New Year

እዚ ዕለት እዚ ብቀዋሚ መልክዑ ኣብ ዓውደ-ኣዋርሕ ግእዝ 1 መስከረም እዩ ዝውዕል። ብዓውደ-ኣዋርሕ ኤውሮጳውያን (Gregorian Calendar) ግን መብዛሕትኡ ግዜ መስከረም 11 ይውዕል፣ ዓመት ምስ ዝውሰኽ (Leap Year) ድማ መስከረም 12 ይኸውን። እዚ ማለት እቲ ዕለት ኣብ ዓውደ-ኣዋርሕ ግእዝ ጽኑዕ ክኸውን ከሎ፣ ምስቲ ዓለምለኻዊ ዓውደ-ኣዋርሕ ክነጻጸር ከሎ ግን ንእሽቶ ለውጢ የርእይ እዩ።

ታሪኽን ትርጉምን ቅዱስ ዮሃንስ

ታሪኽ ቅዱስ ዮሃንስ ወይ ሓድሽ ዓመት ኤርትራ ምስ ጥንታዊ ስልጣነ ኣኽሱምን ስርዓተ ኣምልኮ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንን ዝተኣሳሰረ እዩ። እቲ በዓል "እንቁጣጣሽ" ተባሂሉ እውን ይጽዋዕ እዩ። ብመሰረት ባህላዊ ጽውጽዋያት፣ ንግስቲ ሳባ ካብ እስራኤል ምብጻሕ ዛዚማ ምስ ተመልሰት፣ መኳንንታ ብኽቡር ኣእማን (እንቁ) ዝተሰለመ ንዋይ ከም ዝሃብዋ ይንገር፣ እዚ ድማ ምስቲ "እንቁ-ጣጣሽ" (እንቁ ንጣጣኺ) ዝብል ስም ይተሓሓዝ።

ብሃይማኖታዊ ወገን፣ ቅዱስ ዮሃንስ መጥምቅ ንመጽኣት ኢየሱስ ክርስቶስ መንገዲ ዝጸረገ ነቢይ ብምዃኑ፣ ንዕኡ ብምዝካር ሓድሽ መንፈሳዊ ጉዕዞ ይጅምር። እቲ ካብ ክረምቲ ናብ ቀውዒ ዝግበር ምስጋር ድማ ምስቲ ኖህ ካብ ማይ ኣይሂ ድሕሪ ምውጽኡ ዘርኣዮ ሓድሽ ተስፋ ይምሰል። ኤርትራውያን ነዚ ዕለት እዚ ከም ናይ ንስሓን ሓድሽ ምጅማርን ዕድል ገይሮም ይርእይዎ። ኣብዚ ግዜ እዚ ዝኾነ ይኹን ውልቃዊ ውሳነታት (resolutions) ካብ ምግባር ይልቅስ፣ ንፈጣሪ "ዓመት ሰላምን ፍሬን ይግበረልና" ኢልካ ምልማን ዝያዳ ልሙድ እዩ።

ቅድመ-በዓል፡ ጳጉሜን

ቅድሚ ሓድሽ ዓመት ምብጽሑ፣ "ጳጉሜን" እትበሃል መበል 13 ወርሒ ኣላ። እዚኣ ወርሒ እዚኣ ሓምሽተ መዓልታት (ወይ ኣብ መዝገብ ዓመት ሽድሽተ መዓልታት) ጥራይ ዘለዋ ሓጻር ወርሒ እያ። ኣብ ኤርትራ ጳጉሜን ከም ናይ መሸጋገሪ ግዜ ትርአ። ብፍላይ ኣብ ገጠር፣ ኣዋልድ ኣብ ርባታት እናኸዳ ብሓባር ክሕጸባን ክጻወታን ይርአያ። እዚ ድማ ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ርስሓትን ሕማቅን ተሓጺብካ ንሓድሽ ዓመት ብጽሬት ምቕባል ማለት እዩ። ሰባት ኣብዘን መዓልታት እዚኣተን ዝያዳ ጸሎትን ጾምን የዘውትሩ።

ባህላዊ ጽምብላትን ልምድታትን

ኣብ ኤርትራ በዓል ቅዱስ ዮሃንስ ብዓቢ ድምቀት ካብ ዝበዓሉ በዓላት ሓደ እዩ። እቶም ቀንዲ ልምድታት ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፡

1. ዋዜማን ምውላዕ ሽግን (ሆየ-ሆየ)

2. ስርዓተ ጉዚ (Guzzi)

3. ናይ ሃይማኖት ጽምብል

4. ናይ መግቢ ባህሊ

5. ስርዓተ ቡን

ክዳውንትን ስልማትን

ኣብዚ በዓል እዚ ሓድሽ ክዳን ምኽዳን ልሙድ እዩ። ብፍላይ ቆልዑ ሓድሽ ክዳን ክግዛእሎም ዓቢ ትጽቢት ኣለዎም። ደቂ ኣንስትዮ "ዙርያ" ዝበሃል ብኢድ ዝተሰፍየ ጻዕዳ ክዳን ይኽደና፣ ጸጉረን ድማ ብባህላዊ መገዲ (ሽሩባ) ይስለማ። ደቂ ተባዕትዮ እውን ጻዕዳ ክዳን ተኸዲኖም ነጸላ ይጎልቡ። እቲ ጻዕዳ ሕብሪ ናይ ንጽህናን ሰላምን ምልክት ኮይኑ ይውሰድ።

ሰላምታን ምምኔታን

ሰባት ክራኸቡ ከለዉ "ርሑስ በዓል ቅዱስ ዮሃንስ!" ወይ "ርሑስ ሓድሽ ዓመት!" ይበሃሃሉ። እቲ ልሙድ መልሲ ድማ "ንዓኻ/ኺ እውን ርሑስ ይግበረልና" ዝብል እዩ። ኣብ ከተማታት ሕጂ ሕጂ ብሞባይል መልእኽቲ (SMS) ምስዳድ ልሙድ ኮይኑ ኣሎ፣ ግናኸ እቲ ዝበለጸ ናብ ገዛ ኸድካ ምብጻሕ እዩ።

ንበጻሕቲ ዓዲ (ቱሪስት) ዝኸውን ሓበሬታ

ኣብ ግዜ ቅዱስ ዮሃንስ ናብ ኤርትራ ዝበጽሕ ሰብ፣ ነቲ ህዝባዊ ሓጎስ ብቐረባ ክዕዘቦ ይኽእል እዩ። እዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ምፍላጥ ሓጋዚ እዩ፡