Eid al-Fitr Holiday

عید سعید فطر در افغانستان: جشن همبستگی، معنویت و سنت‌های دیرینه

عید سعید فطر، که در میان مردم متدین افغانستان به نام «عید کُچنی» یا عید کوچک نیز شناخته می‌شود، یکی از بزرگترین و باشکوه‌ترین مناسبت‌های مذهبی و ملی در این کشور است. این عید پایانی بر یک ماه روزه‌داری، عبادت و خویشتن‌داری در ماه مبارک رمضان است. برای افغان‌ها، عید فطر تنها یک تعطیلی تقویمی نیست، بلکه نمادی از نوزایی معنوی، صلح، و تحکیم پیوندهای خانوادگی و اجتماعی است که ریشه در اعماق تاریخ و باورهای اسلامی این سرزمین دارد.

در افغانستان، تجلیل از عید فطر با شور و شعف خاصی همراه است. پس از سی روز امساک از خوردن و آشامیدن و سپری کردن شب‌های قدر با تلاوت قرآن، مردم با اشتیاق به استقبال هلال ماه شوال می‌روند. این عید فرصتی است تا کینه‌ها دور ریخته شود، خانه‌ها پاکیزه گردند و لبخند بر لبان کودکان بنشیند. فضای شهرها و روستاهای افغانستان در آستانه عید دگرگون می‌شود؛ بازارهای پرجنب‌وجوش، بوی نان و کلچه‌های خانگی و صدای تبریکات صمیمانه، همگی گویای فرارسیدن روزی است که پاداش یک ماه بندگی شمرده می‌شود.

اهمیت این روز در فرهنگ افغانستان به حدی است که حتی در سخت‌ترین شرایط سیاسی و اقتصادی، مردم تلاش می‌کنند تا به بهترین شکل ممکن از آن تجلیل کنند. عید فطر در افغانستان مظهر سخاوت است؛ جایی که ثروتمندان با پرداخت زکات فطر به مستمندان، شادی خود را با دیگران تقسیم می‌کنند و سفره‌های عید به روی هر مهمانی، چه آشنا و چه بیگانه، باز است. این جشن سه روزه، تمام اقشار جامعه از کابل تا هرات و از قندهار تا مزارشریف را در یک فضای معنوی و شادمانه متحد می‌سازد.

تاریخ و زمان عید سعید فطر در سال 2026

عید سعید فطر بر اساس رویت هلال ماه شوال تعیین می‌شود، بنابراین تاریخ آن در تقویم خورشیدی و میلادی هر سال متفاوت است. طبق پیش‌بینی‌ها و محاسبات نجومی، زمان برگزاری این جشن بزرگ در سال 2026 به شرح زیر است:

روز اصلی عید: Saturday تاریخ دقیق: March 21, 2026 زمان باقی‌مانده: از امروز تا این جشن بزرگ تنها 77 روز باقی مانده است.

دیدار از بزرگان: در روز اول، جوان‌ترها به خانه والدین، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها می‌روند. دست‌بوسی بزرگان و طلب دعای خیر از آن‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ عید است. عیدی دادن: بزرگترها به کودکان و نوجوانان پول نقد یا هدایایی می‌دهند که به آن «عیدی» می‌گویند. این شیرین‌ترین لحظه برای کودکان افغان است که با لباس‌های رنگارنگ خود از خانه‌ای به خانه دیگر می‌روند. عیادت از بیماران و عزاداران: افغان‌ها رسم دارند که در روز عید حتماً به کسانی که به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند (مراسم غمی) سر بزنند تا تسلی‌بخش خاطر آن‌ها باشند. همچنین عیادت از بیماران در بیمارستان‌ها در این روز بسیار رایج است.

غذاهای سنتی و سفره عید افغانی

سفره عید در افغانستان که به آن «دسترخوان عید» می‌گویند، در تمام سه روز عید در اتاق مهمان‌خانه پهن می‌ماند. این سفره نماد سخاوت و مهمان‌نوازی افغان‌هاست.

میوه خشک: شامل هفت نوع میوه یا ترکیبی از مغزیات است که در ظرف‌های زیبا چیده می‌شود. قابلی پلو: غذای اصلی ناهار روز عید معمولاً قابلی پلوی اصیل افغانی با گوشت گوسفند، کشمش و هویج است. شیرپیره و مغزیات: شیرینی‌های محلی که از شیر و بوره (شکر) تهیه می‌شوند. چای سبز و سیاه: چای بخش جدایی‌ناپذیر پذیرایی است که با هل و زعفران طعم‌دار می‌شود.

در مناطق مختلف افغانستان، غذاهای محلی دیگری نیز به این لیست اضافه می‌شود؛ مثلاً در شمال کشور «منتو» و در مناطق مرکزی «آش» نیز جایگاه ویژه‌ای در دسترخوان‌های عیدی دارد.

بازی‌ها و سرگرمی‌های عید

عید فطر زمان شادی و تفریح نیز هست. در بسیاری از شهرها و روستاها، میدان‌های بزرگی برای بازی‌های سنتی در نظر گرفته می‌شود:

تخم‌مرغ جنگی: یکی از مشهورترین بازی‌های عید در افغانستان است. افراد تخم‌مرغ‌های جوشانده و رنگ‌شده را به هم می‌زنند و هر کس که تخم‌مرغش نشکند، برنده است. کشتی‌گیری و بزکشی: در برخی ولایات، مسابقات کشتی پهلوانی و گاهی نمایش‌های بزکشی برگزار می‌شود که تماشاگران زیادی را به خود جذب می‌کند. چرخ‌وفلک‌های دستی: در کوچه‌ها و محلات، چرخ‌وفلک‌های ساده چوبی برپا می‌شود تا کودکان با هزینه‌ای اندک به بازی و سرگرمی بپردازند.

ادارات دولتی و بانک‌ها: تمام وزارت‌خانه‌ها، ادارات دولتی، مکاتب، دانشگاه‌ها و بانک‌ها در این سه روز کاملاً بسته هستند. اگر قصد انجام امور اداری یا تمدید مدارک را دارید، باید حتماً پیش از شروع دهه آخر رمضان اقدام کنید. کنسولگری‌ها و دفاتر ویزا: خدمات صدور ویزا و مجوزهای سیاحتی در این ایام متوقف می‌شود. بخش خصوصی: بسیاری از دکان‌ها و بازارهای بزرگ نیز در روز اول و دوم عید بسته می‌مانند، هرچند نانوایی‌ها و برخی خواربارفروشی‌ها ممکن است ساعات محدودی فعالیت کنند. حمل و نقل: سیستم حمل و نقل شهری محدود می‌شود، اما موترهای بین‌ولایتی برای انتقال مسافرانی که می‌خواهند عید را در زادگاه خود باشند، به شدت فعال هستند.

کابل: پایتخت شاهد بزرگترین تجمعات در مسجد عیدگاه است. تپه‌های کابل مانند تپه وزیر اکبرخان مملو از خانواده‌هایی می‌شود که برای تفریح بیرون آمده‌اند. هرات: در غرب کشور، سنت‌های ادبی و فرهنگی با عید گره خورده است. مجالس شعرخوانی و بازدید از بناهای تاریخی مثل قلعه اختیارالدین در ایام عید مرسوم است. مزارشریف: در شمال، حضور در روضه مبارک (زیارت سخی) برای ادای نماز عید و دعا، اولویت اول ساکنان و زائران است.

• قندهار: در جنوب، عید با شور و حال قبایلی و سنتی‌تری برگزار می‌شود و غذاهای گوشتی متنوعی در این ایام طبخ می‌گردد.

نتیجه‌گیری

عید سعید فطر در افغانستان فراتر از یک جشن مذهبی، تجلی روح جمعی و استقامت مردمی است که بر ارزش‌های انسانی و اسلامی خود پافشاری می‌کنند. این سه روز تعطیلی در سال 2026، فرصتی بی‌نظیر برای مشاهده زیبایی‌های فرهنگی، چشیدن غذاهای لذیذ و درک عمق مهمان‌نوازی افغان‌هاست. با وجود 77 روز باقی‌مانده، هیجان و آمادگی‌ها از هم‌اکنون در میان خانواده‌ها احساس می‌شود.

چه در کوچه‌های پرپیچ‌وخم کابل باشید و چه در دشت‌های سبز هرات، عید فطر زمانی است که صدای خنده کودکان و بوی خوش کلچه‌های خانگی، سختی‌های روزگار را از یادها می‌برد. این عید، پیام‌آور امید و نوزایی برای کشوری است که قلب آسیا نامیده می‌شود.

عید سعید فطر پیشاپیش بر تمامی مردم افغانستان و مسلمانان جهان مبارک باد! امیدواریم که عید 2026 سالی سرشار از صلح، برکت و همدلی برای این مرز و بوم باشد.