Holiday Details
- Holiday Name
- Martyrs' Day
- Country
- Nepal
- Date
- January 30, 2026
- Day of Week
- Friday
- Status
- 27 days away
- About this Holiday
- Martyrs' Day is a public holiday in Nepal
Martyrs' Day
Nepal • January 30, 2026 • Friday
27
Days
16
Hours
22
Mins
12
Secs
until Martyrs' Day
Asia/Kathmandu timezone
About Martyrs' Day
Also known as: शहीद दिवस
सहिद दिवस: नेपालको वीर सपूतहरूको सम्मान र गौरवको दिन
नेपालको इतिहासमा माघ १६ गते एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण र भावुक दिन हो। यस दिनलाई देशभर 'सहिद दिवस' का रूपमा मनाइन्छ। यो केवल एउटा बिदाको दिन मात्र होइन, बरु यो त नेपाली जनताले पाएको स्वतन्त्रता, प्रजातन्त्र र नागरिक अधिकारका लागि आफ्नो प्राणको आहुति दिने वीर सहिदहरूप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्ने विशेष अवसर हो। १०४ वर्ष लामो जहानियाँ राणा शासनको अन्त्य गरी देशमा लोकतन्त्रको जग बसाल्न आफ्नो अमूल्य जीवन त्याग गर्ने ती महान् आत्माहरूको सम्झनामा यो दिवस मनाइन्छ।
सहिद दिवसले हामीलाई हाम्रो गौरवशाली इतिहासको सम्झना गराउँछ र वर्तमानमा हामीले उपभोग गरिरहेको स्वतन्त्रता कति ठूलो मूल्य चुकाएर प्राप्त भएको हो भन्ने कुराको बोध गराउँछ। यो दिन शोकको मात्र नभई संकल्पको पनि दिन हो— देशलाई समृद्ध र न्यायपूर्ण बनाउने संकल्प, जसका लागि सहिदहरूले आफ्नो रगत बगाएका थिए। नेपालको राजनीतिक चेतना र परिवर्तनको संवाहकका रूपमा सहिद दिवसले प्रत्येक नेपालीको हृदयमा देशभक्तिको भावना जागृत गराउँछ।
2026 मा सहिद दिवस कहिले पर्छ?
नेपालमा सहिद दिवस विक्रम संवतको पात्रो अनुसार प्रत्येक वर्ष माघ १६ गते मनाइन्छ। सन् २०२६ को लागि यसको विवरण निम्नानुसार रहेको छ:
मिति: January 30, 2026 दिन: Friday समय बाँकी: अबको 27 दिनपछि यो दिवस मनाइनेछ।
नेपालमा यो दिवसको निर्धारण नेपाली चन्द्र पात्रो (विक्रम संवत) को आधारमा गरिन्छ। यद्यपि, ऐतिहासिक रूपमा माघ १६ गतेलाई नै मुख्य दिन मानिने हुनाले यो स्थिर गते जस्तै छ, तर अंग्रेजी क्यालेन्डर (ग्रेगोरियन) अनुसार यसको मिति हरेक वर्ष केही दिन तल-माथि हुन सक्छ। सन् २०२६ मा यो जनवरी ३० तारिखका दिन परेको छ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र चार महान् सहिद
नेपालमा सहिद दिवसको इतिहास राणा शासनको विरुद्धमा भएको विद्रोहसँग जोडिएको छ। १९०३ देखि २००७ सम्म नेपालमा राणाहरूको निरंकुश शासन थियो, जहाँ जनताका मौलिक अधिकारहरू कुण्ठित थिए। शिक्षा, स्वतन्त्रता र न्यायको माग गर्नेहरूलाई कठोर सजाय दिइन्थ्यो। यसै क्रममा वि.सं. १९९७ मा राणा शासनको विरोध गरेको अभियोगमा चार जना वीर योद्धाहरूलाई मृत्युदण्ड दिइएको थियो। उनीहरू नै नेपालका प्रमुख चार सहिद हुन्:
१. शुक्रराज शास्त्री: उनलाई वि.सं. १९९७ माघ १० गते काठमाडौंको टेकुस्थित पचलीमा खरीको बोटमा झुण्ड्याएर मृत्युदण्ड दिइएको थियो। उनी एक विद्वान र समाज सुधारक थिए जसले आर्य समाजमार्फत जनतामा चेतना फैलाउने काम गरेका थिए।
२. धर्मभक्त माथेमा: उनलाई वि.सं. १९९७ माघ १३ गते सिफलमा बकाइनोको रूखमा झुण्ड्याएर मारिएको थियो। उनी राजा त्रिभुवनका व्यायाम शिक्षक समेत थिए र राणा विरोधी अभियानमा सक्रिय थिए।
३. दशरथ चन्द: उनलाई वि.सं. १९९७ माघ १५ गते शोभा भगवतीमा गोली हानी हत्या गरिएको थियो। उनी प्रजा परिषदका सक्रिय सदस्य थिए र राजनीतिक रूपमा निकै सचेत थिए।
४. गंगालाल श्रेष्ठ: दशरथ चन्दसँगै गंगालाल श्रेष्ठलाई पनि माघ १५ गते नै शोभा भगवतीमा गोली हानी मृत्युदण्ड दिइएको थियो। उनी एक युवा विद्यार्थी नेता थिए जसले जनतालाई अधिकारका लागि लड्न प्रेरित गरेका थिए।
यी चार सहिदहरूको सहादतले नेपाली जनतामा ठूलो आक्रोश र साहस पैदा गर्यो। यसैको फलस्वरूप २००७ सालको क्रान्ति सफल भयो र नेपालमा प्रजातन्त्रको उदय भयो। पछि सरकारले लखन थापा मगरलाई नेपालको पहिलो सहिदको रूपमा मान्यता दियो, जसले जंगबहादुर राणाको विरुद्धमा विद्रोह गरेका थिए। हाल नेपाल सरकारले जनआन्दोलन, सशस्त्र संघर्ष र विभिन्न परिवर्तनका आन्दोलनमा ज्यान गुमाउने ११,००० भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई आधिकारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ।
सहिद सप्ताह र मनाउने तरिका
नेपालमा सहिद दिवस केवल एक दिन मात्र मनाइँदैन, बरु माघ १० गतेदेखि माघ १६ गतेसम्म 'सहिद सप्ताह' का रूपमा विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ।
माघ १० गते: शुक्रराज शास्त्रीले सहादत प्राप्त गरेको स्थान टेकुमा विशेष कार्यक्रम गरी सप्ताहको सुरुवात गरिन्छ। माघ १३ गते: धर्मभक्त माथेमाको सम्झनामा सिफलमा श्रद्धाञ्जली सभा आयोजना गरिन्छ। माघ १५ गते: दशरथ चन्द र गंगालाल श्रेष्ठको बलिदान भएको स्थान शोभा भगवतीमा पुगेर उनीहरूप्रति सम्मान व्यक्त गरिन्छ। माघ १६ गते (मुख्य दिन): यो दिन देशैभरि विशेष समारोहहरू हुन्छन्। काठमाडौंको 'सहिद गेट' (रत्नपार्क नजिकै) मा ठूलो कार्यक्रम हुन्छ। देशका प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरू, उच्च पदस्थ सरकारी कर्मचारीहरू र सर्वसाधारणले सहिदका प्रतिमामा माल्यार्पण गर्छन्। नेपाली सेनाको टुकडीले सम्मान अर्पण गर्छ र शोक धुन बजाउँछ।
यसबाहेक, देशभरका विद्यालय, कलेज र सामाजिक संस्थाहरूले वक्तृत्वकला, निबन्ध प्रतियोगिता र प्रभातफेरी जस्ता कार्यक्रमहरू आयोजना गर्छन्। रेडियो र टेलिभिजनहरूले सहिदको जीवनी र उनीहरूको योगदानका बारेमा विशेष वृत्तचित्र र कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्छन्।
परम्परा र संस्कृति
सहिद दिवस कुनै धार्मिक उत्सव वा रमाइलो गर्ने चाड होइन। यो एक गम्भीर र राष्ट्रिय गौरवको दिन हो। यस दिनमा कुनै विशेष परम्परागत खाना वा नाचगान हुँदैन। बरु, यो दिन मौन रहने, चिन्तन गर्ने र राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारी महसुस गर्ने समय हो। मानिसहरू सहिद स्मारकहरूमा गएर फूल चढाउँछन् र मैनबत्ती बालेर वीरहरूको आत्माको शान्तिको कामना गर्छन्।
केही ठाउँमा सहिदका परिवारहरूलाई सम्मान गर्ने कार्यक्रम पनि गरिन्छ। यो दिनले नेपाली समाजलाई एकताको सूत्रमा बाँध्ने काम गर्छ, किनकि सहिदहरू कुनै एउटा जाति, धर्म वा क्षेत्रका मात्र नभई सिंगो राष्ट्रका हुन्।
पर्यटक र विदेशी नागरिकका लागि जानकारी
यदि तपाईं 2026 को सहिद दिवसको समयमा नेपालमा हुनुहुन्छ भने, केही कुराहरू ध्यानमा राख्नुपर्ने हुन्छ:
१. सम्मानजनक व्यवहार: यो दिन नेपालीहरूका लागि निकै संवेदनशील र सम्मानजनक दिन हो। सहिद स्मारक वा कार्यक्रम स्थलहरूमा जाँदा भड्किलो लुगा नलगाउनुहोस् र शान्त रहनुहोस्। फोटो खिच्दा अनुमति लिनु वा निषेधित क्षेत्रमा नखिच्नु उपयुक्त हुन्छ।
२. यातायात र भीडभाड: काठमाडौंको सहिद गेट, रत्नपार्क र शोभा भगवती क्षेत्रमा बिहानको समयमा ठूलो भीड हुन सक्छ। सरकारी सवारी साधन र सुरक्षाकर्मीहरूको आवागमनका कारण केही सडकहरूमा यातायात डाइभर्ट गरिएको हुन सक्छ। सार्वजनिक यातायात चल्छन् तर केही ढिलाइ हुन सक्छ।
३. बजार र पसल: यो सार्वजनिक बिदाको दिन भएकाले सरकारी कार्यालय, बैंक र विद्यालयहरू बन्द रहन्छन्। धेरैजसो निजी पसल र रेस्टुरेन्टहरू खुल्ला नै हुन्छन्, तर केही स्थानीय पसलहरू श्रद्धाञ्जली स्वरूप आधा दिन बन्द रहन सक्छन्।
४. सांस्कृतिक अनुभव: यो दिन नेपालको राजनीतिक इतिहास बुझ्ने राम्रो अवसर हो। काठमाडौंको गोकर्णमा रहेको 'राष्ट्रिय सहिद स्मारक' भ्रमण गर्नु एक राम्रो विकल्प हुन सक्छ, जहाँ सहिदहरूको सम्मानमा पार्क र संग्रहालय बनाइएको छ।
के यो सार्वजनिक बिदा हो?
हो, सहिद दिवस (माघ १६) नेपालमा एक महत्वपूर्ण राष्ट्रिय सार्वजनिक बिदा हो।
के बन्द रहन्छ? सबै सरकारी कार्यालयहरू, अदालतहरू, शैक्षिक संस्थाहरू (स्कूल र कलेज), र बैंकहरू पूर्ण रूपमा बन्द रहन्छन्।
- के खुल्ला रहन्छ? अस्पताल, दमकल, र प्रहरी जस्ता अत्यावश्यक सेवाहरू २४ सै घण्टा सुचारु रहन्छन्। निजी क्षेत्रका व्यापारिक प्रतिष्ठानहरू, मलहरू र पर्यटकीय क्षेत्रका पसलहरू प्रायः खुल्ला रहन्छन्।
निष्कर्ष
सहिद दिवसले हामीलाई सधैं यो प्रश्न सोधिरहन्छ: "सहिदले सपना देखेको नेपाल हामीले बनाउन सक्यौं त?" यो दिन केवल औपचारिकतामा सीमित हुनु हुँदैन। सहिदहरूको वास्तविक सम्मान तब मात्र हुन्छ जब देशमा सुशासन, न्याय र समानता कायम हुन्छ।
2026 को सहिद दिवसमा हामी सबैले ती वीर आत्माहरूप्रति नमन गरौं र उनीहरूले देखाएको बाटोमा हिँड्ने प्रण गरौं। हिमाल, पहाड र तराईका सम्पूर्ण नेपालीहरूलाई एकताबद्ध बनाउने यो राष्ट्रिय दिवसले हामीलाई सधैं स्वाभिमानी र देशभक्त बन्न प्रेरित गरिरहनेछ।
जय सहिद! जय नेपाल!
Frequently Asked Questions
Common questions about Martyrs' Day in Nepal
नेपालमा सन् २०२६ को शहीद दिवस January 30, 2026 का दिन पर्दछ, जुन उक्त वर्षको Friday बार हुनेछ। आजको मितिदेखि यो विशेष दिन आउन अब 27 दिन बाँकी छ। यो दिन नेपाली पात्रो अनुसार प्रत्येक वर्ष माघ १६ गते मनाइन्छ, जसले निरंकुश राणा शासन विरुद्ध आफ्नो ज्यान आहुति दिने वीर शहीदहरूको सम्झना गराउँछ।
हो, शहीद दिवस नेपालमा एक आधिकारिक सार्वजनिक बिदा हो। यस दिन देशभरका सरकारी कार्यालयहरू, शिक्षण संस्थाहरू र सार्वजनिक निकायहरू पूर्ण रूपमा बन्द रहन्छन्। यद्यपि कतिपय निजी क्षेत्रका व्यवसायहरू आंशिक रूपमा सञ्चालन हुन सक्छन्, तर यो दिनलाई राष्ट्रिय शोक र सम्मानको दिन मानिने हुनाले देशभरि नै एक किसिमको शान्त वातावरण छाएको हुन्छ।
शहीद दिवस मुख्यतया वि.सं. १९९७ माघ महिनामा तत्कालीन निरंकुश राणा शासनद्वारा मृत्युदण्ड दिइएका चार प्रमुख शहीदहरूको सम्झनामा मनाइन्छ। शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठले प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि गरेको विद्रोहका कारण उनीहरूलाई फाँसी र गोली हानी हत्या गरिएको थियो। उनीहरूको बलिदानले नै वि.सं. २००७ सालको क्रान्तिलाई उर्जा दियो र नेपालमा १०४ वर्ष लामो राणा शासनको अन्त्य भई प्रजातन्त्रको स्थापना भयो।
यो दिन कुनै उत्सव वा भोजभतेर भन्दा पनि गम्भीर श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने दिन हो। काठमाडौँको शहीद गेटमा प्रधानमन्त्री र उच्च सरकारी अधिकारीहरूले माल्यार्पण गर्ने विशेष समारोह आयोजना गरिन्छ। माघ १० गतेदेखि १६ गतेसम्म 'शहीद सप्ताह' मनाइन्छ, जसमा विभिन्न स्थानमा प्रभातफेरी, प्रवचन कार्यक्रम र शहीदहरूको सालिकमा पुष्पगुच्छा अर्पण गरिन्छ। मानिसहरूले मौन धारण गरेर र दीप प्रज्वलन गरेर शहीदहरूको त्यागको स्मरण गर्दछन्।
नेपालको इतिहासमा चार जनालाई प्रमुख शहीद मानिन्छ: शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठ। शुक्रराज शास्त्रीलाई टेकुको खरीको रूखमा झुण्ड्याइएको थियो भने धर्मभक्त माथेमालाई सिफलमा झुण्ड्याइएको थियो। त्यसैगरी दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठलाई शोभा भगवतीमा गोली हानी हत्या गरिएको थियो। यद्यपि, हाल नेपाल सरकारले लखन थापा मगरलाई पहिलो शहीद घोषणा गरेको छ र अन्य धेरै आन्दोलनका योद्धालाई पनि शहीदको सूचीमा समावेश गरेको छ।
विदेशी पर्यटकहरूका लागि यो दिन ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्व बुझ्ने अवसर हो। शहीद स्मारक र समारोह स्थलहरूमा जाँदा भद्र लुगा लगाउन र शान्त रहन सल्लाह दिइन्छ। शहीद गेट जस्ता संवेदनशील क्षेत्रमा तस्बिर खिच्न प्रतिबन्ध हुन सक्छ, त्यसैले अनुमति लिनु राम्रो हुन्छ। यो उत्सव मनाउने दिन नभई सम्मान प्रकट गर्ने दिन भएकाले सार्वजनिक स्थानमा हल्ला नगर्नु उचित हुन्छ। काठमाडौँका मुख्य सडकहरूमा जुलुस र र्यालीका कारण यातायातमा केही ढिलाइ हुन सक्छ।
शहीद दिवसमा कुनै विशेष परम्परागत खानपान वा धार्मिक अनुष्ठानहरू हुँदैनन्। यो पूर्ण रूपमा एक देशभक्तिपूर्ण र राष्ट्रिय स्मृति दिवस हो। मानिसहरूले पारिवारिक जमघट वा भोज गर्नुको सट्टा शहीद परिवारप्रति सम्मान प्रकट गर्ने र देशको स्वतन्त्रताको बारेमा छलफल गर्ने गर्दछन्। यो दिन कुनै विशेष जातजाति वा धर्ममा सीमित नभई सम्पूर्ण नेपालीहरूको साझा राष्ट्रिय गौरवको दिन हो।
शहीद दिवसको दिन काठमाडौँ उपत्यकाभित्र विशेष गरी शहीद गेट, रत्नपार्क र टुँडिखेल आसपासका क्षेत्रमा ट्राफिक अवरोध हुन सक्छ। सार्वजनिक यातायातका साधनहरू चले पनि रुटहरू परिवर्तन हुन सक्छन्। धेरैजसो स्थानीय पसल र रेस्टुरेन्टहरू बन्द हुन सक्ने भएकाले पर्यटकहरूले सोही अनुसार योजना बनाउनु पर्छ। लामो दूरीका सवारी साधनहरू सञ्चालन भए तापनि बिदाका कारण भीडभाड हुन सक्छ।
Historical Dates
Martyrs' Day dates in Nepal from 2025 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Thursday | January 30, 2025 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.
Quick Actions
About Nepal
- Country Code
- NP
- Continent
- Asia
- Total Holidays
- 13