Tsagaan Sar Holiday

Цагаан сар: Монгол түмний үндэсний их баяр, хаврын баяр

Монголчууд бидний хувьд Цагаан сар бол зөвхөн хуанлийн шинэ жил биш, харин үндэсний язгуур соёл, уламжлал, зан заншлын хамгийн том дархлаа, гэр бүл, төрөл саднаараа нэгдэн нягтардаг ариун нандин баяр юм. "Цагаан сар" хэмээх нэр нь өөрөө сүү шиг цагаан сэтгэл, өвлийг өнтэй давж, урин хавартай золгож буй баяр баясгалан, ариун тунгалаг бүхнийг бэлгэддэг. Энэхүү баяр нь нүүдэлчин монголчуудын байгаль дэлхийтэйгээ харьцах ухаан, ах захын ёс, төрөл саднаа мэдэх уламжлалыг багтаасан асар том соёлын өв билээ.

Цагаан сарын баяраар монгол хүн бүр сэтгэл санаагаа ариусгаж, өнгөрсөн жилийн гомдол тунирхлыг мартан, ирж буй жилдээ сайн сайхан бүхнийг ерөөдөг. Энэ бол шинэ амьдрал, шинэ эхлэл, байгаль дэлхий сэргэн залуужиж буйг тэмдэглэх хаврын баяр юм. Хахир хатуу өвлийг хохирол багатай давж, мал сүрэг төллөж, идээ цагаа дэлгэрэх цаг мөчтэй давхцдагаараа энэ баяр онцгой ач холбогдолтой. Монголчууд Цагаан сарыг "Эв нэгдлийн баяр" гэж нэрлэх нь ч бий, учир нь энэ өдрүүдэд хол ойрын садан төрөл бүгд цуглаж, бие биенийхээ амгаланг эрэн золгодог уламжлалтай.

2026 оны Цагаан сар хэзээ болох вэ?

Монголчууд билгийн тооллыг баримталдаг тул Цагаан сарын баяр жил бүр өөр өөр өдөр тохиодог. 2026 оны хувьд Гандантэгчинлэн хийд болон зурхайчдын тооцооллоор Цагаан сарын шинийн нэгэн нь:

Баяр тохиох өдөр: February 22, 2026 Долоо хоногийн өдөр: Sunday Баяр болоход үлдсэн хугацаа: Одооноос тоолбол 50 хоногийн дараа Монгол түмний минь их баяр эхлэх гэж байна.

Цагаан сарын баяр нь билгийн тоолол буюу сарны мөчлөгт суурилдаг тул нарны тооллын (Грегорийн) хуанлиар жил бүр хөдөлгөөнтэй байдаг. Ихэвчлэн нэгдүгээр сарын сүүлээс гуравдугаар сарын эхэн үеийн хооронд тохиодог бөгөөд 2026 онд бид "Галзууруулагч" хэмээх Улаан морь жилийг угтан авах юм.

Цагаан сарын түүх ба утга учир

Цагаан сарын түүхэн үндэс нь маш эртнийх бөгөөд Хүннү гүрний үеэс эхлэн тэмдэглэж ирсэн гэх баримтууд бий. Анх "Цагаан сар" нь намар, малын сүү цагаа дэлгэрсэн үед тэмдэглэдэг баяр байсан бөгөөд сүүлд XIII зуунд Чингис хаан төрийн баяр болгон зарлаж, хавар тэмдэглэх болсон тухай "Монголын нууц товчоо"-нд тэмдэглэгдсэн байдаг. Марко Поло ч мөн Хубилай хааны ордонд Цагаан сарыг хэрхэн сүр жавхлантай тэмдэглэдэг байсан тухай өөрийн тэмдэглэлдээ үлдээсэн байдаг.

"Цагаан" гэдэг үг нь монголчуудын хувьд ариун байдал, аз жаргал, сүү, цагаан идээг бэлгэддэг. Энэ баяр нь зөвхөн цаг хугацааны шилжилт биш, харин оюун санааны шинэчлэл юм. Ахмад настнууд энэ өдрөөр насаа нэмж, залуус нь ахмадаа хүндэтгэх ёсыг суралцдаг. Шашны үүднээс авч үзвэл, Төвөдөөс гаралтай Буддын шашны нөлөөгөөр "Лхамын балин" тавих, ном уншуулах, муу бүхнийг зайлуулах зан үйлүүд нэмэгдсэн байдаг ч үндсэн агуулга нь нүүдэлчин монголчуудын байгаль дэлхий, тэнгэр шүтлэгтэй шууд холбоотой.

Баяр угтах бэлтгэл ба Битүүн

Цагаан сарын бэлтгэл ажил баяр болохоос нэг сарын өмнөөс эхэлдэг. Энэ бол айл өрх бүрийн хувьд маш завгүй боловч баяртай үе юм.

1. Гэр орноо цэвэрлэх: Шинэ жилийг хир буртаггүй, цэвэр сайхан угтах нь ирж буй жилийн өнгийг тодорхойлно гэж үздэг. Айл бүр гэр орныхоо тоос тортог, хог новшийг гаргаж, бүх зүйлээ угааж цэвэрлэнэ. Энэ нь зөвхөн гадаад орчин биш, дотоод сэтгэлээ ч мөн ариусгаж буй хэрэг юм.
2. Идээ ундаа бэлтгэх: Хамгийн чухал бэлтгэл бол "Бууз" хийх юм. Айл бүр дунджаар 2000-аас 5000 ширхэг бууз чимхэж, гадаа хөлдөөж тавьдаг. Мөн "Боорцог" хайрч, ууц мах, хэвийн боов, цагаан идээгээ бэлтгэнэ.
3. Шинэ дээл хувцас: Цагаан сараар монголчууд хамгийн гоё шинэ дээл, хувцсаа өмсдөг. Хүүхэд багачууддаа шинэ дээл оёж өгөх нь эцэг эхийн бахархал байдаг.
4. Битүүн: Сар гарахын өмнөх өдрийг "Битүүн" гэж нэрлэдэг. Энэ үдэш айл бүр элбэг дэлбэг ширээ засч, гэдэс цатгалан байх ёстой. Битүүний орой айл бүр бурхан тахилдаа зул өргөж, гэрийнхээ тотгон дээр мөс, өвс тавьдаг нь Лхам бурхны хүлэг морийг ундаалж буй хэрэг гэдэг. Битүүлнэ гэдэг нь хуучин оныг үдэж, "битүүрч" буйг илтгэнэ.

Баярын өдрүүдийн зан үйл

Шинийн нэгэн (Эхний өдөр): Шинийн нэгний өглөө монголчууд нар мандахаас өмнө босдог. Гэрийн эзэн хамгийн түрүүнд гарч, зурхайд заасан зүг рүү "Мөрөө гаргах" зан үйл үйлддэг. Энэ нь тухайн жилдээ зол заяатай байхыг бэлгэддэг. Эрчүүд уулын орой руу гарч нар мандахыг харан хийморио сэргээдэг уламжлалтай.

Дараа нь хамгийн чухал ёслол болох Золголт эхэлнэ. Золгохдоо залуу хүн нь ахмад хүнийхээ тохойг доороос нь түшиж "Амар байна уу?" хэмээн мэндэлдэг. Энэ нь "Та амар амгалан сууж байна уу?" гэсэн гүн утгатай. Золгох үеэр хадаг барьж, хөөрөг зөрүүлэн тамхилах нь монгол соёлын нэг хэсэг юм. Харин эхнэр, нөхөр хоёр хоорондоо золгодоггүй нь тэднийг нэг бие гэж үздэгтэй холбоотой.

Шинийн хоёр, гуравны өдрүүд: Энэ өдрүүдэд төрөл садан, найз нөхөд, хөрш айлуудаараа зочилж баяр хүргэнэ. Золгохоор ирсэн зочин бүрт гарын бэлэг өгөх нь монгол зочломтгой зан чанарын илрэл юм. Бэлгэнд ихэвчлэн бэлэн мөнгө, чихэр, оймс, эсвэл ахуйн хэрэглээний зүйлс өгдөг.

Тоглоом наадам: Цагаан сараар "Шagai" (шагай) тоглох нь хамгийн түгээмэл. "Шагай няслах", "Алаг мэлхий өрөх", "Морь уралдуулах" зэрэг тоглоомоор наадаж, ирж буй жилийнхээ аз хийморийг шинждэг. Энэ нь гэр бүлийн халуун дулаан уур амьсгалыг бүрдүүлдэг.

Хоол хүнс ба ширээ засалт

Цагаан сарын ширээ бол монголчуудын баян чинээлэг, өгөөмөр сэтгэлийн толь юм. Ширээн дээр заавал байх ёстой зүйлс:

Ууц: Хонины бүтэн махыг чанаж, ширээний голд тавина. Энэ нь элбэг дэлбэгийг бэлгэддэг. Хэвийн боов (Идээ): Хэвийн боовыг үеэр давхарлан өрдөг. Ахмад настнуудын насаар үеийн тоог тогтоодог (жишээ нь 5, 7, эсвэл 9 үе). Дээр нь цагаан идээ, чихэр жимсээр чимдэг. Бууз: Баярын гол хоол. Халуун уураар жигнэсэн махтай бууз нь зочдыг дайлах үндсэн хоол юм. Сүүтэй цай: Монголчууд баярын турш халуун сүүтэй цайгаар зочдоо угтдаг. Айраг: Хэдийгээр өвөл боловч нөөцөлсөн айргаар зочдоо дайлах нь тансаг идээнд тооцогдоно.

Жуулчдад зориулсан зөвлөгөө

Хэрэв та Цагаан сарын үеэр Монголд зочлох гэж байгаа бол дараах зүйлсийг анхаараарай:

Цаг агаар: Хоёрдугаар сар бол Монголд маш хүйтэн (хасах 20-оос 30 градус) байдаг тул маш дулаан хувцаслах шаардлагатай. Бэлэг дурсгал: Хэрэв монгол айлд уригдвал жижиг бэлэг, эсвэл чихэр жимс авч очих нь соёлтойд тооцогдоно. Ёс заншил: Гэрт орохдоо босгон дээр гишгэж болохгүй. Мөн ахмад хүнтэй мэндлэхдээ малгайгаа өмссөн байх нь хүндэтгэл юм. Тээвэр ба үйлчилгээ: Баярын эхний өдрүүдэд хот доторх хөдөлгөөн багасч, ихэнх дэлгүүр, үйлчилгээний газрууд амардаг. Тиймээс бэлтгэлээ эрт базаах хэрэгтэй. Зочломтгой зан: Монголчууд маш нээлттэй хүмүүс. Танихгүй хүн байсан ч баярын өдрүүдэд гэртээ урьж, цай, буузаар дайлах нь элбэг.

Цагаан сар бол амралтын өдөр үү?

Тийм ээ, Цагаан сар бол Монгол Улсын хуулиар тогтоосон үндэсний албан ёсны баяр бөгөөд нийтээр амрах өдөр юм.

Амралт: Ихэвчлэн шинийн нэгэн, хоёрны, гуравны өдрүүдэд бүх нийтээр амардаг. 2026 онд энэ амралт February 22, 2026-нд эхэлнэ. Байгууллагууд: Төрийн байгууллага, сургууль, цэцэрлэг, банк болон ихэнх хувийн компаниуд энэ өдрүүдэд хаалттай байна. Худалдаа: Томоохон зах, худалдааны төвүүд шинийн 1-нээс шинийн 3-ныг дуустал амардаг бол хүнсний жижиг дэлгүүрүүд богиносгосон цагаар ажиллаж магадгүй.

• Нийтийн тээвэр: Нийтийн тээвэр баярын хуваариар ажиллах боловч зарим чиглэлд хязгаарлалт орж болзошгүй.

Цагаан сар бол монгол хүний зүрх сэтгэлд хамгийн ойр, хамгийн хүндтэй баяр юм. Энэ баяраар бид өөрсдийн язгуур соёлоороо бахархаж, ирээдүй хойч үедээ өвлүүлэн үлдээхийг хичээдэг. 2026 оны Цагаан сараар Монгол түмэн минь эрүүл энх, аз жаргалаар дүүрэн байж, дэлхий даяар тархан суугаа монголчууд минь сар шинэдээ сайхан шинэлэхийн ерөөлийг өргөн дэвшүүлье!

Цагаан сарын онцлог зан үйлүүд (Дэлгэрэнгүй)

Монголчуудын Цагаан сарын баяр нь зөвхөн идэж уух баяр биш, маш нарийн дэг жаягтай соёлын үйл ажиллагаа юм.

1. "Амар байна уу?" мэндчилгээ: Энэхүү мэндчилгээ нь зөвхөн эрүүл мэндийг асууж буй хэрэг биш юм. Нүүдэлчин амьдралын хэв маягт "амар амгалан" байх нь хамгийн чухал үнэт зүйл байсан. Тиймээс шинэ оны босгон дээр бие биедээ амар амгаланг хүсэх нь хамгийн том ерөөл болдог.

2. Хөөрөг зөрүүлэх ёсон: Монгол эрчүүд золгохдоо хөөрөг зөрүүлэн тамхилдаг. Энэ нь бие биедээ итгэл үзүүлж, найрсаг харилцаа тогтоож буйн илрэл юм. Хөөрөгний толгойг бага зэрэг суллаж, баруун гараараа дамжуулан солилцдог. Хөөрөгний чулуу, ур хийц нь туха