Easter Monday

Սուրբ Զատկի Երկուշաբթին Հայաստանում․ Հարության տոնի շարունակությունը և Մեռելոցի խորհուրդը

Հայաստանը, լինելով աշխարհում առաջին երկիրը, որը 301 թվականին քրիստոնեությունը ընդունեց որպես պետական կրոն, Սուրբ Զատիկը կամ Հիսուս Քրիստոսի Հրաշափառ Հարության տոնը նշում է առանձնահատուկ շուքով և հոգևոր խորությամբ: Սակայն հայկական ավանդույթում տոնակատարությունը չի սահմանափակվում միայն կիրակի օրով: Զատկին հաջորդող երկուշաբթին ունի իր ուրույն տեղը հայ մարդու կյանքում և եկեղեցական օրացույցում: Սա մի օր է, երբ միահյուսվում են հարության բերկրանքը, ընտանեկան ջերմությունը և հարգանքի տուրքը նախնիների հիշատակին:

Սուրբ Զատիկը, որը նշանակում է զատում, բաժանում, հեռացում մեղքերից և վերադարձ առ Աստված, հայերի համար ամենասպասված տոնն է: Զատկական երկուշաբթին համարվում է այդ մեծ տոնի անբաժանելի մասը: Այն խորհրդանշում է նոր կյանքի սկիզբը և հույսը, որ մահը վերջնակետ չէ, այլ անցում դեպի հավերժություն: Հայաստանում այս օրը հաճախ անվանում են նաև «Մեռելոց», սակայն այն չպետք է շփոթել սգո օրվա հետ: Ընդհակառակը, սա հաղթանակի տոնի շարունակությունն է, որտեղ ողջերն ու ննջեցյալները խորհրդանշականորեն միավորվում են Քրիստոսի Հարության ավետիսի շուրջ:

Այս օրը հայկական հոգևոր և մշակութային ժառանգության վառ դրսևորումն է: Փողոցներում, տներում և եկեղեցիների բակերում տիրում է տոնական տրամադրություն: Մարդիկ միմյանց ողջունում են «Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց» ավետիսով և ստանում «Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի» պատասխանը: Զատկական երկուշաբթին հնարավորություն է տալիս ևս մեկ օր վայելելու գարնանային զարթոնքը, հանդիպելու հարազատներին և պահպանելու դարավոր ավանդույթները, որոնք փոխանցվել են սերնդեսերունդ:

Ե՞րբ է նշվում Սուրբ Զատկի Երկուշաբթին 2026 թվականին

Հայաստանում Սուրբ Զատիկը շարժական տոն է և նշվում է գարնանային գիշերահավասարին հաջորդող լուսնի լրման առաջին կիրակի օրը: Դրանից ելնելով՝ հաջորդող երկուշաբթին նույնպես փոփոխական է:

2026 թվականին տոնական օրացույցը հետևյալն է.

• Ամսաթիվ: April 6, 2026
• Շաբաթվա օրը: Monday
• Մնացել է: 93 օր

Քանի որ Հայաստանը հետևում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու սահմանած օրացույցին, 2026 թվականին Զատիկը համընկնում է ապրիլի 5-ին, իսկ դրան հաջորդող երկուշաբթին՝ ապրիլի 6-ին, հայտարարվում է հանգստյան օր: Սա թույլ է տալիս քաղաքացիներին ունենալ երկար հանգստյան օրեր՝ սկսած Ավագ Շաբաթվանից (ապրիլի 4), ինչը նպաստում է տոնի լիարժեք նշմանը և ուխտագնացություններին դեպի երկրի բազմաթիվ վանքեր ու մատուռներ:

Պատմություն և Խորհուրդ

Զատկական երկուշաբթիի խորհուրդը սերտորեն կապված է քրիստոնեական վարդապետության հետ: Ըստ եկեղեցական կարգի՝ տաղավար տոներին (որոնցից հնգից մեկը Զատիկն է) հաջորդող երկուշաբթի օրը հայտարարվում է Մեռելոց: Սա այն օրն է, երբ հավատացյալները գնում են գերեզմանատուն՝ իրենց ննջեցյալներին տանելու Հարության բարի լուրը:

Հայաստանի համար, որը դարեր շարունակ պայքարել է իր հավատքի և ինքնության համար, Զատիկը եղել է վերածննդի խորհրդանիշ: Նույնիսկ խորհրդային տարիներին, երբ կրոնական տոները պաշտոնապես չէին խրախուսվում, հայ ընտանիքները գաղտնի կամ կիսապաշտոնական ձևով շարունակում էին ներկել ձուն և նշել Զատկի երկուշաբթին: Անկախության վերականգնումից հետո այս օրը ստացավ պետական կարևորություն՝ ամրապնդելով կապը եկեղեցու և պետության միջև:

Այս օրվա հիմնական գաղափարախոսությունը հետևյալն է. եթե Քրիստոսը հաղթեց մահին, ուրեմն մեր սիրելիները, ովքեր հեռացել են այս աշխարհից, նույնպես ապրում են հոգով: Հետևաբար, երկուշաբթի օրը ոչ թե սգալու, այլ հույսի և հիշատակի օր է:

Ինչպես են հայերը նշում Զատկի Երկուշաբթին

Հայաստանում Զատկի տոնակատարությունները բազմաշերտ են և ներառում են ինչպես հոգևոր, այնպես էլ ժողովրդական տարրեր:

1. Այցելություն գերեզմանատուն (Մեռելոց)

Երկուշաբթի առավոտյան, եկեղեցիներում մատուցվող Սուրբ Պատարագից հետո, մարդիկ ուղղվում են դեպի գերեզմանատներ: Նրանք իրենց հետ տանում են օրհնված զատկական ուտեստներ՝ ներկված ձու, գինի և քաղցրավենիք: Գերեզմանների մոտ կատարվում է հոգեհանգստյան կարգ, որից հետո մարդիկ «քրիստոսահարյավ» են անում իրենց ննջեցյալների հիշատակին: Սա համարվում է հարգանքի և սիրո դրսևորում նախնիների հանդեպ:

2. Զատկական սեղան և ուտեստներ

Թեև երկուշաբթին այցելությունների օր է, զատկական ճոխ սեղանը շարունակում է մնալ տան կենտրոնում: Հայկական ավանդական զատկական սեղանի պարտադիր բաղադրիչներն են.

• Կարմիր ներկված ձու: Ձուն խորհրդանշում է աշխարհը, իսկ կարմիր գույնը՝ Քրիստոսի թափած արյունը, որով մարդկությունը փրկվեց:
• Չամիչով փլավ: Չամիչը խորհրդանշում է հավատացյալներին, իսկ բրինձը՝ մարդկությունը:
• Տապակած կանաչի: Հիմնականում օգտագործվում է թարխուն կամ սիբեխ, որը խորհրդանշում է երկրի բերրիությունն ու նոր կյանքը:
• Եփած ձուկ: Ձուկը քրիստոնեության հնագույն խորհրդանիշներից է:
• Գինի: Կարմիր գինին խորհրդանշում է Քրիստոսի արյունը:

3. Ձվախաղեր

Երեխաների և նույնիսկ մեծահասակների ամենասիրելի զբաղմունքը «ձվակռիվն» է: Երկու հոգի վերցնում են ներկված ձվերը և հարվածում միմյանց: Ում ձուն չի կոտրվում, նա համարվում է հաղթող կամ «թագավոր»: Այս խաղը ստեղծում է ուրախ և անմիջական մթնոլորտ, որը շարունակվում է ողջ երկուշաբթի օրվա ընթացքում:

4. Ընտանեկան հավաքույթներ և խնջույքներ

Քանի որ երկուշաբթին հանգստյան օր է, շատ հայեր նախընտրում են այն անցկացնել քաղաքից դուրս՝ բնության գրկում: Եթե եղանակը թույլ է տալիս, Գառնիի, Գեղարդի կամ Ծաղկաձորի տարածքներում կարելի է տեսնել բազմաթիվ ընտանիքների, ովքեր կազմակերպում են զատկական խնջույքներ:

Ավանդույթներ և Սովորույթներ

Հայաստանի տարբեր մարզերում Զատկի երկուշաբթին կարող է ունենալ տեղական առանձնահատկություններ: Օրինակ, որոշ գյուղական համայնքներում պահպանվել է «Մատաղ» անելու սովորույթը: Մատաղը ողորմություն է, որը բաժանվում է աղքատներին և կարիքավորներին: Դա կարող է լինել եփած միս և հաց (լավաշ), որն օրհնվում է քահանայի կողմից: Սա խորհրդանշում է սերն ու հոգատարությունը մերձավորի հանդեպ:

Մեկ այլ հետաքրքիր սովորույթ է «Ակլատիզի» կամ «Ուտիս տատի» հետ կապված ծեսերը, թեև դրանք ավելի շատ վերաբերում են Մեծ Պահքին, սակայն Զատկի օրերին դրանց «վտարումը» խորհրդանշում է սահմանափակումների ավարտը և վայելքների սկիզբը:

Հայաստանում Զատիկը նաև կանանց և մայրության մեծարման շրջան է, քանի որ այն հաճախ համընկնում է ապրիլի 7-ի՝ Սուրբ Աստվածածնի Ավետման տոնի հետ: Այս երկու տոների մերձեցումը ապրիլյան օրերին ստեղծում է իսկական գարնանային տոնախմբություն:

Գործնական տեղեկատվություն այցելուների համար

Եթե դուք պատրաստվում եք այցելել Հայաստան 2026 թվականի ապրիլին, ահա մի քանի օգտակար խորհուրդներ.

1. Եկեղեցական արարողություններ: Ամենաշքեղ պատարագները տեղի են ունենում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում (Երևանից մոտ 30 րոպե հեռավորության վրա): Խորհուրդ է տրվում ժամանել վաղ առավոտյան, քանի որ հավատացյալների թիվը շատ մեծ է լինում:
2. Հագուստ: Եկեղեցի մտնելիս կանանց խորհուրդ է տրվում ծածկել գլուխը թաշկինակով, իսկ տղամարդկանց՝ հանել գլխարկները: Հագուստը պետք է լինի համեստ (ծածկված ուսեր և ծնկներ):
3. Տրանսպորտ և Խանութներ: Քանի որ երկուշաբթին պաշտոնական հանգստյան օր է, պետական հիմնարկները, բանկերը և դպրոցները փակ են լինելու: Հանրային տրանսպորտը գործում է կիրակնօրյա գրաֆիկով: Սակայն խոշոր սուպերմարկետները, ռեստորանները և սրճարանները Երևանի կենտրոնում սովորաբար բաց են և պատրաստ են ընդունել հյուրերին:
4. Հյուրընկալություն: Եթե ձեզ հրավիրել են հայկական տուն Զատկի երկուշաբթի օրը, մի՛ մոռացեք փորձել կարմիր ձուն և մասնակցել ձվախաղերին: Դա տանտերերի հանդեպ հարգանքի լավագույն դրսևորումն է:
5. Եղանակը: Ապրիլի սկզբին Հայաստանում եղանակը փոփոխական է: Երևանում կարող է լինել տաք և արևոտ (15-20°C), սակայն լեռնային շրջաններում դեռ կարող է զգացվել ձմռան շունչը: Խորհուրդ է տրվում ունենալ թեթև բաճկոն:

Արդյո՞ք սա պետական տոն է և հանգստյան օր

Այո, Հայաստանի Հանրապետությունում Սուրբ Զատկին հաջորդող երկուշաբթին ավանդաբար հայտարարվում է ոչ աշխատանքային օր: ՀՀ կառավարությունը սովորաբար ընդունում է հատուկ որոշում՝ աշխատանքային երկուշաբթին տեղափոխելով հաջորդող շաբաթ օրը, որպեսզի քաղաքացիները հնարավորություն ունենան այցելել իրենց հարազատների գերեզմաններն ու կատարել հիշատակի արարողություններ:

2026 թվականի ապրիլի 6-ին փակ կլինեն.

• Պետական գերատեսչությունները և նախարարություն