Azərbaycanda Ramazan Bayramı: Mənəviyyat, Həmrəylik və Milli Ənənələrin Təntənəsi
Ramazan Bayramı, yaxud digər adı ilə Fitr Bayramı, Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasında ən uca və müqəddəs yerlərdən birini tutur. İslam aləminin ən mühüm iki bayramından biri olan bu gün, bir ay davam edən nəfsin tərbiyəsi, səbir, dözüm və mənəvi saflaşma dövrünün – müqəddəs Ramazan ayının yekununu təmsil edir. Azərbaycanda bu bayram təkcə dini bir ayin deyil, həm də əsrlər boyu formalaşmış milli-mənəvi dəyərlərin, ailə bağlarının və xeyriyyəçilik ənənələrinin nümayiş olunduğu ümumxalq bayramıdır.
Bu mübarək günün mahiyyəti insanın öz yaradanı ilə ünsiyyətində, daxili dünyasını təmizləməsində və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini dərk etməsində gizlənir. Ramazan ayı boyunca sübh tezdən gün qürub edənədək uca Allahın rizası üçün aclığa və susuzluğa dözən müsəlmanlar, bayram günü bu imtahandan uğurla çıxmağın sevincini yaşayırlar. Bu, bir tərəfdən fiziki dözümlülüyün qələbəsidir, digər tərəfdən isə ehtiyacı olanların halını anlamaq, mərhəmət və paylaşma duyğularını zirvəyə daşımaqdır. Azərbaycanda Ramazan Bayramı hər bir evə bərəkət, hər bir qəlbə hüzur gətirən, küsülülərin barışdığı, qohumluq əlaqələrinin möhkəmləndiyi müstəsna bir zamandır.
2026-ci ildə Ramazan Bayramı nə vaxtdır?
Azərbaycanda Ramazan Bayramı hər il böyük təntənə ilə qeyd olunur. 2026-ci ildə bu müqəddəs bayramın əsas günü aşağıdakı tarixə təsadüf edir:
Tarix: March 20, 2026
Həftənin günü: Friday
Qalan vaxt: Bayramın gəlişinə hələ 76 gün var.
Qeyd etmək lazımdır ki, Ramazan Bayramının tarixi hər il dəyişir. Bu, İslam təqviminin (Hicri-Qəməri təqvimi) ay dövrünə əsaslanması ilə bağlıdır. Ay təqvimi günəş təqviminə nisbətən hər il təxminən 10-11 gün geriyə çəkilir. Bayramın dəqiq tarixi yeni ayın görünməsindən asılı olaraq müəyyən edilir. Azərbaycanda Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi rəsmi rəsədxana məlumatlarına əsaslanaraq ayın görünməsini izləyir və bayramın dəqiq gününü elan edir. 2026-ci ildə fevralın 17-18-dən başlayan orucluq ayı, martın 20-də bu möhtəşəm bayramla taclanacaqdır.
Ramazan Bayramının Tarixi və Dini Əhəmiyyəti
Ramazan Bayramının kökləri İslam dininin yarandığı ilk dövrlərə, yeddinci əsrə qədər gedib çıxır. Məhəmməd Peyğəmbərin (s.a.s) Mədinəyə hicrətindən sonra müsəlmanlar üçün iki böyük bayram müəyyən edilmişdir ki, bunlardan biri də Fitr bayramıdır. "Fitr" sözü ərəbcə "orucu açmaq" və ya "yaratılış" mənalarını verir. Bu bayram orucun başa çatmasını və insanın mənəvi baxımdan yenidən doğulmasını simvolizə edir.
İslam inancına görə, Qurani-Kərim məhz Ramazan ayında nazil olmağa başlamışdır. Bu ayın son on günündə yer alan "Qədr gecəsi" (Leylətül-Qədr) min aydan daha xeyirli hesab olunur. Bayram isə bu müqəddəs ayın ləyaqətlə başa vurulmasının mükafatıdır. Azərbaycan xalqı əsrlər boyu, hətta dini inancların qadağan olunduğu sovet dövrlərində belə, bu bayramı gizli və ya aşkar şəkildə qeyd etmiş, öz milli kimliyini və dini bağlarını qoruyub saxlamışdır. Müstəqillik qazanıldıqdan sonra isə Ramazan Bayramı dövlət səviyyəsində rəsmi status almışdır.
Azərbaycanda Bayram Ənənələri: Necə Qeyd Edilir?
Azərbaycanda Ramazan Bayramı bir neçə mərhələdən ibarət olan zəngin ənənələr silsiləsidir. Bu ənənələr həm dini, həm də milli çalarları özündə birləşdirir.
Bayram Namazı (Salat Əl-Eid)
Bayram günü sübh tezdən Azərbaycanın bütün məscidlərində – Bakıdakı möhtəşəm Heydər məscidindən tutmuş ən uzaq kəndlərdəki ibadət evlərinədək – bayram namazı qılınır. Minlərlə insan məscidlərə axışaraq çiyin-çiyinə dayanır, ölkəmizə sülh, əmin-amanlıq və ruzi-bərəkət diləyirlər. İmam tərəfindən oxunan xütbədə bağışlanma, qardaşlıq və xeyirxahlıq mövzularına toxunulur. Namazdan sonra insanlar bir-birini qucaqlayaraq "Bayramınız mübarək!" deyə təbrik edirlər.
Fitrə Zəkatı: Yardımlaşma Zirvəsi
Ramazan Bayramının ən mühüm vacibatlardan biri Fitrə zəkatının verilməsidir. Bu, imkanı olan hər bir müsəlman ailəsinin bayram namazınadək ehtiyacı olanlara verdiyi maddi yardımdır. Fitrə zəkatının miqdarı adətən ailə üzvlərinin sayına görə, yerli ərzaq məhsullarının (buğda, arpa, xurma və s.) qiymətinə uyğun hesablanır. Bu adətin məqsədi cəmiyyətdəki sosial bərabərliyi qorumaq və bayram günü hər bir evin süfrəsinin dolu olmasını təmin etməkdir. Azərbaycanda insanlar bu zəkatı qohumlarındakı və ya qonşuluqdakı imkansız şəxslərə verməyə üstünlük verirlər.
Bayram Süfrəsi və Milli Təamlar
Azərbaycan mətbəxi Ramazan Bayramında öz rəngarəngliyi ilə seçilir. Bayram günü ailənin bütün üzvləri ən böyük ağsaqqalın və ya ağbirçəyin evinə toplaşır. Süfrənin şahı hesab olunan plov mütləq hazırlanır. Yanında müxtəlif qara-qura (ət, meyvə qurusu, şabalıd), müxtəlif növ salatlar və milli şirniyyatlar (şəkərbura, paxlava, qoğal) təqdim olunur. Bayram süfrəsində şirniyyatların olması rəmzi məna daşıyır – həyatın şirin keçməsi arzu olunur. Məhəmməd Peyğəmbərin (s.a.s) sünnəsinə uyğun olaraq, bayram günü məscidə getməzdən əvvəl xurma və ya hər hansı şirin bir şey yemək də adətdəndir.
Qəbiristanlıqların Ziyarəti
Azərbaycanlılar üçün Ramazan Bayramı həm də dünyasını dəyişmiş yaxınların xatırlandığı gündür. Bayram namazından sonra və ya gün ərzində insanlar qəbiristanlıqlara gedir, doğmalarının məzarlarını ziyarət edir, dualar oxuyurlar. Bu, keçmişə hörmət və nəsillər arasındakı qopmaz bağın göstəricisidir.
Sosial və Mədəni Təsirlər
Ramazan Bayramı Azərbaycanda cəmiyyətin bütün təbəqələrini birləşdirən bir qüvvədir. Bayram günlərində insanlar bir-birinə qonaq gedir, hədiyyələr verir, uşaqları sevindirirlər. Xüsusilə uşaqlar üçün bu bayram müxtəlif şirniyyatlar və "bayramlıq" adlanan pul hədiyyələri ilə yadda qalır.
Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar bayram təbriklərini daha da asanlaşdırıb. İnsanlar uzaqdakı qohumlarına zəng edir, video-zənglər vasitəsilə bayram sevincini bölüşürlər. Lakin canlı ünsiyyət və böyüklərin əlini öpmək ənənəsi hələ də öz aktuallığını qoruyub saxlayır.
Bundan əlavə, bayram günlərində xeyriyyəçilik tədbirləri geniş vüsət alır. Bir çox şirkətlər, ictimai təşkilatlar və fərdi şəxslər kimsəsizlər evlərinə, qocalar evlərinə və şəhid ailələrinə ziyarətlər təşkil edir, onlara bayram sovqatları paylayırlar. Bu, Azərbaycan xalqının genetik kodunda olan humanistliyin və rəhmdilliyin təzahürüdür.
Praktik Məlumatlar: İş Qrafiki və İctimai Həyat
Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, Ramazan Bayramı rəsmi dövlət bayramıdır və iş günü hesab olunmayan bayram günlərinə daxildir.
İstirahət Günləri: 2026-ci ildə martın 20-si və 21-i rəsmi bayram günləridir. Lakin Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə adətən bayram günləri həftə sonuna düşərsə və ya bayramın əhatə dairəsini genişləndirmək məqsədilə istirahət günlərinin yeri dəyişdirilə bilər. 2026-ci ildə Novruz Bayramı ilə (21 mart) üst-üstə düşməsi və ya ardıcıl gəlməsi səbəbindən martın 20-dən 26-na qədər uzunmüddətli qeyri-iş günlərinin olması gözlənilir.
Dövlət Müəssisələri: Bütün dövlət idarələri, məktəblər, universitetlər və banklar bayram günlərində bağlı olur.
Ticarət və Xidmət: Böyük ticarət mərkəzləri (mollar), restoranlar və supermarketlər adətən bayram günlərində işləyirlər, lakin iş saatlarında dəyişiklik ola bilər. Bayramın birinci günü bəzi kiçik dükanlar qısa müddətli bağlı ola bilər.
- Nəqliyyat: İctimai nəqliyyat (avtobuslar və metro) bayram rejimində, lakin fasiləsiz fəaliyyət göstərir. Şəhərlərarası nəqliyyatda sərnişin sıxlığı ola biləcəyi üçün biletlərin öncədən alınması tövsiyə olunur.
Turistlər üçün Tövsiyələr
Əgər siz 2026-ci ilin mart ayında Azərbaycanda olacaqsınızsa, eyni vaxtda iki möhtəşəm bayramın – Ramazan və Novruzun şahidi olacaqsınız. Bu, ölkənin mədəniyyətini dərindən tanımaq üçün unikal bir fürsətdir.
- Qonaqpərvərlikdən həzz alın: Əgər bir azərbaycanlı sizi bayram süfrəsinə dəvət edərsə, bu dəvəti qəbul etməyə çalışın. Bu, yerli adət-ənənələri görmək üçün ən yaxşı yoldur.
- Məscidləri ziyarət edin: Bakıdakı Təzəpir, Bibiheybət və ya Heydər məscidlərinə gedərək bayram namazının atmosferini hiss edə bilərsiniz (qeyri-müsəlmanlar üçün namaz vaxtı daxil olmaq məhdud ola bilər, lakin kənardan izləmək mümkündür).
- Milli mətbəxi dadın: Restoranlarda Ramazan Bayramına xüsusi menyular və milli şirniyyatlar təqdim olunur.
- Təbriklərə qoşulun: Yerli insanlara "Ramazan Bayramınız mübarək!" deməyiniz onlarda böyük məmnuniyyət yaradacaqdır.
Yekun
Azərbaycanda Ramazan Bayramı sadəcə təqvimin bir günü deyil; bu, ruhun yenilənməsi, xeyirxahlığın qələbəsi və milli birliyin simvoludur. 2026-ci ildə bu bayram baharın gəlişi ilə birləşərək ölkəyə ikiqat sevinc gətirəcək. Hər bir fərdin daxili hüzura qovuşduğu, ailələrin bir araya gəldiyi və duaların qəbul olunduğu bu gün, Azərbaycanın tolerantlıq və multikulturalizm dəyərlərinin ən gözəl nümunəsidir. Ramazan Bayramı bütün insanlığı sülhə, qardaşlığa və bir-birinə qarşı daha mərhəmətli olmağa səsləyən uca bir çağırışdır.