հին ավանդույթը, ինչը մեր տոնակատարությունը դարձնում է եզակի և ինքնատիպ ողջ աշխարհում:

Ճրագալույցի պատարագը հանդիսավոր է և խորհրդավոր: Եկեղեցիներում վառվում են բոլոր ջահերը, իսկ հոգևորականները զգեստավորվում են տոնական սպիտակ շորերով: Սա ավետիսի սպասման պահն է: Երբ պատարագի ավարտին հնչում է «Քրիստոս ծնավ և հայտնեցավ» ավետիսը, հավատացյալները սկսում են միմյանց շնորհավորել և վառել իրենց մոմերը եկեղեցու կանթեղներից:

Պահքի Շրջանը և Պատրաստությունը

Սուրբ Ծննդյանը նախորդում է մեկշաբաթյա պահքի շրջանը, որը սկսվում է դեկտեմբերի 30-ին և ավարտվում հունվարի 5-ի երեկոյան: Այս ընթացքում հավատացյալները հրաժարվում են կենդանական ծագում ունեցող սննդից՝ միս, ձուկ, կաթնամթերք, և նվիրվում են աղոթքին ու հոգևոր մաքրմանը:

Թեև Հայաստանում Նոր տարվա տոնակատարությունները (դեկտեմբերի 31-ից հունվարի 2-ը) ուղեկցվում են ճոխ սեղաններով, շատերը փորձում են պահպանել պահքի կանոնները կամ գոնե ավելի զուսպ լինել սննդի հարցում՝ պատրաստվելով Ճրագալույցի երեկոյին: Տների մաքրությունը նույնպես կարևոր է. հայ տանտիկինները ջանք չեն խնայում, որպեսզի տունը լինի փայլուն և հյուրընկալ, քանի որ հավատում են, որ մաքուր տունը օրհնություն է բերում տարվա համար:

Ճրագալույցի Ավանդական Ընթրիքը (Խեթում)

Հունվարի 5-ի երեկոյան, եկեղեցական արարողությունից հետո, ընտանիքները հավաքվում են տոնական սեղանի շուրջ, որը կոչվում է «Խեթում»: Ի տարբերություն արևմտյան երկրների, որտեղ ընդունված է մատուցել հնդկահավ կամ խոզի միս, հայկական Ճրագալույցի սեղանը հիմնականում բաղկացած է ձկնեղենից և բուսական կերակուրներից:

Ահա հայկական Ճրագալույցի սեղանի անբաժանելի մասերը.

1. Իշխանաձուկ: Ձուկը քրիստոնեության հնագույն խորհրդանիշն է: Այն սովորաբար եփվում է կամ տապակվում: Սևանի իշխանը համարվում է սեղանի զարդը:
2. Չամիչով և նռով փլավ: Բրինձը խորհրդանշում է մարդկությունը, իսկ չամիչը՝ ընտրյալներին, ովքեր Աստծո կողմից ընտրվեցին հավատքի համար: Նուռը հայկական մշակույթում կյանքի և առատության խորհրդանիշն է:
3. Նևիկ (կամ Սպանախ): Սա կանաչեղենով պատրաստված կերակուր է, որը խորհրդանշում է Մարիամ Աստվածածնի բարուրը:
4. Թանապուր (Սպաս): Մածնաբրդով և ձավարով պատրաստված տաք ապուր, որը ջերմացնում է ձմռան ցուրտ երեկոյին:
5. Գաթա: Հայկական ավանդական քաղցր հացը, որի մեջ երբեմն մետաղադրամ են դնում. ում բաժին հասնի մետաղադրամը, նրան սպասվում է հաջողակ տարի:
6. Անուշապուր: Ծեծած ձավարով, չրերով և ընկույզով պատրաստված քաղցր ապուր:
7. Կարմիր գինի: Այն խորհրդանշում է Քրիստոսի արյունը: Սեղանի շուրջ բարձրացվող առաջին բաժակաճառը սովորաբար ուղղված է Փրկչի ծննդյանը:

Ինչպես է անցնում տոնական օրը

Հունվարի 5-ի կեսօրից սկսած քաղաքներում և գյուղերում զգացվում է տոնական իրարանցում: Մարդիկ գնում են եկեղեցական մոմեր և յուրահատուկ լապտերներ, որպեսզի եկեղեցուց կրակը տուն տանելիս այն չմարի:

Երեկոյան ժամը 17:00-ին սկսվում է Ճրագալույցի Սուրբ Պատարագը: Երևանի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր եկեղեցում կամ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում հազարավոր մարդիկ են հավաքվում: Պատարագի ընթացքում ընթերցվում են հատվածներ մարգարեություններից, որոնք ավետում են Մեսիայի գալուստը:

Երբ պատարագն ավարտվում է, սկսվում է ամենագեղեցիկ տեսարանը. մարդիկ մեկը մյուսից վառում են իրենց մոմերը և դուրս գալիս եկեղեցուց: Փողոցները լցվում են փոքրիկ լույսերով, որոնք շարժվում են դեպի տները: Տանը այդ մոմերով վառում են տան բոլոր լամպերը, մոմակալները, իսկ երբեմն նաև բուխարին: Համարվում է, որ այդ լույսը տուն է բերում խաղաղություն, հաջողություն և աստվածային պաշտպանություն:

Ընթրիքից հետո ընդունված է այցելել հարազատներին և հարևաններին: Երիտասարդները կարող են գնալ քաղաքի կենտրոն՝ վայելելու տոնական լուսավորությունը, սակայն Ճրագալույցը հիմնականում մնում է ընտանեկան և հանգիստ տոն:

Օգտակար տեղեկություններ զբոսաշրջիկների համար

Եթե դուք այցելում եք Հայաստան հունվարի սկզբին, ահա մի քանի խորհուրդ՝ Ճրագալույցը լիարժեք զգալու համար.