نخستین روز ماه مبارک رمضان در افغانستان: راهنمای جامع معنویت و همبستگی
ماه مبارک رمضان در افغانستان تنها یک فریضه دینی نیست، بلکه قلب تپنده فرهنگ، معنویت و همبستگی اجتماعی است. این ماه که نهمین ماه در تقویم قمری اسلامی است، برای مردم متدین افغانستان زمانی برای تصفیه روح، نزدیکی به خالق و درک رنج مستمندان محسوب میشود. نخستین روز رمضان در این کشور با شور و شعف خاصی آغاز میشود؛ از صدای تلاوت قرآن که از گلدستههای مساجد به گوش میرسد تا سفرههای ساده اما پربرکتی که خانوادهها را دور هم جمع میکند. در کشوری که با چالشهای متعدد دست و پنجه نرم میکند، رمضان فرصتی است برای صلح درونی و بازگشت به ارزشهای والای انسانی که در تار و پود جامعه افغانی ریشه دوانده است.
آنچه نخستین روز رمضان را در افغانستان متمایز میسازد، تغییر ناگهانی در ضربآهنگ زندگی است. با طلوع اولین پرتوهای خورشید در صبح صادق، سکوتی معنوی شهرها و روستاهای افغانستان را فرامیگیرد. مردم نه تنها از خوردن و آشامیدن امساک میکنند، بلکه تلاش دارند تا در رفتار، گفتار و پندار خود نیز تغییر ایجاد کنند. در این روز، مساجد به کانونهای اصلی تجمع بدل میشوند و پیر و جوان برای ادای نمازهای پنجگانه و تلاوت کلامالله مجید راهی خانههای خدا میشوند. این روز آغازگر یک سفر سی روزه است که در آن صبر، شکیبایی و ایثار مشق میشود و جامعه با روحیهای تازه به استقبال عبادتهای شبانه و روزهداری میرود.
تاریخ تجلیل در سال 2026
بر اساس پیشبینیهای نجومی و تقویم هجری قمری، نخستین روز ماه مبارک رمضان در افغانستان برای سال 2026 مصادف است با:
روز: Wednesday
تاریخ: February 18, 2026
زمان باقیمانده: 46 روز دیگر
لازم به ذکر است که تاریخ شروع رمضان در افغانستان همواره به رویت هلال ماه بستگی دارد. در افغانستان، شورای علمای کشور و مراجع ذیصلاح مذهبی بر اساس مشاهده ماه، آغاز رسمی این ماه را اعلام میکنند. به همین دلیل، ممکن است تاریخ دقیق با یک روز تفاوت نسبت به تقویمهای نجومی تغییر کند، اما بر اساس دادههای فعلی، February 18, 2026 روز رسمی آغاز این ماه پرفضیلت در سراسر افغانستان پیشبینی شده است.
اهمیت و پیشینه مذهبی
رمضان در افغانستان ریشه در باورهای عمیق اسلامی دارد. مردم افغانستان که اکثریت قاطع آنان مسلمانان سنی مذهب هستند، به این ماه به عنوان "ماه میهمانی خدا" مینگرند. پیشینه تجلیل از این ماه به صدر اسلام بازمیگردد، زمانی که قرآن کریم در شب قدر بر پیامبر گرامی اسلام (ص) نازل شد. برای افغانها، رمضان یادآور نزول وحی و فرصتی برای بازنگری در اعمال سال گذشته است. در طول تاریخ افغانستان، حتی در سختترین شرایط جنگ و ناامنی، احترام به ماه رمضان همواره پابرجا بوده و طرفهای درگیر معمولاً در این ماه به احترام معنویت آن، از شدت خشونتها میکاهند.
اعتقاد بر این است که در این ماه درهای بهشت گشوده و درهای دوزخ بسته میشوند. به همین دلیل، مردم افغانستان در نخستین روز رمضان با نیتهای خالصانه و دعا برای صلح و ثبات در کشورشان، روزه خود را آغاز میکنند. این ماه نمادی از برابری است؛ جایی که ثروتمند و فقیر هر دو طعم گرسنگی را میچشند تا حس همدلی در جامعه تقویت شود.
آداب و رسوم استقبال از رمضان
در افغانستان، آمادگی برای رمضان هفتهها قبل از فرارسیدن نخستین روز آن آغاز میشود. زنان افغان با خانهتکانی و تهیه مواد غذایی خاص مانند ترشیجات، مرباها و خشکبار به استقبال این ماه میروند. بازارها در روزهای منتهی به رمضان بسیار شلوغ هستند و مردم برای خرید خرما، برنج، روغن و آرد به بازارها هجوم میبرند.
یکی از زیباترین سنتها، "ختم قرآن" است که در بسیاری از خانهها و مساجد برنامهریزی میشود. در شب اول رمضان، نماز "تراویح" که نماز ویژه اهل سنت در شبهای این ماه است، با شکوه خاصی در مساجد برگزار میشود. صدای دلنشین قاریان که بخشهایی از قرآن را تلاوت میکنند، فضای شبهای کابل، هرات، مزارشریف و قندهار را دگرگون میکند.
برنامههای روز اول: از سحری تا افطار
روز اول رمضان با وعده غذایی "سحری" (در گویش محلی: پیشغذا یا نان سحری) آغاز میشود. خانوادهها حدود ساعت ۳ یا ۴ صبح بیدار میشوند. غذاهای سحری معمولاً مقوی هستند و شامل برنج (قابلی پلو یا چلو)، گوشت، لبنیات و چای فراوان میشوند تا انرژی لازم برای کل روز فراهم شود.
پس از اذان صبح، روزه آغاز میشود. در طول روز، فعالیتهای فیزیکی در ادارات و بازارها کاهش مییابد. ساعات کاری در افغانستان در ماه رمضان معمولاً کوتاهتر میشود تا مردم فرصت بیشتری برای عبادت و استراحت داشته باشند. با نزدیک شدن به غروب آفتاب، هیجان عجیبی در کوچهها به چشم میخورد. نانواییها شلوغ میشوند و مردم برای خرید نان گرم "خاصه" یا "پنجهکش" صف میبندند.
سفره افطار افغانها در روز اول بسیار رنگین است. افطار معمولاً با خوردن یک دانه خرما و نوشیدن آب گرم یا نمک آغاز میشود (سنت پیامبر). سپس "شوروا" (آبگوشت افغانی)، "بولانی" (نان پر شده با سبزیجات)، "پکوره" و انواع میوهها بر سفره قرار میگیرند. دعوت از اقوام و همسایگان برای افطاری در روز اول بسیار رایج است و این کار را دارای ثواب عظیم میدانند.
اوقات شرعی در کابل (نمونه برای روز اول)
برای برنامهریزی دقیق در نخستین روز رمضان در پایتخت (کابل)، دانستن اوقات شرعی ضروری است:
امساک (پایان سحری): ۰۵:۱۲
نماز فجر: ۰۵:۱۲
ظهر: ۱۲:۰۷
عصر: ۱۵:۱۲
مغرب (زمان افطار): ۱۷:۳۹
نماز عشا: ۱۹:۰۸
نکته: این زمانها ممکن است در ولایات مختلف مانند هرات در غرب یا بدخشان در شرق، چندین دقیقه تفاوت داشته باشد.
سنتهای خیرخواهانه و زکات
رمضان در افغانستان ماه "سخاوت" است. در نخستین روز این ماه، بسیاری از بازرگانان و افراد متمکن بستههای کمک غذایی شامل آرد، روغن و برنج را بین نیازمندان توزیع میکنند. همچنین در مساجد، سفرههای افطار عمومی برای مسافران و فقرا پهن میشود. مردم افغانستان معتقدند که صدقه در این ماه چندین برابر اجر دارد، لذا دستگیری از یتیمان و بیوه زنان در صدر برنامههای روز اول قرار میگیرد.
وضعیت تعطیلات و فعالیتهای اجتماعی
نخستین روز ماه رمضان در افغانستان یک تعطیل عمومی رسمی است. در این روز:
مکاتب و دانشگاهها: کاملاً تعطیل هستند.
ادارات دولتی: بسته میباشند و در روزهای بعد نیز با ساعات کاهشیافته فعالیت میکنند.
کسب و کارهای خصوصی: اکثر دکانها و بازارهای غیرخوراکی در صبح تعطیل هستند و بعد از ظهر برای چند ساعت باز میشوند.
- رستورانها: بر اساس قانون و عرف مذهبی، تمامی رستورانها و غذاخوریها در طول روز بسته هستند. تنها برخی رستورانها در هتلهای بزرگ برای مسافران یا افراد معذور خدمات ارائه میدهند، اما خوردن و آشامیدن در ملاء عام ممنوع است.
توصیههایی برای بازدیدکنندگان و اتباع خارجی
اگر در نخستین روز رمضان در افغانستان حضور دارید، رعایت نکات زیر برای احترام به فرهنگ و مذهب مردم ضروری است:
۱. عدم خوردن و نوشیدن در محافل عمومی: حتی اگر مسلمان نیستید، از خوردن، نوشیدن و سیگار کشیدن در جادهها و انظار عمومی خودداری کنید. این کار نشاندهنده احترام شما به باورهای میزبان است.
۲. پوشش مناسب: در این ماه، توجه به حجاب و پوشش عفیفانه (هم برای مردان و هم زنان) اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۳. پذیرش دعوت افطار: اگر از سوی یک خانواده افغان به افطار دعوت شدید، آن را بپذیرید. این یکی از بزرگترین افتخارات برای یک افغان است که میهمانی بر سفره افطار خود داشته باشد. معمولاً آوردن هدیهای کوچک مانند شیرینی یا میوه پسندیده است.
۴. ترافیک قبل از افطار: حدود یک ساعت مانده به افطار، جادهها بسیار شلوغ و ترافیک سنگین میشود، زیرا همه میخواهند به موقع به خانه برسند. سعی کنید در این ساعات در جاده نباشید.
۵. عکاسی: قبل از عکاسی از افرادی که در حال نماز خواندن یا تلاوت قرآن هستند، حتماً اجازه بگیرید.
چالشها و امیدها
نخستین روز رمضان در سالهای اخیر برای مردم افغانستان با چالشهای اقتصادی نیز همراه بوده است. افزایش قیمت مواد غذایی در آستانه این ماه همواره یکی از دغدغههای اصلی است. با این حال، روحیه قناعت و همیاری باعث میشود که مردم با هر آنچه در توان دارند، این ماه را گرامی بدارند. برای بسیاری از افغانها، رمضان زمان دعا برای پایان جنگهای طولانی و آرزوی فردایی روشنتر برای فرزندانشان است.
نتیجهگیری
نخستین روز ماه مبارک رمضان در افغانستان، فراتر از یک تغییر در رژیم غذایی، یک تحول عمیق اجتماعی و روحانی است. در تاریخ February 18, 2026، زمانی که خورشید بر فراز کوههای هندوکش غروب میکند و صدای "الله اکبر" از هزاران مسجد بلند میشود، تمام تفاوتها کنار گذاشته شده و ملت افغانستان در صفوفی منظم به سوی معبود میایستند. این روز، یادآور قدرت ایمان، صبر و دوستی است که علیرغم تمام سختیها، همچنان در قلب آسیا زنده و تپنده باقی مانده است. رمضان در افغانستان، فصلی برای نو شدن و مجالی برای مهربانی است که با شکوهی وصفناپذیر آغاز میگردد.