New Year's Day

Ամանորը Հայաստանում. Տոնական ավանդույթների և հարստության ուղեցույց

Ամանորը կամ Նոր տարին Հայաստանի ամենասիրված, ամենասպասված և ամենաշքեղ նշվող պետական տոներից մեկն է: Հայերի համար սա պարզապես օրացուցային փոփոխություն չէ, այլ նոր սկզբի, ընտանեկան միասնության և առատության խորհրդանիշ: Հայաստանում Ամանորը նշվում է յուրահատուկ ջերմությամբ, որտեղ միահյուսվում են հնամենի ավանդույթները և ժամանակակից տոնակատարությունները: Այս օրը հայ ընտանիքները բացում են իրենց տների դռները հարազատների և ընկերների առջև՝ տարածելով հյուրասիրության այն անկրկնելի մթնոլորտը, որով հայտնի է հայ ժողովուրդը:

Այն, ինչ Ամանորը դարձնում է առանձնահատուկ Հայաստանում, դա տոնի տևողությունն ու ընդգրկվածությունն է: Թեև բուն տոնը սկսվում է դեկտեմբերի 31-ի գիշերը, սակայն նախապատրաստական աշխատանքները սկսվում են շաբաթներ առաջ: Յուրաքանչյուր հայկական օջախում պատրաստվում են ավանդական ուտեստներ, որոնք ունեն իրենց խորհուրդը, իսկ քաղաքներն ու գյուղերը զարդարվում են վառ լույսերով: Սա մի ժամանակաշրջան է, երբ բոլոր տարաձայնությունները մոռացվում են, և մարդիկ միմյանց մաղթում են «Բարի տարի» և «Շնորհավոր Ամանոր»:

Հայաստանում Ամանորը նաև կարևոր սահմանագիծ է աշխարհիկ և հոգևոր տոների միջև: Մինչ աշխարհի շատ երկրներում Սուրբ Ծնունդը նախորդում է Նոր տարուն, Հայաստանում Առաքելական եկեղեցու կանոններով Սուրբ Ծնունդը նշվում է հունվարի 6-ին: Սա նշանակում է, որ հունվարի 1-ը հանդիսանում է մեծ տոնական շարքի մեկնարկը, որը շարունակվում է մինչև հունվարի կեսերը՝ ստեղծելով երկարատև հանգստի և ուրախության մթնոլորտ ողջ երկրում:

Ե՞րբ է նշվում Ամանորը 2026 թվականին

Ամանորը Հայաստանում նշվում է ըստ Գրիգորյան օրացույցի: 2026 թվականին հիմնական տոնական օրը կլինի Thursday, January 1, 2026:

Մինչ տոնի գալուստը մնացել է 0 օր:

Հայաստանում Ամանորի ամսաթիվը հաստատուն է և ամեն տարի նշվում է հունվարի 1-ին: Սակայն տոնական միջոցառումները պաշտոնապես սկսվում են դեկտեմբերի 31-ին և շարունակվում են հունվարի 1-ին և 2-ին, որոնք ՀՀ օրենսդրությամբ հանդիսանում են ոչ աշխատանքային օրեր: Սա թույլ է տալիս քաղաքացիներին լիարժեք վայելել տոնը և ժամանակ անցկացնել ընտանիքի հետ:

Պատմություն և ծագում

Հայ ժողովուրդն իր պատմության ընթացքում Նոր տարին նշել է տարբեր ժամանակներում: Հնում հայերը Նոր տարին անվանել են «Նավասարդ» և այն նշել են օգոստոսի 11-ին: Նավասարդը հեթանոսական շրջանի մեծագույն տոնն էր, որը նվիրված էր հայկական դիցարանի աստվածներին, հատկապես հյուրընկալության աստված Վանատուրին և մայրության դիցուհի Անահիտին: Այդ ժամանակ տոնակատարությունները տեղի էին ունենում բնության գրկում, կազմակերպվում էին խաղեր, ձիարշավներ և զոհաբերություններ:

Քրիստոնեության ընդունումից հետո և ժամանակի ընթացքում տոնացույցը ենթարկվեց փոփոխությունների: Միջնադարում որոշ շրջաններում Նոր տարին սկսեցին նշել գարնանը՝ մարտի 21-ին, ինչը խորհրդանշում էր բնության զարթոնքը: Սակայն 18-րդ դարում, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Սիմեոն Երևանցու ջանքերով, հունվարի 1-ը պաշտոնապես ընդունվեց որպես տարվա սկիզբ:

Այսօրվա Ամանորը Հայաստանում Խորհրդային տարիների և հնագույն ազգային սովորույթների հետաքրքիր համադրություն է: Թեև տոնի աշխարհիկ բնույթը ձևավորվել է վերջին հարյուրամյակում, հայերը կարողացել են դրա մեջ ներարկել իրենց ազգային ինքնատիպությունը՝ սեղանի մշակույթից մինչև հյուրասիրության կանոններ:

Ինչպես են նշում Ամանորը Հայաստանում

Տոնական սեղան և խոհանոց

Հայաստանում Ամանորն անհնար է պատկերացնել առանց ճոխ և առատ սեղանի: Գոյություն ունի հին հայկական հավատալիք՝ «Ինչպես դիմավորես տարին, այնպես էլ այն կանցնի», ուստի յուրաքանչյուր ընտանիք ձգտում է ունենալ հնարավորինս լեցուն սեղան:

1. Խոզի բուդ (Ազդր): Սա ժամանակակից հայկական ամանորյա սեղանի «թագավորն» է: Այն երկար ժամանակ մարինացվում է և թխվում ջեռոցում:
2. Տոլմա: Ավանդական հայկական տոլման (խաղողի տերևով կամ կաղամբով) պարտադիր ուտեստ է: Շատ ընտանիքներում պատրաստում են նաև «Պասուց տոլմա», որը բաղկացած է հատիկեղենից և չրերից:
3. Նրբաբլիթներ (Բլինչիկ): Մսով փաթաթված նրբաբլիթները սեղանի ամենասիրված նախուտեստներից են:
4. Աղցաններ: «Մայրաքաղաքային» (Օլիվյե) աղցանը մնում է դասական ընտրություն, սակայն վերջին տարիներին ավելացել են բազմաթիվ նոր և ստեղծագործական բաղադրատոմսեր:
5. Տարեհաց: Սա հնագույն ավանդույթ է: Գաթայի կամ հացի մեջ դրվում է մետաղադրամ կամ լոբի: Ում բաժին հասնի այդ նշանը, համարվում է, որ տարին նրա համար հաջողակ կլինի:
6. Չրեր և ընկուզեղեն: Հայկական չրերը (ծիրան, դեղձ, սալոր) և «շարոցը» (ընկույզով քաղցրավենիք) սեղանի զարդն են:

Կաղանդ Պապ և նվերներ

Հայկական Ձմեռ պապին անվանում են Կաղանդ Պապ: Ըստ ավանդության՝ նա ոչ թե պարզապես նվերներ բերող ծերունի է, այլ իմաստուն, ով երեխաներին տալիս է յոթ խորհուրդ՝ փոխադարձ հարգանքի, խաղաղության, ազնվության և այլ արժեքների մասին: Այսօր երեխաները սպասում են նրան դեկտեմբերի 31-ի կեսգիշերին: Նվերների փոխանակումը տեղի է ունենում հենց կեսգիշերին կամ հունվարի 1-ի առավոտյան:

Հյուրեր և այցելություններ

Հունվարի 1-ից սկսվում է «հյուր գնալու» մարաթոնը: Հայաստանում ընդունված է այցելել նախ ծնողներին և մեծահասակ հարազատներին, ապա՝ ընկերներին և հարևաններին: Յուրաքանչյուր տանը հյուրերին սպասում է բացված սեղան և ջերմ ընդունելություն: Այս ավանդույթը նպաստում է համայնքային կապերի ամրապնդմանը:

Հանրային միջոցառումներ և տոնակատարություններ

Երևանը՝ Հայաստանի մայրաքաղաքը, դառնում է տոնակատարությունների կենտրոնը:

Հանրապետության հրապարակ: Այստեղ տեղադրվում է երկրի գլխավոր տոնածառը: Դեկտեմբերի 31-ի գիշերը հազարավոր մարդիկ հավաքվում են հրապարակում՝ միասին հաշվելու վերջին վայրկյանները: Մեծ էկրաններով հեռարձակվում է երկրի վարչապետի և նախագահի ուղերձը, որից հետո սկսվում է շքեղ հրավառություն: Ամանորյա տոնավաճառներ: Երևանի կենտրոնական փողոցներում (օրինակ՝ Հյուսիսային պողոտայում) գործում են տոնավաճառներ, որտեղ կարելի է գնել ձեռագործ նվերներ, տաք գինի և տեղական քաղցրավենիք: Սահադաշտեր: Կարապի լիճը և այլ վայրեր վերածվում են բացօթյա սահադաշտերի, որտեղ երիտասարդներն ու երեխաները վայելում են ձմեռային ուրախությունները:

Գործնական տեղեկատվություն այցելուների համար

Եթե պլանավորում եք այցելել Հայաստան Ամանորի օրերին, ահա մի քանի կարևոր հուշում.

1. Եղանակ: Հայաստանում ձմեռը կարող է լինել ցուրտ: Երևանում ջերմաստիճանը սովորաբար տատանվում է -5°C-ից +5°C-ի սահմաններում, սակայն լեռնային շրջաններում (Ծաղկաձոր, Ջերմուկ) շատ ավելի ցուրտ է և ձյունառատ: Հագնվեք տաք:
2. Տրանսպորտ: Դեկտեմբերի 31-ի երեկոյան տաքսի գտնելը կարող է դժվար լինել և գները կարող են բարձրանալ: Քաղաքի կենտրոնական փողոցները հաճախ փակվում են հետիոտների համար:
3. Ամրագրումներ: Ռեստորանները և հյուրանոցները Ամանորի գիշերվա համար ամրագրվում են շաբաթներ առաջ: Եթե ցանկանում եք դիմավորել Նոր տարին ռեստորանում, հոգացեք այդ մասին նախապես:
4. Խանութներ և ծառայություններ: Հունվարի 1-ին և 2-ին խանութների մեծ մասը, բանկերը և պետական հիմնարկները փակ են: Սակայն խոշոր սուպերմարկետները կարող են աշխատել հատուկ գրաֆիկով:
5. Լեզու: Թեև պաշտոնական լեզուն հայերենն է, զբոսաշրջային վայրերում շատերը խոսում են ռուսերեն և անգլերեն: «Շնորհավոր Ամանոր» (Shnorhavor Amanor) արտահայտությունը սովորելը ձեզ շատ կօգնի տեղացիների հետ շփվելիս:

Արդյո՞ք այն հանրային տոն է

Այո, Ամանորը Հայաստանում պաշտոնական պետական տոն է և ոչ աշխատանքային օր:

Ոչ աշխատանքային օրեր: Դեկտեմբերի 31, հունվարի 1 և հունվարի 2: Ի՞նչ է փակ: Դպրոցներ, համալսարաններ, պետական գրասենյակներ, բանկեր և գործարար ոլորտի մեծ մասը: Ի՞նչ է բաց: Շտապ օգնության ծառայություններ, ոստիկանություն, որոշ դեղատներ և խոշոր սննդի կետեր (հունվարի 1-ի կեսօրից հետո):

Ամանորը Հայաստանում պարզապես տոն չէ, այն հայկական հոգու, հյուրասիրության և ապագայի հանդեպ լավատեսության արտացոլումն է: Սա լավագույն ժամանակն է զգալու հայկական ընտանիքի ջերմությունը և մասնակից դառնալու մի հնամենի մշակույթի, որը գիտի ինչպես տոնել կյանքի յուրաքանչյուր նոր էջը: