Gyalpo Losar

ग्याल्पो ल्होसार: हिमाली समुदायको महान सांस्कृतिक उत्सव र नयाँ वर्ष

ग्याल्पो ल्होसार नेपालको हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने शेर्पा, ह्योल्मो, भोटिया र तामाङ लगायतका समुदायहरूले मनाउने एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्व हो। "ल्हो" को अर्थ वर्ष र "सार" को अर्थ नयाँ हुन्छ, जसले गर्दा ल्होसारको शाब्दिक अर्थ "नयाँ वर्ष" भन्ने बुझिन्छ। विशेष गरी तिब्बती पात्रो (चन्द्र पात्रो) अनुसार मनाइने यो पर्वले वसन्त ऋतुको आगमन र नयाँ वर्षको सुरुवातलाई संकेत गर्दछ। ग्याल्पो ल्होसारलाई 'राजाको नयाँ वर्ष' (King’s New Year) को रूपमा पनि चिनिन्छ, जसले यसको ऐतिहासिक र राजकीय गरिमालाई झल्काउँछ।

यो पर्व केवल पात्रो परिवर्तनको उत्सव मात्र होइन, बरु यो प्रकृतिसँगको गहिरो सम्बन्ध, आध्यात्मिक शुद्धीकरण र समुदायको एकताको प्रतीक हो। हिमाली क्षेत्रको कठोर जीवनशैलीका बीच पनि मानिसहरूले आफ्नो संस्कृति र परम्परालाई जीवन्त राख्न यो पर्व ठूलो उत्साहका साथ मनाउँछन्। ग्याल्पो ल्होसारको समयमा गुम्बाहरूमा गरिने विशेष पूजाआजा, मुकुण्डो लगाएर गरिने नृत्य (छाम) र घर-घरमा बनाइने परम्परागत परिकारहरूले नेपालको सांस्कृतिक विविधतालाई अझ धनी बनाएका छन्। यो समयमा मानिसहरूले बितेको वर्षका नकारात्मक ऊर्जा र असफलताहरूलाई बिदाइ गर्दै नयाँ वर्षमा सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दछन्।

ग्याल्पो ल्होसारको विशेषता यसको धार्मिक पक्षमा पनि निहित छ। बौद्ध धर्मवलम्बीहरूका लागि यो समय गुरु पद्मसम्भव र अन्य बुद्धत्व प्राप्त गरेका गुरुहरूको आशीर्वाद लिने अवसर हो। हिमाली भेगका बस्तीहरूदेखि काठमाडौँको बौद्धनाथ र स्वयम्भूनाथ जस्ता स्तूपहरूमा यो पर्वको रौनक बेग्लै हुन्छ। रङ्गीचङ्गी लुङ्दर (ध्वजा) हरू हावामा फहराइरहेका हुन्छन्, जसले शान्ति र प्रगतिको सन्देश फैलाइरहेको मानिन्छ।

2026 मा ग्याल्पो ल्होसार कहिले पर्छ?

नेपालको हिमाली समुदायका लागि अत्यन्तै प्रतीक्षित यो पर्व चन्द्र पात्रोमा आधारित हुने हुनाले यसको मिति हरेक वर्ष परिवर्तन भइरहन्छ। सन् 2026 को लागि ग्याल्पो ल्होसारको विवरण निम्न अनुसार छ:

ग्याल्पो ल्होसारको मिति: February 18, 2026 हप्ताको दिन: Wednesday बाँकी समय: अब यो पर्व आउन 46 दिन बाँकी छ।

छेमार र खाप्से: ल्होसारको मुख्य आकर्षण खाप्से (मैदाबाट बनाइएको एक प्रकारको रोटी) हो। यो विभिन्न आकार र प्रकारको हुन्छ। छेमारलाई एउटा काठको बाकसमा सजाएर राखिन्छ, जसले सुस्वास्थ्य र समृद्धिको प्रतीक मानिन्छ। लुङ्दर र धरचोक: नयाँ वर्षको अवसरमा घर र गुम्बाहरूमा नयाँ प्रार्थना ध्वजाहरू (लुङ्दर) टाँगिन्छ। हावामा फहराउने यी ध्वजाहरूले मन्त्रहरूलाई चारैतिर फैलाउने र शान्ति ल्याउने विश्वास गरिन्छ। मन्त्र उच्चारण र पूजा: "ॐ मणि पद्मे हुँ" जस्ता मन्त्रहरूको जप र विशेष पूजा अनुष्ठानहरू गरिन्छ ताकि नयाँ वर्षमा कुनै पनि बाधा अवरोध नआओस्। पारम्परिक पोशाक: शेर्पा महिलाहरूले 'बख्खु' र 'पाङ्देन' (रङ्गीन एप्रन) लगाउँछन् भने पुरुषहरूले पनि आफ्नै जातीय पहिरन र टोपी लगाएर सजिएका हुन्छन्।

कहाँ जाने: काठमाडौँमा हुनुहुन्छ भने बौद्धनाथ स्तूप र कोपान गुम्बा सबैभन्दा उपयुक्त स्थान हुन्। यहाँ तपाईंले लामा नाच र विशेष पूजा देख्न सक्नुहुन्छ। यदि तपाईं पदयात्रामा हुनुहुन्छ भने सोलुखुम्बुको नाम्चे बजार वा खुम्बु क्षेत्र यसका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य हो। हेलम्बु क्षेत्रमा पनि ह्योल्मो समुदायको विशेष उत्सव देख्न पाइन्छ। के अपेक्षा गर्ने: यो समयमा हिमाली क्षेत्रमा जाडो हुने हुनाले न्यानो लुगाहरू (Down Jacket, Layers) बोक्नु आवश्यक छ। फेब्रुअरी महिनामा मौसम सफा हुने भए तापनि उच्च भेगमा तापक्रम निकै कम हुन्छ। शिष्टाचार: गुम्बाहरूमा जाँदा टाउकोमा टोपी नलगाउने, भित्र फोटो खिच्न निषेध गरिएको ठाउँमा अनुमति विना फोटो नखिच्ने र मौनता कायम राख्ने जस्ता कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्छ। स्थानीयले दिएको 'खाप्से' वा 'चिया' सहर्ष स्वीकार गर्दा उनीहरू खुसी हुन्छन्। यातायात र आवास: ल्होसारको समयमा हिमाली क्षेत्रका उडानहरू (विशेष गरी लुक्ला) र होटलहरू पहिले नै बुक हुन सक्छन्। स्थानीय मानिसहरू उत्सवमा व्यस्त हुने भएकाले केही साना पसलहरू बन्द हुन सक्छन्, तर प्रमुख पर्यटकीय केन्द्रहरूमा सेवा जारी रहन्छ।

सरकारी कार्यालय र बैंकहरू: ग्याल्पो ल्होसारको मुख्य दिन (सन् 2026 को फेब्रुअरी १८ मा) देशभरका सरकारी कार्यालय, बैंक र वित्तीय संस्थाहरू बन्द रहनेछन्। बजार र सेवाहरू: काठमाडौँ र अन्य प्रमुख सहरहरूमा निजी पसल र व्यापारिक प्रतिष्ठानहरू आंशिक रूपमा खुल्ला रहन सक्छन्, तर सरकारी निकायहरू भने पूर्ण रूपमा बन्द हुन्छन्। शेर्पा र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको बाहुल्यता रहेका क्षेत्रमा भने बजार लगभग ठप्प रहन्छ र सबै मानिसहरू उत्सवमा केन्द्रित हुन्छन्। पर्यटक सेवा: पर्यटकहरूका लागि एयरपोर्ट, होटल र यातायातका सुविधाहरू सुचारु नै रहन्छन्। यद्यपि, स्थानीय स्तरमा केही सेवाहरूमा ढिलाइ हुन सक्छ।

निष्कर्ष

ग्याल्पो ल्होसार केवल नयाँ वर्षको आगमन मात्र होइन, यो हिमाली सभ्यताको जीवन्त पहिचान हो। यसले मानिस र प्रकृति बीचको अटुट सम्बन्धलाई दर्शाउँछ। बुद्धका शान्तिका सन्देशहरू र हिमाली समुदायको आतिथ्य सत्कारले यो पर्वलाई अझ विशेष बनाउँछ। सन् 2026 को ग्याल्पो ल्होसारले सबैमा नयाँ उत्साह, उमङ्ग र भ्रातृत्वको भावना सञ्चार गरोस् भन्ने कामना गरिन्छ।

तपाईं यदि यो समयमा नेपालमा हुनुहुन्छ भने, हिमाली संस्कृतिको यो अनुपम उत्सवको साक्षी बन्न नछुटाउनुहोला। रङ्गीन झण्डाहरूको बीचमा बसेर, तातो बटर टी (घिउ चिया) को चुस्की लिँदै "ल्होसार ताशी देलेक" भन्नुको आनन्द नै बेग्लै हुन्छ। यो पर्वले हामीलाई सिकाउँछ कि जीवनमा जस्तोसुकै कठिन परिस्थिति आए पनि नयाँ सुरुवातको सधैँ स्वागत गर्नुपर्छ र आफ्नो जरासँग सधैँ जोडिएर रहनुपर्छ।

ग्याल्पो ल्होसारको उपलक्ष्यमा सम्पूर्ण नेपाली तथा विश्वभर छरिएर रहेका महानुभावहरूमा हार्दिक शुभकामना!