Bosnia and Herzegovina • April 10, 2026 • Friday
Also known as: Pravoslavni Veliki petak
Pravoslavni Veliki petak predstavlja najtužniji dan u hrišćanskom kalendaru, dan kada se vjernici Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini prisjećaju stradanja, raspeća i smrti Isusa Hrista na Golgoti. U zemlji duboke duhovne tradicije i kompleksne kulturne istorije, ovaj praznik zauzima posebno mjesto, ne samo kao vjerski obred, već kao duboko ukorijenjen društveni fenomen koji oblikuje ritam života, naročito u Republici Srpskoj. To je dan kada zvona na crkvama ne zvone, kada se ne pjeva i ne veseli, i kada cijela zajednica utone u kontemplaciju o žrtvi, iskupljenju i prolaznosti zemaljskog života.
U Bosni i Hercegovini, Veliki petak se doživljava sa posebnom vrstom ozbiljnosti. Dok se u nekim dijelovima svijeta vjerski praznici komercijalizuju, ovdje je fokus ostao na suštini – na tišini doma, postu i posjeti hramovima. Za pravoslavne Srbe, koji čine značajan dio stanovništva BiH, ovaj dan je uvod u Vaskrs, praznik nad praznicima. Duhovna atmosfera koja vlada u gradovima poput Banja Luke, Trebinja, Bijeljine ili u manastirima kao što su Tvrdoš i Dobrun, odiše mirom koji je teško opisati onima koji ga nisu doživjeli. To je dan kada se brišu svakodnevne brige i kada se pažnja usmjerava na unutrašnji svijet i porodično zajedništvo.
Specifičnost obilježavanja Velikog petka u Bosni i Hercegovini ogleda se i u multikonfesionalnom karakteru države. Dok je u Republici Srpskoj ovo neradni dan i vrijeme opšteg zatišja, u Federaciji BiH život teče uobičajenim tempom, osim za pravoslavne vjernike koji tamo žive. Ova različitost u praznovanju ističe bogatstvo tradicija, ali i podsjeća na važnost međusobnog poštovanja i razumijevanja u zajedničkom prostoru. Veliki petak je stoga i podsjetnik na krhkost ljudskog postojanja i potrebu za saosjećanjem, vrijednostima koje su univerzalne bez obzira na entitetske ili religijske granice.
Pravoslavni Veliki petak u 2026 godini pada na sljedeći datum:
Dan u sedmici: Friday Datum: April 10, 2026 Preostalo vrijeme: Do praznika je ostalo još 97 dana.
Važno je napomenuti da je datum Velikog petka promjenjiv (mobilan). On zavisi od datuma Vaskrsa, koji se određuje na osnovu astronomskih proračuna – prve nedjelje nakon prvog punog mjeseca poslije proljetne ravnodnevnice, ali uvijek prateći julijanski kalendar koji koristi Srpska pravoslavna crkva. Zbog toga se pravoslavni i katolički Veliki petak često ne poklapaju; na primjer, u 2026 godini, pravoslavni vjernici obilježavaju ovaj dan sedmicu nakon katolika, što je česta pojava zbog razlike između julijanskog i gregorijanskog kalendara.
Veliki petak je direktno povezan sa događajima opisanim u Novom zavjetu. Prema hrišćanskom učenju, Isus Hrist je na ovaj dan izveden pred rimskog namjesnika Pontija Pilata, osuđen na smrt, natjeran da nosi sopstveni krst do brda Golgota, te na kraju razapet između dvojice razbojnika. Za pravoslavne hrišćane u BiH, ovi događaji nisu samo istorijski zapisi, već živa istina koja nosi poruku o bezuslovnoj ljubavi Boga prema ljudima.
Istorijski gledano, pravoslavlje u Bosni i Hercegovini ima viševjekovni kontinuitet. Manastiri i crkve širom zemlje svjedoče o opstanku naroda i njegove vjere kroz različite imperije i društvena uređenja. Veliki petak je tokom vijekova bio dan kada se sabirala snaga za preživljavanje teških vremena. U narodnoj svijesti, Hristovo stradanje se često povezivalo sa sopstvenim stradanjima naroda kroz istoriju, čime je praznik dobijao dodatnu dimenziju kolektivne empatije i nade u vaskrsenje, odnosno bolju budućnost.
Duhovno značenje dana fokusirano je na "Stradanja Gospodnja". Crkva uči da je Isus svojom smrću pobijedio smrt, ali da bi se došlo do pobjede vaskrsenja, mora se proći kroz tamu groba. Zato je Veliki petak dan najstrožeg posta, žalosti, ali i tihe nade. U Bosni i Hercegovini se kaže da na ovaj dan "ni ptica u gori ne pjeva", što najbolje oslikava dubinu poštovanja koju narod gaji prema ovom prazniku.
Običaji vezani za Veliki petak u BiH su brojni i variraju od regije do regije, ali srž ostaje ista.
Centralni događaj Velikog petka odvija se u hramovima. Za razliku od drugih dana, na Veliki petak se ne služi Liturgija (osim ako se ne poklopi sa Blagovijestima), jer se smatra da je sam Hrist prinio sebe na žrtvu.
Ako planirate posjetiti Bosnu i Hercegovinu, a naročito Republiku Srpsku tokom vaskršnjih praznika u 2026 godini, korisno je znati nekoliko stvari kako biste se lakše snašli i pokazali poštovanje prema lokalnoj tradiciji.
Status Velikog petka kao praznika u Bosni i Hercegovini direktna je refleksija njenog ustavnog uređenja.
U Federaciji BiH, život teče normalno, osim u kantonima ili opštinama gdje su Srbi značajnije zastupljeni, gdje se može osjetiti tiša atmosfera u njihovim zajednicama.
Zanimljivo je posmatrati kako se Veliki petak obilježava u različitim dijelovima BiH. U hercegovačkom kraju, oko Trebinja, tradicija je snažno vezana za obližnje manastire. Ljudi iz cijele regije dolaze u manastir Hercegovačka Gračanica, odakle se pruža pogled na grad, kako bi učestvovali u večernjim službama. Tamo je atmosfera posebno svečana i mirna.
U sjevernim dijelovima zemlje, u Semberiji i Posavini, običaji su više vezani za porodično okupljanje i pripremu vaskršnje trpeze koja će biti postavljena u nedjelju. Ovdje su crkve u Bijeljini prepune vjernika, a običaj darivanja crkve cvijećem i peškirima na Veliki petak i dalje je veoma živ.
U Sarajevu, pravoslavna zajednica se okuplja u Staroj crkvi na Baščaršiji ili u Sabornoj crkvi. Iako su okruženi užurbanom svakodnevicom velikog grada koji ne praznuje taj dan, unutar crkvenih dvorišta vlada potpuni mir. Procesija sa Plaštanicom u srcu Sarajeva simbol je opstanka i suživota, te privlači pažnju i poštovanje sugrađana drugih vjeroispovijesti.
Pravoslavni Veliki petak u Bosni i Hercegovini je mnogo više od slobodnog dana u kalendaru. To je dan koji spaja prošlost i sadašnjost, nebo i zemlju, bol i nadu. Kroz strogi post, tišinu i molitvu, vjernici se pripremaju za najveću radost – Vaskrs.
Za posjetioca, ovo je prilika da upozna dušu jednog naroda, njegovu disciplinu u postu i dubinu njegove vjere. Za lokalno stanovništvo, to je vrijeme da se zastane, razmisli o sopstvenim postupcima i obnovi duhovna snaga. Bez obzira na to da li ste vjernik ili samo posmatrač, energija Velikog petka u BiH, od tihih manastirskih porta do punih gradskih hramova, ostavlja dubok utisak mira i dostojanstva.
Dok se u 2026 godini, na dan April 10, 2026, sunce bude spuštalo nad planinama Bosne i Hercegovine, a vjernici se budu vraćali iz crkava nakon cjelivanja Plaštanice, počeće tiho odbrojavanje posljednjih sati velike žalosti. Tišina Velikog petka je neophodna, jer se u njoj najbolje čuje najava vaskršnje pobjede
Common questions about Orthodox Good Friday in Bosnia and Herzegovina
Pravoslavni Veliki petak u 2026. godini obilježava se u Friday, April 10, 2026. Od 1. januara te godine, preostaje tačno 97 dana do ovog praznika. Ovaj datum je određen prema Julijanskom kalendaru, kojeg se pridržava Srpska pravoslavna crkva, i predstavlja najtužniji dan u hrišćanstvu jer komemoriše stradanje i raspeće Isusa Hrista.
Da, ali samo djelimično. Veliki petak je zvanični neradni dan u Republici Srpskoj, jednom od dva entiteta u Bosni i Hercegovini. U Federaciji BiH ovaj dan nije državni praznik, mada pravoslavni vjernici imaju pravo na odsustvo s posla radi vjerskih potreba. U Republici Srpskoj su tokom ovog dana zatvorene škole, banke, te opštinske i državne institucije, dok u Federaciji BiH, uključujući i Sarajevo, sve funkcioniše po uobičajenom radnom vremenu.
Pravoslavni Veliki petak simbolizuje sjećanje na suđenje, mučenje i raspeće Isusa Hrista na Golgoti. To je dan duboke žalosti i duhovne refleksije za pravoslavne hrišćane u Bosni i Hercegovini. Za razliku od praznika koji se proslavljaju uz pjesmu i gozbu, ovaj dan je posvećen tišini i molitvi. U multietničkom kontekstu Bosne i Hercegovine, ovaj praznik je ključni dio identiteta srpskog naroda i pravoslavne zajednice, odražavajući bogatu i kompleksnu kulturnu mapu zemlje.
Najvažniji običaj je strogi post, koji za mnoge vjernike podrazumijeva uzdržavanje od hrane i pića do zalaska sunca, ili konzumiranje samo hljeba i vode. U domovima se tradicionalno farbaju vaskršnja jaja, najčešće u crvenu boju koja simbolizuje Hristovu krv. Na ovaj dan se ne služi liturgija, već se u popodnevnim časovima iznosi plaštanica koja simbolizuje Hristov grob, a vjernici je cjelivaju u znak poštovanja i tuge. Takođe, izbjegavaju se bilo kakvi teški fizički poslovi i bilo koji vid zabave.
Posjetioci u gradovima poput Banja Luke mogu očekivati veoma mirnu i dostojanstvenu atmosferu. Većina javnih ustanova i prodavnica biće zatvorena, dok će restorani i kafići raditi skraćeno ili sa smanjenim intenzitetom. Javni prevoz može funkcionisati po prazničnom redu vožnje. Važno je planirati putovanje unaprijed jer Veliki petak označava početak dugog vaskršnjeg vikenda koji traje do Vaskršnjeg ponedjeljka, što često uzrokuje pojačan saobraćaj na graničnim prelazima i putevima.
Ukoliko posjećujete crkve, poput Saborne crkve u Banja Luci, neophodno je pokazati maksimalno poštovanje. Potrebno je biti prigodno obučen (pokrivena ramena i koljena). Unutar hramova vlada tišina i atmosfera žalosti. Fotografisanje tokom službi često nije dozvoljeno ili se smatra nepristojnim bez prethodnog odobrenja. Preporučuje se izbjegavanje glasnog razgovora ili bilo kakvih aktivnosti koje bi mogle narušiti mir vjernika koji su u molitvi i postu.
Da, razlika je veoma primjetna zbog administrativne podjele zemlje. U Republici Srpskoj je to neradni dan i život značajno usporava. Nasuprot tome, u Federaciji Bosne i Hercegovine, gdje su većina stanovništva Bošnjaci i Hrvati, to je uobičajen radni dan, osim za pravoslavnu manjinu. Katolički Veliki petak se u BiH obilježava ranije, prema gregorijanskom kalendaru, što dodatno naglašava kulturnu i religijsku raznolikost Bosne i Hercegovine gdje se praznici često prepliću.
S obzirom na to da je Veliki petak dan najstrožeg posta, restorani u većinski pravoslavnim mjestima često nude poseban posni meni. To obično uključuje ribu, različite vrste povrća, krompir salatu i posne čorbe. Alkohol se uglavnom ne konzumira, osim male količine crnog vina koja simbolizuje krv Hristovu. Za turiste je ovo prilika da probaju tradicionalna posna jela koja su specifična za ovaj dio Balkana, ali treba imati na umu da je fokus dana na skromnosti, a ne na uživanju u hrani.
Orthodox Good Friday dates in Bosnia and Herzegovina from 2010 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Friday | April 18, 2025 |
| 2024 | Friday | May 3, 2024 |
| 2023 | Friday | April 14, 2023 |
| 2022 | Friday | April 22, 2022 |
| 2021 | Friday | April 30, 2021 |
| 2020 | Friday | April 17, 2020 |
| 2019 | Friday | April 26, 2019 |
| 2018 | Friday | April 6, 2018 |
| 2017 | Friday | April 14, 2017 |
| 2016 | Friday | April 29, 2016 |
| 2015 | Friday | April 10, 2015 |
| 2014 | Friday | April 18, 2014 |
| 2013 | Friday | May 3, 2013 |
| 2012 | Friday | April 13, 2012 |
| 2011 | Friday | April 22, 2011 |
| 2010 | Friday | April 2, 2010 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.