Ram Navami

राम नवमी: नेपालमा भगवान श्री रामको जन्मोत्सव र सांस्कृतिक महत्व

राम नवमी नेपालका हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले अत्यन्त श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाउने एउटा प्रमुख चाड हो। यो पर्व मर्यादा पुरुषोत्तम भगवान श्री रामको जन्मजयन्तीको रूपमा मनाइन्छ। हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार त्रेता युगमा अयोध्याका राजा दशरथ र रानी कौशल्याको ज्येष्ठ पुत्रको रूपमा चैत्र शुक्ल नवमीका दिन पुनर्वसु नक्षत्रमा भगवान विष्णुको सातौँ अवतारका रूपमा रामको जन्म भएको थियो। नेपाल, जहाँको ८० प्रतिशतभन्दा बढी जनसङ्ख्या हिन्दू धर्ममा आस्था राख्छ, त्यहाँ यो दिन केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभएर एक ठूलो सांस्कृतिक उत्सवको रूपमा स्थापित छ।

राम नवमीले असत्यमाथि सत्यको विजय, अधर्ममाथि धर्मको स्थापना र मानवीय मर्यादाको संरक्षणको सन्देश दिन्छ। भगवान रामलाई एक आदर्श पुत्र, आदर्श भाइ, आदर्श पति र आदर्श राजाको रूपमा पूजा गरिन्छ। नेपालका प्रत्येक घर, टोल र मन्दिरहरूमा यस दिन विशेष चहलपहल हुन्छ। भक्तजनहरू बिहानैदेखि पवित्र नदीहरूमा स्नान गरी राम मन्दिरहरूमा पूजा अर्चना गर्न पुग्छन्। यो पर्वले मानिसहरूलाई सत्य, न्याय र सदाचारको बाटोमा हिँड्ने प्रेरणा प्रदान गर्दछ।

2026 मा राम नवमी कहिले पर्छ?

नेपालमा प्रचलित विक्रम संवत र चन्द्रमामा आधारित पञ्चाङ्ग अनुसार राम नवमीको मिति हरेक वर्ष परिवर्तन भइरहन्छ। यो पर्व चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षको नवमी तिथिका दिन मनाइन्छ।

वर्ष 2026 का लागि राम नवमीको विवरण निम्नुसार छ:

मिति: March 27, 2026 दिन: Friday बाँकी समय: अबको 83 दिनपछि यो पर्व मनाइनेछ।

जानकी मन्दिरमा विशेष रौनक: जानकी मन्दिरलाई बेहुलीझैँ सजाइन्छ। नेपाल र भारतका विभिन्न स्थानबाट हजारौँ साधुसन्त र श्रद्धालुहरू यहाँ भेला हुन्छन्। पवित्र सरोवरमा स्नान: जनकपुरमा रहेका गङ्गासागर, धनुषसागर जस्ता पवित्र पोखरीहरूमा स्नान गर्नेहरूको ठूलो भीड लाग्छ। राम-सीता विवाहको सम्झना: यद्यपि राम-सीताको विवाह मार्ग शुक्ल पञ्चमी (विवाह पञ्चमी) मा मनाइन्छ, तर राम नवमीमा पनि राम-सीताको अटुट सम्बन्धको चर्चा र पूजा गरिन्छ। जनकपुरमा यस दिन विशेष प्रवचन र रामलीलाको आयोजना गरिन्छ।

पर्यटक तथा आगन्तुकहरूका लागि जानकारी

यदि तपाईं राम नवमीको समयमा नेपाल भ्रमण गर्दै हुनुहुन्छ भने, यो यहाँको जीवन्त संस्कृति अनुभव गर्ने उत्कृष्ट अवसर हो। पर्यटकहरूले ध्यान दिनुपर्ने केही कुराहरू:

प्रमुख गन्तव्य: काठमाडौँको पशुपतिनाथ क्षेत्र र बत्तीसपुतली राम मन्दिर तथा धनुषाको जनकपुरधाम भ्रमणका लागि उत्कृष्ट स्थान हुन्। पोशाक र मर्यादा: मन्दिर प्रवेश गर्दा शालीन लुगा लगाउनुहोस्। काँध र घुँडा छोपिने लुगा लगाउनु राम्रो मानिन्छ। मन्दिर भित्र छिर्नुअघि जुत्ता-चप्पल बाहिरै खोल्नुपर्छ। भीडभाडको तयारी: मन्दिरहरूमा धेरै भीड हुने भएकाले बिहानै जानु उपयुक्त हुन्छ। सुरक्षा र आफ्नो सामानको ख्याल आफैँले गर्नुपर्छ। फोटोग्राफी: धेरैजसो मन्दिरको भित्री गर्भगृहमा फोटो खिच्न निषेध गरिएको हुन्छ। फोटो खिच्नुअघि त्यहाँको नियम बुझ्नु वा अनुमति लिनु बुद्धिमानी हुन्छ। स्थानीय खाना: यस दिन विशेष गरी सात्विक भोजन गरिन्छ। मन्दिरहरूमा वितरण गरिने 'प्रसाद' (जसमा हलुवा, फलफूल वा मिठाई हुन्छ) ग्रहण गर्नु एक विशेष अनुभव हुन सक्छ।

बजार र पसल: ठूला बजारहरू आंशिक रूपमा खुल्न सक्छन्, तर मन्दिर वरपरका क्षेत्रमा अत्यधिक भीड हुने भएकाले सवारी साधनको आवागमनमा केही समस्या हुन सक्छ। यातायात: सार्वजनिक यातायात सञ्चालनमा रहे पनि मन्दिर जाने सडकहरूमा ट्राफिक जाम हुन सक्छ। पर्यटक सेवा: होटल, रेस्टुरेन्ट र पर्यटक लक्षित सेवाहरू सामान्यतया खुला नै रहन्छन्।

निष्कर्ष

राम नवमी केवल एउटा धार्मिक तिथि मात्र होइन, यो नेपाली समाजको नैतिकता र आदर्शको प्रतीक पनि हो। भगवान रामको चरित्रले सिकाउने धैर्य, सत्यवादिता र कर्तव्यपरायणता आजको आधुनिक युगमा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ। नेपालको तराईदेखि पहाडसम्म मनाइने यो पर्वले राष्ट्रिय एकता र सांस्कृतिक सद्भावलाई अझ मजबुत बनाउँछ।

2026 को राम नवमीले सबैको जीवनमा सुख, शान्ति र समृद्धि ल्याओस्। भगवान श्री रामको आशीर्वादले समाजमा व्याप्त अन्याय र बेथितिको अन्त्य भई 'रामराज्य' को जस्तै न्यायपूर्ण वातावरण सिर्जना होस् भन्ने कामना गरिन्छ। अबको 83 दिनमा आउने यो पावन अवसरको तयारी अहिलेदेखि नै सुरु हुन थालिसकेको छ। जय श्री राम!