Happy Day After New Year's Day!

Umunsi Ukurikira Ubunani mu Rwanda: Gusubiza amaso nyuma no Kwitegura Umwaka Mushya

Umunsi ukurikira Ubunani, uzwi nka "Day After New Year's Day," ni umunsi w’ikiruhuko udasanzwe mu muco n’amategeko y’u Rwanda. Mu gihe amahanga menshi asubira mu mirimo ku itariki ya kabiri ya Mutarama, mu Rwanda uyu munsi ufatwa nka rurangiza rw’iminsi mikuru isoza umwaka ikanatangira undi. Ni umunsi wihariye utuma Abanyarwanda n’abaturarwanda babona umwanya uhagije wo kuruhuka nyuma y’ibirori by’ijoro rishyira Ubunani, ndetse n’umunsi mukuru nyirizina wa tariki ya mbere Mutarama. Uyu munsi uha abantu amahirwe yo gutekereza ku ntego nshya bihaye, gusabana n’inshuti n’imiryango batabonye umwanya wo gusura, ndetse no kwitegura mu mutwe urugendo rw’iminsi 365 rwatangiye.

Iki kiruhuko cyakuze kiba igice cy’ingenzi mu buzima bw’Abanyarwanda kubera uburyo umuryango n’ubusabane bihabwa agaciro gakomeye. Nyuma y’amasengesho yo gushimira Imana yaranze ijoro rya tariki 31 Ukuboza n’ibirori by’umuryango byo ku itariki ya mbere, tariki ya kabiri iba ari umunsi wo gutuza. Ni umunsi utagira imihango yihariye y’idini cyangwa iy’umuco gakondo uhambaye, ahubwo ni umunsi w’ikiruhuko mu rwego rw’ubutegetsi wunganira ibirori by’Ubunani. Bituma abantu batangira umwaka bafite imbaraga zihagije, badahubukiye mu kazi cyangwa mu mirimo isanzwe batararuhuka neza.

Mu Rwanda, uyu munsi ufatwa nk’amahirwe yo gusoza neza "Icyumweru cy’Ubunani." Kubera ko u Rwanda rwashyize imbere iterambere ry’abaturage n’imibereho myiza, uyu munsi uha abakozi b’aba Leta n’abikorera umwanya wo kwisunganya. Ni igihe kandi abantu baba bakiri mu mwuka w’ibyishimo, aho mu mihanda yo mu mijyi nka Kigali, Musanze, Huye na Rubavu usanga hakiri urujya n’uruza rw’abantu basurana cyangwa bajya mu mbuga z’imyidagaduro. Uyu munsi ugaragaza ko u Rwanda ruzirikana akamaro k’ikiruhuko mu kongera umusaruro w’umukozi, kuko bituma umuntu asubira mu kazi ku itariki ya gatatu Mutarama afite akanyamuneza n’imbaraga nshya.

Igihe uyu munsi uzaba mu mwaka wa 2026

Umunsi ukurikira Ubunani mu Rwanda muri uyu mwaka uzizihizwa ku itariki n’umunsi bikurikira:

Umunsi: Friday Itariki: January 2, 2026 Iminsi isigaye: Hasigaye iminsi 0 ngo uyu munsi ugere.

Itariki y’uyu munsi mukuru mu Rwanda irahoraho (fixed date). Buri mwaka, itariki ya 2 Mutarama iba ari ikiruhuko cy’amategeko mu gihugu cyose. Mu mwaka wa 2026, bitewe n’uko itariki ya mbere Mutarama izaba ari ku wa Kane, bivuze ko itariki ya 2 Mutarama izaba ari ku wa Gatanu Friday. Ibi bishatse kuvuga ko Abanyarwanda bazagira ikiruhuko kirekire cy’iminsi ine yikurikiranya (kuva ku wa Kane kugeza ku Cyumweru), ibi bikaba ari amahirwe akomeye yo gutembera mu bice bitandukanye by’igihugu cyangwa gusura imiryango iri mu bice by’icyaro.

Amateka n’Inkomoko y’uyu Munsi mu Rwanda

Inkomoko y’ikiruhuko cy’itariki ya 2 Mutarama mu Rwanda ishingiye ku mategeko agenga iminsi y’ibiruhuko (Public Holidays). Mu mateka ya kera y’u Rwanda, iminsi mikuru yibandaga cyane ku bihe by’isarura (Umuganura) n’imihango y’ibwami. Icyakora, nyuma yo kwakira kalendari ya Mutagatifu-Gregori (Gregorian calendar), u Rwanda rwagiye rugenda rwinjiza iminsi mikuru mpuzamahanga mu mategeko yarwo.

Icyemezo cyo kugira itariki ya 2 Mutarama ikiruhuko cy’amategeko cyaje kigamije guha abaturage umwanya uhagije wo kuruhuka nyuma y’iminsi mikuru isoza umwaka. Mu Rwanda, iminsi mikuru ya Noheli n’Ubunani ifatwa nka gahunda imwe ndende y’ubusabane. Leta y’u Rwanda yabonye ko abantu benshi bakunze gukora ingendo ndende bajya gusura imiryango yabo mu ntara, bityo guha abantu ikiruhuko cy’inyongezo ku itariki ya 2 bituma bagira igihe gihagije cyo gutaha no kwitegura gusubira mu mirimo bitabagoye.

Uyu munsi ntabwo ushingiye ku gikorwa cy’amateka y’u Rwanda cyangwa ku idini runaka. Ni umunsi w’ikiruhuko wa gisivili (secular holiday). Bitandukanye n’iminsi nka tariki 7 Mata (Umunsi wo Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi) cyangwa tariki 4 Nyakanga (Umunsi wo Kwibohora) ifite ibisobanuro byimbitse mu mateka y’igihugu, tariki ya 2 Mutarama yo ifite intego imwe rukumbi: kuruhuka no kwishimira intangiriro y’umwaka mushya mu mutuzo.

Uko Abanyarwanda bizihiza uyu Munsi

Ibirori byo ku itariki ya 2 Mutarama mubisanzwe biba bituje ugereranije n’iby’itariki ya mbere cyangwa ijoro rya tariki 31 Ukuboza. Dore uburyo bw’ingenzi uyu munsi urangwa na bwo mu Rwanda:

1. Gusura Imiryango n’Inshuti

Uyu munsi ufatwa nk’umunsi w’ubusabane bw’inyongezo. Benshi mu batuye mu mijyi nka Kigali bakoresha uyu munsi gusura ababyeyi cyangwa bene wabo mu byaro. Ni igihe cyo gusangira amafunguro ya Kinyarwanda nk’ibitoki, ibishyimbo, inyama, n’inzoga gakondo nko gusoma ku mpeke cyangwa urwagwa mu muryango. Kuri uyu munsi, usanga urujya n’uruza rw’abantu mu makamyo cyangwa mu modoka zitwara abagenzi ari rwinshi kuko abantu baba bava mu birori bimwe bajya mu bindi.

2. Gutembera mu Byiza Nyaburanga

Kubera ko u Rwanda ari igihugu cy’imisozi igihumbi kandi gifite ubukuruzi nyaburanga bwinshi, tariki ya 2 Mutarama ni umunsi mwiza wo gutembera. Imiryango ifite ubushobozi ikunze kujya ku nkombe z’Ikiyaga cya Kivu mu mijyi ya Rubavu, Karongi cyangwa Rusizi. Abandi bajya gusura pariki z’igihugu nka Pariki y’Akagera cyangwa iy’ibirunga. Ku rubyiruko rw’i Kigali, uyu munsi usanga ari uwo kujya mu mbuga z’imyidagaduro, muri sinema, cyangwa mu bitaramo by’umuziki bikunze gutegurwa muri icyo gihe.

3. Kuruhuka no Kwisunganya

Ku bantu bakora akazi k’ubushakashatsi, ubucuruzi cyangwa imirimo y’ubuyobozi, uyu munsi ufatwa nk’igihe cyo gutekereza ku mishinga n’intego z’umwaka mushya. Ni igihe cyo kwicara mu rugo, gusoma ibitabo, cyangwa gutunganya gahunda z’umwaka. Ni umunsi wo "gushyira mu bwenge" nyuma y’urusaku n’ibyishimo byinshi by’iminsi ibiri yari yabanje.

4. Siporo n’Imyidagaduro

Mu Rwanda, umuco wa siporo wateye imbere cyane. Usanga ku itariki ya 2 Mutarama, abantu benshi bazindukira mu myitozo ngororamubiri, nko kwiruka cyangwa gutwara amagare, kugira ngo batangire umwaka bafite ubuzima bwiza. Mu mijyi itandukanye, hashobora kuba hari n’amarushanwa mato y’umupira w’amaguru ahuza urubyiruko rwo mu midugudu (inter-village tournaments) agamije kwishimira Ubunani.

Imigenzo n’Imyitwarire Idasanzwe

Nubwo uyu munsi utagira imigenzo gakondo ya kera cyane, hari ibintu bimwe na bimwe byagiye biba umuco mu Rwanda kuri iyi tariki:

Gusangira bwa nyuma: Mu miryango myinshi, uyu uba ari umunsi wa nyuma wo kurya "ibiryo by’Ubunani." Nyuma y’uyu munsi, abantu bategura kugaruka ku mafunguro asanzwe n’ubuzima bwo gushaka amaronko. Guhana Impano: Nubwo guhana impano bikunze kuba kuri Noheli, hari abahitamo gutanga impano zabo ku itariki ya 2 Mutarama, cyane cyane ku nshuti batabonye umwanya wo guhura na zo mu minsi yabanje. Gushimira: Ni igihe cyo guhamagara abantu batandukanye, kuboherereza ubutumwa bugufi cyangwa kubandikira ku mbuga nkoranyambaga ubifuriza umwaka mushya niba utari warabikoze ku itariki ya mbere.

Amakuru y'Ingenzi ku Bakozi n'Abashura (Practical Information)

Niba uteganya kuba uri mu Rwanda ku itariki ya 2 Mutarama 2026, dore ibyo ukwiye kumenya:

1. Ifunga ry’Ibiro n’Inganda

Uyu munsi ni ikiruhuko cy’amategeko. Ibi bishatse kuvuga ko: Ibiro bya Leta byose biba bifunze. Amabanki menshi n’ibigo by’imari biba bifunze (uretse serivisi za ATM na "Mobile Money" zikomeza gukora). Amashuri yose (abanza, ayisumbuye na kaminuza) aba ari mu biruhuko cyangwa afunze kuri uyu munsi. Ambasade n’ibigo mpuzamahanga na byo akenshi birafunga kugira ngo byubahirize amategeko y’igihugu cyangwa amategeko yabyo bwite.

2. Ubucuruzi n’Isoko

Tofauti n’iminsi mikuru imwe n’imwe ikomeye cyane, amaduka mato (boutiques) n’amasoko aguma afunguye mu duce tumwe na tumwe, ariko amaduka manini (supermarkets) ashobora gufungura nyuma ya saa sita cyangwa agafungura amasaha make. Resitora, utubari, n’amahoteri byo biba bifunguye cyane kandi akenshi biba bifite abakiriya benshi kuko abantu baba basohotse kwidagadura.

3. Ingendo n’Ugutwara Abantu

Guhura n’urujya n’uruza rw’imodoka (traffic) bishobora koroha mu mujyi wa Kigali hagati kuko abantu benshi baba batagiye mu kazi. Icyakora, ingendo zijya mu ntara ziba ari nyinshi cyane. Niba uteganya gukoresha bisi zitwara abagenzi (cooperatives nka Ritco, Horizon, Volcano, n’izindi), ni byiza gutega kare cyangwa gukata itike hakiri kare kuko imirongo ishobora kuba miremire ku biryogo n’aho bategereje bisi.

4. Serivisi z’Ubuzima

Ibitaro n’ibigo nderabuzima bikomeza gukora kuri gahunda y’izamu (emergency/on-call). Serivisi z’izamu ziba zihari, ariko gahunda z’ubuvuzi zisanzwe (routine consultations) ntiziba zihari kuri uyu munsi.

Akamaro k’uyu Munsi mu Bukungu n’Imibereho y’Abantu

Uyu munsi ukurikira Ubunani ufite uruhare rukomeye mu bukungu bw’igihugu, cyane cyane mu rwego rw’ubukerarugendo n’imyidagaduro.

Ubukerarugendo bw’Imbere mu Gihugu

Leta y’u Rwanda imaze igihe ishishikariza Abanyarwanda gusura ibyiza nyaburanga byabo binyuze muri gahunda ya "Tembera u Rwanda." Ikiruhuko cy’itariki ya 2 Mutarama gitanga umwanya mwiza wo kubikora. Amahofeli n’utubari bikunze kwinjiza amafaranga menshi muri iki gihe kubera abantu benshi baba basohotse. Ibi bituma ubukungu bw’aho hantu buzamuka.

Imibereho Myiza y’Abakozi

Mu rwego rw’imitekerereze (psychology), kugira ikiruhuko cy’iminsi ibiri itangiye umwaka bifasha abakozi kwirinda umunaniro ukabije (burnout). Bituma batangira umwaka bafite "morale" yo hejuru. Ibi bigira ingaruka nziza ku musaruro w’akazi mu byumweru bikurikira.

Ubucuruzi bwo mu Gace (Local Trade)

Abacuruzi b’ibiribwa n’ibinyobwa mu mirenge n’utugari bishimira uyu munsi kuko abantu baba bafite akanyamuneza kandi biteguye gukoresha amafaranga mu gusangira. Ni igihe cy’isarura ku bacuruzi b’inyama, ibitoki, n’ibinyobwa bidasembuye n’ibisembuye.

Inama ku Bazaba bari mu Rwanda Muri Iki Gihe

Niba uri umushyitsi cyangwa umuturage w’u Rwanda, dore zimwe mu nama zagufasha kuryoherwa n’uyu munsi:

1. Gura ibyo ukeneye kare: Kubera ko amaduka amwe n’amwe ashobora gufunga, ni byiza guhaha ibiribwa n’ibindi bikoresho by’ibanze mbere ya tariki ya mbere Mutarama.
2. Koresha Ikoranabuhanga: Serivisi nka Mobile Money (MTN cyangwa Airtel) ziba zikora neza. Ni uburyo bwiza bwo kwishyura mu maduka cyangwa mu tubari niba ATM zaba zifite imirongo miremire.
3. Twaza Umutuzo mu muhanda: Niba utwaye imodoka, jya uba maso kuko hashobora kuba hari abantu batwaye banyoye cyangwa hari urujya n’uruza rw’abantu benshi mu mihanda y’ibyaro.
4. Sura Ahantu Hashya: Koresha uyu munsi ujya gusura ahantu utari uzi mu Rwanda. Wenda ni igihe cyo kujya kureba amashyuza y’i Bugarama, cyangwa gutembera mu ishyamba rya Nyungwe.
5. Guma mu Muryango: Niba udashaka gusohoka, uyu ni umunsi mwiza wo kwicara mu rugo, ugateka ifunguro ridasanzwe, ugasabana n’abana cyangwa n’abaturanyi.

Umwanzuro: Ese uyu Munsi ni Ikiruhuko Cyemewe n'Amategeko?

Yego, mu buryo