ශ්රී ලංකාවේ ඊදුල් ෆිතර් (රාමසාන් උත්සවය): ආගමික සහ සංස්කෘතික මහෝත්සවය පිළිබඳ සම්පූර්ණ මගපෙන්වීම
ඊදුල් ෆිතර් හෙවත් අප රටේ පොදුවේ "රාමසාන් උත්සවය" ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ ශ්රී ලංකාවේ වෙසෙන සමස්ත මුස්ලිම් ප්රජාව විසින් මහත් භක්තියෙන් හා ප්රීතියෙන් සමරනු ලබන සුවිශේෂී ආගමික උත්සවයකි. මෙය හුදෙක් උත්සවයක් පමණක් නොව, මාසයක් පුරා සිදුකළ දැඩි කැපවීම, ඉවසීම සහ ආධ්යාත්මික ශික්ෂණයේ උච්චතම අවස්ථාව සනිටුහන් කිරීමකි. ඉස්ලාමීය චන්ද්ර දින දසුනට අනුව නවවන මාසය වන 'රාමසාන්' මාසය පුරා අලුයම සිට හිරු බැස යන තෙක් නිරාහාරව සිටි මුස්ලිම් බැතිමතුන්, එම උතුම් ව්රතය අවසන් කර 'ෂව්වාල්' මාසයේ උදාවත් සමඟ මෙම සතුට සමරනු ලබයි.
ශ්රී ලංකාවේ බහු-ආගමික සහ බහු-සංස්කෘතික සමාජය තුළ රාමසාන් උත්සවයට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. මෙය මුස්ලිම් ප්රජාවට පමණක් සීමා නොවූ, අසල්වැසි සිංහල සහ දෙමළ ජනතාව සමඟ ද සහෝදරත්වය සහ සුහදත්වය බෙදාගන්නා අවස්ථාවක් ලෙස සැලකේ. ශ්රී ලංකාවේ වෙසෙන මරක්කල (Moors) සහ මැලේ (Malays) ජනතාව තමන්ටම ආවේණික වූ දේශීය ලක්ෂණ මුසු කරගනිමින් මෙම උත්සවය සමරන ආකාරය අතිශය සුන්දරය. මෙදින මුස්ලිම් නිවෙස්වලින් නික්මෙන ආහාරවල සුවඳ සහ අලුත් ඇඳුමින් සැරසුණු දරුවන්ගේ සිනහව මුළු මහත් රටටම අමුතුම ජීවයක් එක් කරයි.
මෙම උත්සවයේ මූලික හරය වන්නේ කෘතඥතාව සහ සමාව දීමයි. තමන්ට නිරෝගීව උපවාසයේ යෙදීමට ශක්තිය ලබා දුන් දෙවියන් වහන්සේට ස්තූති කිරීමත්, පවුලේ සාමාජිකයන් සහ මිතුරන් අතර ඇති වූ අමනාපකම් අමතක කර එකිනෙකා වැළඳ ගනිමින් සුබ පතා ගැනීමත් මෙහිදී සිදු වේ. එසේම, තමන් භුක්ති විඳින සැප සම්පත්වලින් කොටසක් නැති බැරි අය වෙනුවෙන් පරිත්යාග කිරීම (සකාත්) මෙම උත්සවයේ අනිවාර්ය අංගයක් වන අතර, එමඟින් සමාජ සාධාරණත්වය සහ සමානාත්මතාවය පිළිබිඹු වේ.
2026 වසරේ රාමසාන් උතුම් දිනය කවදාද?
ශ්රී ලංකාවේ රජය විසින් නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කර ඇති පරිදි, 2026 වසරේ ඊදුල් ෆිතර් හෙවත් රාමසාන් උත්සවය පහත සඳහන් දිනයේදී යෙදී ඇත:
දිනය: March 20, 2026
සතියේ දිනය: Friday
ඉතිරිව ඇති කාලය: අද සිට තවත් දින 76 කින් මෙම උත්සවය උදාවේ.
දිනය තීරණය වන ආකාරය:
ඉස්ලාමීය උත්සව දින තීරණය කරනු ලබන්නේ චන්ද්ර දර්ශනය පදනම් කරගනිමිනි. එබැවින්, ඉහත සඳහන් කළ දිනය රජය විසින් දළ වශයෙන් ගණනය කර ප්රකාශයට පත් කළ දින වුවත්, එහි අවසාන තීරණය ගනු ලබන්නේ කොළඹ මහ පල්ලියේ (Grand Mosque) පිහිටි 'හඳ බැලීමේ කමිටුව' විසිනි. ශ්රී ලංකාවේ ඕනෑම ප්රදේශයකට නව සඳ දිස් වූ බවට තහවුරු වූ පසු, නිල වශයෙන් උත්සවය ප්රකාශයට පත් කෙරේ. මේ හේතුවෙන් ඇතැම් විට ප්රකාශිත දිනයට වඩා දිනක වෙනසක් වීමට ඉඩකඩ පවතී.
ඉතිහාසය සහ ආරම්භය
ඊදුල් ෆිතර් උත්සවයේ ඉතිහාසය ඉස්ලාම් දහමේ මුල් අවධිය දක්වා දිව යයි. ඉතිහාසඥයන්ට අනුව, ප්රථම ඊදුල් ෆිතර් උත්සවය සමරනු ලැබුවේ ක්රිස්තු වර්ෂ 624 දීය. එය මුහම්මද් නබි තුමාණන්ගේ නායකත්වයෙන් මුස්ලිම්වරුන් බද්ර් සටනින් ජයග්රහණය ලැබීමෙන් පසුව සිදු වූවකි.
නබි තුමාණන් මදීනාවට සංක්රමණය වූ පසු, එහි වැසියන් විනෝදය සඳහා විවිධ උත්සව පවත්වන බව දුටුවේය. එවිට එතුමාණන් ප්රකාශ කළේ දෙවියන් වහන්සේ විසින් එම උත්සවවලට වඩා උතුම් වූ උත්සව දෙකක් මුස්ලිම්වරුන්ට ලබා දී ඇති බවයි. ඒ 'ඊදුල් ෆිතර්' (රාමසාන් උත්සවය) සහ 'ඊදුල් අල්හා' (හජ් උත්සවය) යි. එතැන් පටන් ලොව පුරා විසිරී සිටින මුස්ලිම් ජනතාව මෙම දිනය ඉතිහාසයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සලකා සමරනු ලබයි.
ශ්රී ලාංකේය ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී, අරාබි වෙළඳුන් මෙරටට පැමිණි කාලයේ සිටම මෙම උත්සවය මෙරට සංස්කෘතියේ කොටසක් වී ඇත. අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරු යුගවල සිටි රජවරුන් පවා මුස්ලිම්වරුන්ට ඔවුන්ගේ ආගමික වත්පිළිවෙත් නිදහසේ කරගෙන යාමට ඉඩ ලබා දී තිබූ අතර, රාමසාන් දිනය සැමවිටම රාජ්ය ගෞරවයට පාත්ර වූ දිනයක් විය.
ශ්රී ලාංකේය මුස්ලිම්වරුන් උත්සවය සමරන ආකාරය
ශ්රී ලංකාවේ රාමසාන් උත්සවය සැමරීම ඉතාමත් වර්ණවත් සහ චාරිත්රානුකූල ක්රියාවලියකි. මෙය ප්රධාන අදියර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.
1. උත්සවයට පෙර සූදානම
රාමසාන් මාසයේ අවසාන දින කිහිපය තුළ ශ්රී ලංකාවේ මුස්ලිම් ජනාවාස පවතින ප්රදේශ (උදාහරණ ලෙස කොළඹ පිටකොටුව, මරදාන, මහනුවර, කාත්තන්කුඩි සහ බේරුවල) ඉතා කාර්යබහුල වේ. පවුලේ සැමට අලුත් ඇඳුම් මිලදී ගැනීම, නිවෙස් පිරිසිදු කිරීම සහ තීන්ත ආලේප කිරීම මේ කාලයේදී සිදු වේ. විශේෂයෙන්ම රාත්රී කාලයේදී වෙළඳසැල් විවෘතව පවතින අතර, මුළු නගරයම විදුලි බුබුළුවලින් ආලෝකමත් වේ.
2. උත්සව දින උදෑසන සහ ආගමික වත්පිළිවෙත්
උත්සව දින උදෑසන මුස්ලිම් පිරිමි පාර්ශවය අලුත් ඇඳුමින් සැරසී (බොහෝ විට සුදු පැහැති ජුබ්බා හෝ සරම් සහ කුර්තා) පල්ලි වෙත හෝ 'ඊද්ගා' (විවෘත භූමි) වෙත රැස් වෙති. කොළඹ මරදාන මහ පල්ලිය, මහනුවර මුනිරා පල්ලිය වැනි ප්රධාන පල්ලිවල දහස් ගණන් බැතිමතුන් එක් රැස් වේ.
මෙහිදී 'සලාත් අල්-ඊද්' (ඊද් යාච්ඤාව) සිදු කරනු ලැබේ. මෙම යාච්ඤාව සාමාන්ය යාච්ඤාවලට වඩා මඳක් වෙනස් වන අතර, ඉන් අනතුරුව ඉමාම්වරයා විසින් ධර්ම දේශනාවක් පවත්වනු ලබයි. මෙම දේශනාවේදී සාමය, සහජීවනය සහ අසරණයන්ට උදවු කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කෙරේ. යාච්ඤාව අවසානයේ සියලු දෙනා "ඊද් මුබාරක්" (Eid Mubarak) යනුවෙන් පවසමින් එකිනෙකා වැළඳ ගනිමින් සුබ පතා ගනිති.
3. සකාත් අල්-ෆිතර් (දානමය කටයුතු)
රාමසාන් උත්සවයේ අනිවාර්ය අංගයක් වන්නේ දුප්පත් ජනතාව වෙනුවෙන් දානය පිරිනැමීමයි. උදෑසන යාච්ඤාවට පෙර සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම තමන් සතු ධනයෙන් හෝ ආහාර ද්රව්යවලින් නිශ්චිත ප්රමාණයක් අසරණයන් වෙත ලබා දිය යුතුය. මෙය 'සකාත් අල්-ෆිතර්' ලෙස හැඳින්වේ. මෙහි අරමුණ වන්නේ උත්සව දිනයේදී කිසිදු පුද්ගලයෙකු කුසගින්නේ නොසිටින බව සහතික කිරීමයි.
4. පවුලේ හමුවීම් සහ සංග්රහ
යාච්ඤාවෙන් පසු සියලු දෙනා නිවෙස් බලා ගොස් පවුලේ වැඩිහිටියන්ගේ ආශිර්වාදය ලබා ගනිති. දරුවන්ට වැඩිහිටියන්ගෙන් මුදල් හෝ තෑගි ලැබෙන අතර, මෙය "ඊදියා" (Eidi) ලෙස හැඳින්වේ.
ශ්රී ලාංකේය රාමසාන් උත්සවයක ආහාර මේසය ඉතාමත් රසවත්ය. මෙහිදී ප්රධාන වශයෙන් පිළියෙළ කෙරෙන ආහාර කිහිපයකි:
බුරියානි: එළු මස්, කුකුළු මස් හෝ හරක් මස් යොදා සකස් කළ සුවඳවත් බුරියානි මෙදින ප්රධාන ආහාරයයි.
වටලප්පන්: කිතුල් හකුරු, පොල්කිරි සහ බිත්තර යොදා සාදන මෙම අතුරුපස ශ්රී ලාංකේය මුස්ලිම් සංස්කෘතියේ සංකේතයකි.
කැවුම් සහ කෝකිස්: සිංහල අවුරුදු චාරිත්රවලට සමානව බොහෝ මුස්ලිම් නිවෙස්වල කැවුම් සහ කෝකිස් ද දැකගත හැකිය.
සව් කංජි: උත්සව දින උදෑසන පානයක් ලෙස මෙය බොහෝ විට භාවිතා වේ.
සංචාරකයින් සහ විදේශිකයන් සඳහා උපදෙස්
ඔබ 2026 රාමසාන් කාලසීමාවේදී ශ්රී ලංකාවේ සංචාරය කරන්නේ නම්, පහත කරුණු පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් වේ:
- ගෞරවනීය ලෙස සහභාගී වීම: ඔබ මුස්ලිම් නොවන අයෙකු වුවද, ඔබේ මුස්ලිම් මිතුරන්ගේ නිවෙස්වලට යාමට ඔබට අවස්ථාව ලැබිය හැකිය. එහිදී නිහතමානීව සහ ගෞරවනීය ලෙස හැසිරීම වැදගත්ය. පල්ලි අසල යාච්ඤා පවත්වන අවස්ථාවලදී ශබ්ද කිරීමෙන් වැළකී සිටින්න.
- ඇඳුම් පැළඳුම්: පල්ලි නැරඹීමට හෝ මුස්ලිම් ජනාවාස පවතින ප්රදේශවලට යන්නේ නම්, ශරීරය වැසෙන පරිදි සංනීත ඇඳුමින් සැරසීම (කාන්තාවන් සඳහා හිස ආවරණය කිරීම සුදුසුයි) වඩාත් යෝග්ය වේ.
- ආහාර පාන: උත්සව දිනයේදී බොහෝ මුස්ලිම් වෙළඳසැල් වසා තැබිය හැකිය. එහෙත්, බොහෝ ප්රදේශවල උත්සවය වෙනුවෙන්ම විවෘත කෙරෙන තාවකාලික ආහාර වෙළඳසැල්වලින් රසවත් මුස්ලිම් ආහාර අත්විඳීමට ඔබට අවස්ථාව ලැබේ.
- ප්රවාහනය: උදෑසන කාලයේදී පල්ලි අවට මාර්ග දැඩි ලෙස තදබද විය හැකිය. එබැවින් ඔබේ ගමන් බිමන් ඒ අනුව සැලසුම් කරගන්න.
- සුබ පැතීම: ඕනෑම අයෙකුට "ඊද් මුබාරක්" (Eid Mubarak) යනුවෙන් පවසා සුබ පැතීමට ඔබට හැකියාව ඇත. මෙයින් අදහස් වන්නේ "ආශිර්වාද ලත් උත්සවයක් වේවා" යන්නයි.
රාමසාන් දිනයේ පොදු ස්වභාවය සහ නිවාඩු තොරතුරු
ශ්රී ලංකාව තුළ ඊදුල් ෆිතර් දිනය ඉතා වැදගත් නිල මට්ටමේ දිනයකි.
රජයේ නිවාඩු දිනය: මෙය ශ්රී ලංකාවේ රජයේ, බැංකු සහ වෙළඳ (Public, Bank and Mercantile) නිවාඩු දිනයකි.
වසා තබන ආයතන: රජයේ කාර්යාල, පාසල්, විශ්වවිද්යාල සහ බැංකු මෙදින වසා තබනු ලැබේ. පෞද්ගලික අංශයේ බොහෝ ව්යාපාර ද වසා තැබෙන අතර, විශේෂයෙන් මුස්ලිම් හිමිකාරිත්වය සහිත ව්යාපාර දින 2-3 ක් වසා තැබීමට ඉඩ ඇත.
මත්පැන් අලෙවිය: රජයේ නීතියට අනුව, මෙවැනි ආගමික උත්සව දිනවලදී දිවයින පුරා පිහිටි සියලුම මත්පැන් අලෙවිසැල් වසා තැබිය යුතුය.
- වෙනත් ආගමික උත්සව සමඟ සමපාත වීම: 2026 වසරේ මාර්තු මාසයේදී රාමසාන් උත්සවය යෙදී ඇති බැවින්, එය එම මාසයේ යෙදෙන මැදින් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය වැනි බෞද්ධ උත්සව සමඟ ද සමීපව පවතී. මෙය ශ්රී ලංකාවේ පවතින ආගමික සහජීවනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට ඉවහල් වේ.
අවසාන සටහන
රාමසාන් උත්සවය යනු හුදෙක් ආහාර පාන අනුභව කරන දිනයක් නොව, එය මනුෂ්යත්වය, කරුණාව සහ ආධ්යාත්මික පවිත්රත්වය සමරන දිනයකි. ශ්රී ලංකාව වැනි විවිධ ජාතීන් වෙසෙන රටක, මෙවැනි උත්සව මඟින් එකිනෙකාගේ සංස්කෘතීන් තේරුම් ගැනීමටත්, සහෝදරත්වයෙන් යුතුව ජීවත් වීමටත් මග පාදයි. 2026 March 20, 2026 දින උදාවන මෙම උතුම් ඊදුල් ෆිතර් දිනය ශ්රී ලාංකේය මුස්ලිම් ප්රජාවට මෙන්ම සමස්ත ලෝකවාසීන්ටම සාමය සහ සතුට උදා කරන දිනයක් වේවායි ප්රාර්ථනා කරමු.
ඊද් මුබාරක්!