Good Friday

Ավագ Ուրբաթը Հայաստանում. Խորհուրդը, Ավանդույթները և 2026 Թվականի Նշումը

Ավագ Ուրբաթը Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու շարժական տոների օրացույցում ամենանվիրական և ամենածանր խորհուրդն ունեցող օրն է: Որպես աշխարհում առաջին քրիստոնյա պետություն, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն 301 թվականին, Հայաստանը պահպանել է այս օրվա հետ կապված հնագույն ծիսակարգերն ու հոգևոր ապրումները: Սա այն օրն է, երբ հայ ժողովուրդը սգում է Հիսուս Քրիստոսի չարչարանքները, խաչելությունը, մահը և թաղումը:

Ավագ Ուրբաթը Ավագ Շաբաթվա գագաթնակետն է, որը հաջորդում է Ավագ Հինգշաբթիին՝ Վերջին Ընթրիքի հիշատակին, և նախորդում է Սուրբ Զատկին՝ Քրիստոսի Հրաշափառ Հարությանը: Հայաստանում այս օրը լի է լռությամբ, խոկումով և աղոթքով: Եկեղեցիներում կատարվում են հատուկ արարողություններ, որոնք վերարտադրում են աստվածաշնչյան իրադարձությունները՝ Գեթսեմանի պարտեզում Քրիստոսի աղոթքից մինչև Խաչելություն և իջեցում գերեզման: Այս օրվա էությունը ոչ թե պարզապես պատմական իրադարձության հիշատակումն է, այլ մարդկության մեղքերի համար Քրիստոսի զոհաբերության խորը գիտակցումը և հոգևոր վերածննդի նախապատրաստումը:

Ե՞րբ է նշվում Ավագ Ուրբաթը 2026 թվականին

Հայաստանում Ավագ Ուրբաթի ամսաթիվը փոփոխական է, քանի որ այն կախված է Սուրբ Զատկի տոնի օրվանից, որն էլ իր հերթին որոշվում է լուսնային օրացույցով (գարնանային գիշերահավասարին հաջորդող լիալուսնից հետո առաջին կիրակին):

2026 թվականին Ավագ Ուրբաթը նշվելու է հետևյալ օրը.

• Ամսաթիվ: April 3, 2026
• Շաբաթվա օրը: Friday
• Մնացել է: 90 օր

Քանի որ Զատիկը 2026 թվականին նշվելու է ապրիլի 5-ին, Ավագ Ուրբաթը համապատասխանաբար ընկնում է ապրիլի 3-ին: Սա նշանակում է, որ հավատացյալները դեռևս կգտնվեն Մեծ Պահքի շրջանում, որն իր ավարտին կհասնի Շաբաթ երեկոյան՝ Ճրագալույցի Սուրբ Պատարագով:

Պատմական ակնարկ և հոգևոր նշանակություն

Հայաստանում Ավագ Ուրբաթի արարողակարգը ձևավորվել է դարերի ընթացքում՝ կրելով հայկական հոգևոր երաժշտության (շարականների) և ճարտարապետության ազդեցությունը: Հայ Առաքելական Եկեղեցին այս օրը բաժանում է երեք հիմնական փուլի.

1. Խավարման կարգ (Կատարվում է հինգշաբթի լույս ուրբաթ գիշերը): Սա թերևս ամենատպավորիչ արարողություններից է: Եկեղեցու խորանում վառվում է 12 մոմ, իսկ կենտրոնում՝ մեկ մեծ մոմ, որը խորհրդանշում է Քրիստոսին: Ընթերցվում են յոթ Ավետարաններ, որոնք պատմում են Քրիստոսի մատնության, դատավարության և չարչարանքների մասին: Յուրաքանչյուր ընթերցումից հետո մոմերը հերթով հանգցվում են՝ ի նշան աշակերտների լքելուն, մինչև մնում է միայն Քրիստոսի մոմը, որը կարճ ժամանակով թաքցվում է՝ խորհրդանշելով Նրա մահը և թաղումը:
2. Խաչելության կարգ (Կատարվում է ուրբաթ կեսօրին): Այս ժամին հիշատակվում է Քրիստոսի խաչվելը: Եկեղեցիներում ընթերցվում են համապատասխան հատվածներ և երգվում են ապաշխարության շարականներ:
3. Թաղման կարգ (Կատարվում է ուրբաթ երեկոյան): Սա Ավագ Ուրբաթի ամենահանդիսավոր պահն է: Պատրաստվում է Քրիստոսի խորհրդանշական գերեզմանը՝ զարդարված ծաղիկներով և ծառի ճյուղերով: Կատարվում է թափոր, որի ժամանակ հոգևորականները և հավատացյալները շրջում են եկեղեցու շուրջ կամ ներսում՝ տանելով «Գերեզմանը»:

Ինչպես են հայերը նշում Ավագ Ուրբաթը. Ավանդույթներ և սովորույթներ

Հայաստանում Ավագ Ուրբաթը զերծ է որևէ տեսակի խնջույքներից կամ ուրախություններից: Ժողովրդական ավանդույթների մեջ կան մի շարք հետաքրքիր և խորիմաստ սովորույթներ.

Պահեցողություն և սննդակարգ

Ավագ Ուրբաթ օրը շատ հավատացյալներ պահում են խիստ պահք: Ոմանք ընդհանրապես սնունդ չեն ընդունում մինչև երեկոյան Թաղման կարգի ավարտը, իսկ ոմանք օգտագործում են միայն ջուր և հաց: Այս օրը բացառվում են կենդանական ծագում ունեցող բոլոր մթերքները: Որոշ ընտանիքներում ընդունված է ուտել միայն բուսական կերակուրներ, օրինակ՝ չամիչով փլավ կամ կանաչեղենով պատրաստված ուտեստներ, սակայն հիմնական շեշտը դրվում է համեստության վրա:

Այցելություն եկեղեցի

Հայաստանի բոլոր մարզերում և հատկապես մայրաքաղաք Երևանում մարդիկ զանգվածաբար այցելում են եկեղեցիներ: Հատկապես մարդաշատ է լինում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում, որտեղ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գլխավորությամբ կատարվում են հանդիսավոր արարողություններ: Մարդիկ եկեղեցի են բերում ծաղիկներ՝ Քրիստոսի գերեզմանը զարդարելու համար, իսկ արարողության ավարտին այդ ծաղիկներից մի կտոր տուն են տանում՝ որպես օրհնություն:

Լռություն և խոկում

Ավանդաբար այս օրը խուսափում են աղմկոտ հավաքույթներից, երաժշտություն լսելուց կամ հեռուստացույց դիտելուց: Մարդիկ փորձում են անցկացնել օրը լռության մեջ՝ մտորելով սեփական կյանքի և հոգևոր արժեքների շուրջ: Գյուղական համայնքներում երբեմն պահպանվել է սովորույթը՝ այս օրը ծանր ֆիզիկական աշխատանք չանելու վերաբերյալ:

Գործնական տեղեկատվություն այցելուների և օտարերկրացիների համար

Եթե դուք 2026 թվականի ապրիլին գտնվելու եք Հայաստանում, ահա մի քանի կարևոր խորհուրդ Ավագ Ուրբաթի վերաբերյալ.

1. Վարքագիծը եկեղեցում: Հայկական եկեղեցիները պահպանողական են: Կանանց խորհուրդ է տրվում գլխաշոր կրել, իսկ տղամարդկանց՝ լինել առանց գլխարկի: Հագուստը պետք է լինի պատշաճ (ծածկված ուսեր և ծնկներ): Քանի որ սա սգո օր է, եկեղեցում պետք է պահպանել բացարձակ լռություն:
2. Լուսանկարչություն: Թեև շատ եկեղեցիներում թույլատրվում է լուսանկարել, սակայն Ավագ Ուրբաթի արարողությունների ժամանակ, հատկապես Խավարման և Թաղման կարգի ընթացքում, լուսանկարելը կարող է դիտվել որպես անհարգալից վերաբերմունք: Միշտ ստուգեք տեղի նշանները կամ հարցրեք հոգևորականներին:
3. Տրանսպորտ և տեղաշարժ: Քանի որ սա պաշտոնական ոչ աշխատանքային օր չէ, հասարակական տրանսպորտը և տաքսի ծառայությունները գործում են սովորական ռեժիմով: Այնուամենայնիվ, խոշոր եկեղեցիների հարակից տարածքներում երեկոյան ժամերին հնարավոր են խցանումներ՝ մարդկանց մեծ հոսքի պատճառով:
4. Եղանակը: Ապրիլի սկզբին Հայաստանում գարուն է: Երևանում ջերմաստիճանը սովորաբար տատանվում է +10-ից +15 աստիճանի սահմաններում, սակայն հնարավոր են անձրևներ: Եթե պատրաստվում եք այցելել բարձրադիր վայրերում գտնվող վանքեր (օրինակ՝ Գեղարդ կամ Խոր Վիրապ), հաշվի առեք, որ այնտեղ կարող է ավելի ցուրտ լինել:

Հայաստանի յուրահատկությունը Ավագ Ուրբաթի համատեքստում

Ավագ Ուրբաթը Հայաստանում սերտորեն կապված է ազգային ինքնության հետ: Հայերի համար Քրիստոսի չարչարանքները հաճախ զուգահեռվում են հայ ժողովրդի պատմական փորձությունների հետ: Սակայն եկեղեցական տեսանկյունից շեշտը միշտ դրվում է հույսի վրա: Նույնիսկ ամենատխուր շարականների մեջ զգացվում է մոտալուտ Հարության ավետիսը:

Ի տարբերություն արևմտյան որոշ երկրների, որտեղ Ավագ Ուրբաթը կարող է ուղեկցվել փողոցային թատերականացված ներկայացումներով, Հայաստանում այն մնում է զուտ եկեղեցական և ընտանեկան տիրույթում: Սա լավագույն ժամանակն է տեսնելու հայկական հոգևոր երաժշտության ողջ խորությունը, երբ հնչում են Մեսրոպ Մաշտոցի կամ Ներսես Շնորհալու հեղինակած ապաշխարության երգերը:

Արդյո՞ք Ավագ Ուրբաթը պաշտոնական տոն կամ հանգստյան օր է

Կարևոր է նշել, որ Հայաստանի Հանրապետությունում Ավագ Ուրբաթը չի համարվում պաշտոնական պետական տոն կամ ոչ աշխատանքային օր:

Աշխատանքային գրաֆիկ: Պետական հիմնարկները, բանկերը, դպրոցները և մասնավոր ընկերությունները աշխատում են սովորական աշխատանքային օրվա գրաֆիկով: Խանութներ և ծառայություններ: Բոլոր խանութները, ռեստորանները և սպասարկման կենտրոնները բաց են լինում իրենց ստանդարտ ժամերին:

• Հանրային կյանք: Չնայած այն հանգամանքին, որ սա աշխատանքային օր է, երեկոյան ժամերին եկեղեցիները լեփ-լեցուն են լինում, քանի որ մարդիկ աշխատանքից հետո շտապում են մասնակցել Թաղման կարգի արարողությանը:

Ի տարբերություն ապրիլի 24-ի (Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր), որը համազգային սգո օր է և ոչ աշխատանքային, Ավագ Ուրբաթը կրում է զուտ կրոնական բնույթ: Այնուամենայնիվ, հայ հասարակության մեջ հարգանքը այս օրվա նկատմամբ շատ մեծ է, և նույնիսկ ոչ դավանապաշտ մարդիկ փորձում են զսպվածություն ցուցաբերել իրենց վարքագծում:

Ամփոփում

Ավագ Ուրբաթը 2026 թվականին Հայաստանում կլինի հերթական հոգևոր կանգառը՝ պատրաստվելու տարվա մեծագույն տոնին՝ Սուրբ Զատկին: April 3, 2026-ին Հայաստանի հազարամյա տաճարների կամարների տակ կհնչեն հնագույն աղոթքները, իսկ մարդկանց սրտերում կվառվի հույսը, որ չարչարանքին և մահվանը միշտ հաջորդում է հարությունը: Եթե ցանկանում եք հասկանալ հայ մարդու հոգեբանությունը