North Macedonia • April 10, 2026 • Friday
Also known as: Велипеток
Велики Петок, познат уште и како Распети Петок, претставува најтажниот и најзначајниот ден во христијанскиот календар за православните верници во Северна Македонија. Овој ден е целосно посветен на сеќавањето на страдањата на Исус Христос, неговото предавство, мачење, распнување на крстот и неговата смрт на Голгота. За македонскиот народ, кој со векови ја негува православната традиција, овој ден не е само религиозен празник, туку длабоко вкоренет културен настан кој ја обединува заедницата во тишина и сочувство.
Во Северна Македонија, земја со богата византиска историја и безброј средновековни манастири, Велики Петок се доживува со посебен пиетет. Тоа е ден кога се запираат сите тешки работи, кога градовите и селата се обвиени во необичен мир и кога секој верник се соочува со сопствената совест и вера. Од Охрид, „Ерусалим на Балканот“, до Скопје, Битола и најоддалечените планински села, црковните ѕвона бијат жално, потсетувајќи на жртвата на Спасителот. Овој ден е врвот на Страсната седмица (Седмицата на страдањата), период кој води кон најголемиот христијански празник – Велигден.
Она што го прави Велики Петок во Македонија специфичен е спојот на строгиот канон на Македонската православна црква и народните обичаи кои се пренесувале од колено на колено. Тоа е ден на строг пост, ден кога не се пее и не се игра, и ден кога фокусот е ставен на симболичното погребување на Христос преку изнесувањето на Плаштеницата. Во македонската душа, овој ден е потсетник на минливоста, но и на надежта која доаѓа по страдањето, што го прави еден од најинтимните и најпочитуваните празници во државата.
Датумот на Велики Петок не е фиксен, туку е променлив и зависи од пресметката на Велигден според Јулијанскиот календар, кој го користи Македонската православна црква – Охридска архиепископија.
Во 2026 година, Велики Петок ќе се одбележи на:
Датум: April 10, 2026 Ден: Friday Преостанато време: Уште 97 денови до празникот.
Бидејќи православниот Велигден се пресметува врз основа на пролетната рамноденица и првата полна месечина по неа (секогаш по еврејската Пасха), овој датум може да варира за неколку недели од година во година. Во 2026 година, Велики Петок паѓа во средината на април, кога пролетта во Македонија е во полн ек, што му дава дополнителна симболика на преродувањето на природата наспроти темата на смртта и страдањето.
Историјата на Велики Петок е директно поврзана со евангелските записи за последните часови од животот на Исус Христос. Според преданието, на овој ден Исус бил изведен пред Понтиј Пилат, осуден на смрт, принуден да го носи својот крст до ридот Голгота, каде што бил распнат меѓу двајца разбојници. Македонската православна традиција става силен акцент на овие настани преку литургиските читања кои траат во текот на целиот ден.
За македонските верници, духовното значење на овој ден е во „состраданието“. Тоа не е само пасивно сеќавање на историски настан, туку активно учество во болката на Богородица и апостолите. Во македонските цркви, овој ден се смета за ден кога „Бог умре во тело“, што претставува најголемата тајна на верата.
Културно, Велики Петок во Македонија е поврзан со зачувувањето на идентитетот. Во периодите на туѓи владеења, токму овие строги обичаи и црковни служби биле јадрото околу кое се собирал македонскиот народ. Специфичните напеви на македонскиот византиски стил, кои се пеат за време на вечерната служба (Оплакувањето на Христос), се сметаат за врвно музичко и духовно наследство на земјата.
Одбележувањето на Велики Петок во Македонија започнува уште од раните утрински часови и трае до доцна во ноќта. Целиот ден е исполнет со симболика и специфични ритуали кои се изведуваат и во црквите и во домовите.
Најважниот момент е вечерната богослужба кога се изнесува Плаштеницата – платно на кое е извезено или насликано телото на Исус по симнувањето од крстот. Плаштеницата се поставува на посебно украсена маса (симбол на гробот Христов) во средината на црквата. Верниците во долги редици чекаат за да поминат под Плаштеницата. Овој чин симболизира учество во погребот на Христос, а се верува дека поминувањето под неа носи здравје, смирение и благослов. Притоа, верниците бакнуваат дел од платното и оставаат цвеќе или дарови.
Во вечерните часови се одржува службата „Оплакување на Христос“ (Статии), каде свештениците и верниците во поворка со Плаштеницата го обиколуваат храмот три пати, што го претставува погребното поворка. Ова е исклучително емотивен момент, проследен со тажни напеви и светлина од илјадници свеќи кои верниците ги држат во рацете.
Традиционално, во домовите на овој ден не се готви ништо на оган. Не се јаде месо, млечни производи, ниту риба. Многумина пијат само чај или вода и јадат малку овошје или јаткасти плодови. Оваа физичка дисциплина се смета за неопходна за духовно прочистување пред Велигден.
Покрај црковните аспекти, Велики Петок е исполнет со народни верувања кои се специфични за македонското поднебје.
Доколку се наоѓате во Северна Македонија за време на Велики Петок во 2026 година, постојат неколку нешта кои треба да ги знаете за да го почитувате локалниот контекст и да го доживеете празникот на вистински начин.
Статусот на Велики Петок во Северна Македонија е малку специфичен во споредба со другите државни празници.
За православните верници: Согласно Законот за празниците на Република Македонија, Велики Петок е неработен ден за граѓаните од православна вероисповед. Тоа значи дека вработените кои се православни христијани имаат право на слободен ден. Државни институции и банки: Повеќето државни институции, училишта и банки работат со намален капацитет или се затворени, бидејќи мнозинството од вработените се православни. Приватен сектор: Многу приватни фирми одлучуваат да не работат на овој ден за да им овозможат на вработените да ги посетат црковните служби. Сепак, трговските центри, супермаркетите и угостителските објекти во поголемите градови обично остануваат отворени, но често со скратено работно време.Ако имате можност да изберете каде да го поминете овој ден, Охрид е дефинитивната дестинација. Градот на 365 цркви нуди атмосфера која е тешко да се опише со зборови.
Службата во црквата Света Богородица Перивлепта или во соборниот храм Света Софија е величествена. Кога поворката со Плаштеницата излегува од црквата и се движи низ тесните калдрми на стариот град, осветлена само со свеќи и придружена со звукот на езерото, се создава чувство на безвременост. Охридските хори се познати по своето извонредно пеење на византиските псалми, што го прави духовното искуство уште подлабоко.
Велики Петок во Северна Македонија за 2026 година ќе биде уште една прилика за народот да се наврати на своите корени, да побара простување и да се подготви за радоста на Воскресението. Тоа е ден кога материјалното отстапува пред духовното, кога бучавата на модерното живеење е заменета со тишината на молитвата.
Без разлика дали сте верник или само посетител кој сака да ја запознае македонската култура, Велики Петок нуди прозорец во душата на овој балкански народ. Тоа е ден на достоинство, традиција и длабока почит кон животот и неговите најголеми искушенија. Додека ги одбројуваме 97 денови до овој голем ден, Македонија се подготвува за уште едно тивко, но моќно сведоштво на својата вековна православна вера.
Common questions about Good Friday (Orthodox) in North Macedonia
Православниот Велики Петок во 2026 година се одбележува на April 10, 2026, што паѓа во Friday. До овој важен христијански празник преостануваат уште точно 97 денови. Овој ден е дел од Страсната седмица и секогаш се паѓа во петокот пред Велигден, следејќи го Јулијанскиот календар кој го користи Македонската православна црква.
Велики Петок се смета за факултативен празник во Северна Македонија. Според законите за работни односи, тој е на листата на празници што вработените можат да изберат да ги празнуваат. Сепак, за православните верници ова е традиционално неработен ден. Важно е да се напомене дека следните денови, вклучувајќи ги Велигден (недела) и Вториот ден на Велигден (понеделник), се официјални државни празници кога повеќето институции се затворени.
Велики Петок, познат и како Распети Петок, е најтажниот ден во христијанството. На овој ден Македонската православна црква го комеморира страдањето, распнувањето и смртта на Исус Христос. Тоа е ден на длабока жалост и молитва, кој ја симболизира жртвата на Христос за спасение на човештвото. Верниците во овој период се фокусираат на внатрешно прочистување и подготовка за воскреснувањето.
Традициите се строги и свечени. Најважниот дел е одењето во црква каде се изнесува Плаштеницата (платното со ликот на мртвиот Христос), под која верниците поминуваат со молитва. Дома се одржува строг пост без масло, месо и млечни производи, а многумина не јадат ништо до 15 часот, часот на Христовата смрт. На овој ден не се пее, не се игра и не се прават никакви веселби.
Иако е факултативен празник, многу банки, државни канцеларии и училишта во областите со мнозинско православно население работат со скратено работно време или воопшто не работат. Јавниот превоз често сообраќа според намален возен ред. Супермаркетите и трговските центри вообичаено остануваат отворени, но атмосферата во градовите е значително потивка и посмирена во споредба со обичните денови.
Охрид е најпосетуваното место поради неговите бројни манастири и антички цркви под заштита на УНЕСКО. Соборниот храм „Св. Климент Охридски“ во Скопје и црквите во Битола исто така се центри на масовни богослужби. Посетителите можат да присуствуваат на Вечерната богослужба и на „Оплакувањето на Христос“, што нуди уникатно духовно и културно искуство на македонското православно наследство.
Посетителите треба да се однесуваат со почит, особено во црквите каде се бара скромна облека (покриени рамена и колена). Фотографирањето за време на службите е често ограничено, па затоа е најдобро да се побара дозвола. Исто така, се препорачува да се избегнува јавно конзумирање месо во присуство на локалните верници кои постат. Доколку планирате патување, резервирајте сместување порано бидејќи Велигден е период на масовни семејни патувања.
На Велики Петок во Македонија владее најстрог пост. Во поголемиот дел од денот не се конзумира храна, а подоцна се јаде само леб, овошје или зеленчук подготвени на вода (без масло). Иако во домовите веќе се подготвуваат велигденски колачи, јагнешко месо и црвени јајца за недела, ништо од тоа не се пробува до денот на Воскресението. Наместо тоа, денот е посветен на духовна храна преку молитва и тишина.
Good Friday (Orthodox) dates in North Macedonia from 2010 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Friday | April 18, 2025 |
| 2024 | Friday | May 3, 2024 |
| 2023 | Friday | April 14, 2023 |
| 2022 | Friday | April 22, 2022 |
| 2021 | Friday | April 30, 2021 |
| 2020 | Friday | April 17, 2020 |
| 2019 | Friday | April 26, 2019 |
| 2018 | Friday | April 6, 2018 |
| 2017 | Friday | April 14, 2017 |
| 2016 | Friday | April 29, 2016 |
| 2015 | Friday | April 10, 2015 |
| 2014 | Friday | April 18, 2014 |
| 2013 | Friday | May 3, 2013 |
| 2012 | Friday | April 13, 2012 |
| 2011 | Friday | April 22, 2011 |
| 2010 | Friday | April 2, 2010 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.