Nowruz

Navruz – O‘zbekistonda Bahor va Yangilanish Bayrami

Navruz O‘zbekiston xalqi uchun shunchaki taqvimdagi sana emas, balki qalbning uyg‘onishi, tabiatning qayta tug‘ilishi va ming yillik qadriyatlarning tirik timsolidir. Bu bayram "Yangi kun" degan ma’noni anglatib, uzoq va sovuq qishdan keyin quyoshning iliq nurlari zaminni isitishi, daraxtlarning kurtak yozishi va dehqonlarning dalaga chiqishi bilan hamohangdir. O‘zbekistonda Navruz eng sevimli va ardoqli umumxalq bayrami bo‘lib, u tinchlik, totuvlik va saxovat ramzi hisoblanadi.

Ushbu muqaddas ayyomning o‘ziga xosligi shundaki, u insonni tabiat bilan uzviy bog‘laydi. Navruz kunlarida odamlar o‘rtasidagi gina-kuduratlar unutiladi, qariyalar yo‘qlanadi, muhtojlarga yordam ko‘rsatiladi. Bu bayram o‘zbek xalqining bag‘rikenglik, mehmondo‘stlik va hamjihatlik kabi eng olijanob fazilatlarini o‘zida mujassam etgan. Har bir xonadonda, har bir mahallada va butun mamlakat bo‘ylab o‘tkaziladigan tantanalar kishiga cheksiz quvonch va yangi maqsadlar sari kuch-g‘ayrat bag‘ishlaydi.

Navruzning ruhiyati shunchalik kuchliki, u yoshidan, kasbidan va millatidan qat’i nazar, barcha yurtdoshlarimizni bir dasturxon atrofida birlashtiradi. Bu kunlarda pishiriladigan sumalak, halim va ko‘k somsa kabi bahoriy taomlar nafaqat tanaga quvvat, balki ko‘ngillarga ham xushnudlik ulashadi. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, Navruz milliy o‘zlikni anglashning muhim bo‘lagiga aylandi va har yili davlat miqyosida juda keng va ko‘tarinki ruhda nishonlanib kelmoqda.

2026-yilda Navruz qachon nishonlanadi?

O‘zbekistonda Navruz bayrami har yili bahorgi tengkunlik kunida, ya’ni quyoshning burjlar bo‘yicha harakatida bahor fasli rasman boshlanadigan vaqtda nishonlanadi.

Bayram sanasi: March 21, 2026 Hafta kuni: Saturday Bayramgacha qolgan vaqt: 77 kun

Sumalak pishirish jarayoni: Bug‘doy undirish: Bayramdan taxminan 10-15 kun oldin bug‘doy donlari tozalab yuviladi va nam matoga o‘rab qo‘yiladi. Bug‘doy maysalari ma’lum bir uzunlikka yetguncha parvarish qilinadi. Bu maysalar "Sabza" deb ataladi va hayot ramzi hisoblanadi. Tayyorlash: Unib chiqqan bug‘doy qiymalanib, uning suvi (shirasi) olinadi. Bu shira katta qozonlarga quyilib, un bilan aralashtiriladi. Kavlash marosimi: Sumalak kamida 10-12 soat davomida tinimsiz kavlanishi kerak. Odatda bu ish kechasi bilan amalga oshiriladi. Qozon atrofida mahalla ayollari, qarindosh-urug‘lar to‘planishadi. Navbat bilan qozon kavlanar ekan, qo‘shiqlar aytiladi, afsonalar so‘zlanadi va yaxshi niyatlar qilinadi. Toshchalar va yong‘oqlar: Qozon tubiga sumalak kuyib ketmasligi uchun bir nechta silliq toshchalar va yong‘oqlar solinadi. Rivoyatlarga ko‘ra, kimning piyolasiga toshcha tushsa, uning niyati ijobat bo‘ladi. Dam berish: Erta tongda sumalakning usti yopilib, "dam beriladi". Bir necha soatdan keyin qozon ochilganda, uning yuzida hosil bo‘lgan naqshlarga qarab kelajak bashorat qilinadi.

Sumalakdan tashqari, bayram dasturxonidan halim (go‘sht va bug‘doydan tayyorlangan quyuq taom), ko‘k somsa, ko‘k chuchvara va turli shirinliklar joy oladi. Bu taomlarning barchasi vitaminlarga boy bo‘lib, inson organizmini qishki uyqudan uyg‘otishga yordam beradi.

Bayram dasturxoni: "Haft sin" va "Haft shin"

O‘zbekistonda Navruz dasturxoni juda boy va rang-barang bo‘ladi. Qadimiy an’analarga ko‘ra, dasturxonda etti xil ne’mat bo‘lishi lozim. Garchi bugungi kunda bu qoidaga qat’iy amal qilinmasa-da, ko‘pchilik oilalar quyidagi elementlarni saqlab qolishga harakat qilishadi:

Sabza (Undirilgan bug‘doy): Stolning markazida turadi, u yangilanish va hayot ramzidir. Shamlar: Yorug‘lik va poklik belgisi. Bo‘yalgan tuxumlar: Har bir oila a’zosi uchun bittadan tuxum bo‘yaladi, bu yangi hayot boshlanishini anglatadi. Ko‘zgular: Poklik va oydinlik ramzi. Meva va shirinliklar: Turmushning shirin bo‘lishi niyatida qo‘yiladi.

Toshkent: Poytaxtda bayram juda keng miqyosda o‘tkaziladi. "Humo Arena" yoki "Yangi O‘zbekiston" bog‘ida davlat darajasidagi katta konsert dasturlari tashkil etiladi. Ko‘chalarda zamonaviy va milliy uslub uyg‘unlashgan yarmarkalar bo‘lib o‘tadi. Samarqand va Buxoro: Bu qadimiy shaharlarda Navruz o‘ziga xos tarixiy ruhda nishonlanadi. Registon maydoni yoki Labi Hovuz atrofida hunarmandlar ko‘rgazmalari, milliy liboslar namoyishi va xorijiy turistlar uchun maxsus dasturlar tayyorlanadi. Surxondaryo va Qashqadaryo: Bu vohalarda Navruz ko‘proq kupkari va polvonlar kurashi bilan mashhur. Bu yerda bayram haqiqiy dala va tog‘ bag‘ridagi sayillarga aylanadi.

• Farg‘ona vodiysi: Vodiy xalqi pishiradigan sumalaklar va ko‘k somsalarning ta’mi o‘zgacha. Bu yerda "Gullar bayrami" ham Navruz tantanalari bilan ulanib ketadi.

Sayyohlar va chet ellik mehmonlar uchun tavsiyalar

Agar siz Navruz kunlari O‘zbekistonga tashrif buyurishni rejalashtirgan bo‘lsangiz, quyidagi tavsiyalar sizga foydali bo‘ladi:

1. Turar joyni oldindan band qiling: Navruz — turistik mavsumning eng qizg‘in pallasi. Mehmonxonalar va poyezd chiptalari bir necha oy oldin sotilib ketishi mumkin.
2. Ob-havoga tayyor turing: Mart oyida O‘zbekistonda havo juda o‘zgaruvchan bo‘ladi. Toshkentda harorat +10°C dan +20°C gacha bo‘lishi mumkin, ammo kutilmagan yomg‘irlar yog‘ishi ehtimoli bor. O‘zingiz bilan engil kurtka va qulay poyabzal oling.
3. Sumalakdan tatib ko‘ring: Bu bayramning asosiy ramzini tatib ko‘rmasdan ketish mumkin emas. Uni bozorlarda yoki bayram sayillarida topishingiz mumkin.
4. Mahalliy sayillarda qatnashing: Faqat markaziy maydonlar bilan cheklanib qolmasdan, mahalliy aholi istiqomat qiladigan mahallalarga ham kiring. O‘zbek xalqi juda mehmondo‘st, sizni albatta bir piyola choyga yoki sumalakka taklif qilishadi.
5. Milliy liboslar: Bayramda atlas yoki adrasdan tikilgan kiyim kiyish yoki hech bo‘lmaganda milliy do‘ppi kiyib olish sizga mahalliy muhitga tezroq moslashishga yordam beradi.
6. Esdalik sovg‘alari: Navruz yarmarkalaridan qo‘lda yasalgan sopol buyumlar, mill