Eid al-Fitr

Ciidul Fidriga ee Soomaaliya: Hoggaan Dhammaystiran oo ku saabsan Maalinta Farxadda iyo Midnimada

Ciidul Fidriga, oo loo yaqaanno "Ciidda Soon-furka," waa mid ka mid ah munaasabadaha ugu muhiimsan uguna qaddarinta badan jadwalka taariikhda Islaamka, gaar ahaan gudaha dalka Soomaaliya. Waa maalin calaamad u ah dhammaadka bisha barakaysan ee Ramadaan, taas oo ah bil cibaado, soon, iyo is-daahirinta ruuxiga ah. Soomaaliya, oo ah dal ay ku nool yihiin dad boqolkiiba boqol Muslimiin Sunno ah, Ciidul Fidrigu ma aha oo kaliya fasax diini ah, balse waa dhacdo dhaqan oo weyn oo mideysa quluubta dadka, xoojisana xiriirka qoyska iyo derisnimada.

Muhiimadda munaasabadan waxay ku fadhidaa dareenka guusha ee uu qofka Muslimka ah dareemayo ka dib markii uu dhammaystay waajibaadkii soomka ee 29 ama 30 maalmood ahaa. Waa xilli loo dabbaal-dego naxariista Alle iyo fursadda uu qofku u helay inuu dib u cusboonaysiiyo iimaankiisa. Soomaaliya, dabaal-degyadu waxay leeyihiin midab gaar ah oo isugu jira hiddaha iyo dhaqanka reer miyiga iyo nolosha casriga ah ee magaalooyinka, iyadoo dadku ay isugu soo baxaan fagaarayaasha iyagoo xiran dharka ugu quruxda badan, wejiyadoodana ay ka muuqato farxad aan la qiyaasi karin.

Dabbaal-degga Ciidda ee Soomaaliya wuxuu ka bilaabmaa dhowr maalmood ka hor maalinta rasmiga ah. Suuqyada magaalooyinka waaweyn sida Muqdisho, Hargeysa, Garowe, iyo Kismaayo waxay noqdaan kuwo aad u mashquul badan. Dadka ayaa u diyaar-garooba iibsashada dharka cusub ee carruurta, agabka guriga lagu qurxiyo, iyo waxyaabaha loo isticmaalo diyaarinta macmacaanka caanka ah ee Soomaalida. Waa xilli ay jirto dareen weyn oo wada-jir ah, halkaas oo dadka ladan ay caawiyaan dadka danyarta ah si qof walba uu u dareemo farxadda maalintan barakaysan.

Goormay tahay Ciidul Fidriga 2026?

Go'aaminta maalinta saxda ah ee Ciidul Fidriga waxay ku xiran tahay dhalashada bisha cusub ee Shawaal (Bishii 10-aad ee tirsiga Hijriyada). Sida caadada ah, Soomaaliya waxay raacdaa aragtida bisha, inta badanna waxay la jaanqaaddaa ku dhawaaqista boqortooyada Sacuudi Carabiya iyo dalalka kale ee Islaamka.

Sanadka 2026, xogta hordhaca ah waxay muujinaysaa:

• Maalinta: Friday
• Taariikhda: March 20, 2026
• Waqtiga ka haray: Waxaa hadda ka dhiman 76 maalmood.

Waa muhiim in la ogaado in taariikhdaan ay tahay mid ku-meel-gaar ah (tentative). Maaddaama taariikhda Islaamku ay ku dhisantahay wareegga dayaxa, maalinta rasmiga ah waxaa la xaqiijin doonaa habeenka ay bishu dhalato. Haddii bisha la arko fiidka hore ee maalinta ka horraysa, markaas Ciiddu waxay bilaabmaysaa subaxda xigta. Dadka Soomaaliyeed waxay si weyn u dhegeystaan idaacadaha iyo warbaahinta si ay u helaan warka rasmiga ah ee ku saabsan dhalashada bisha.

Taariikhda iyo Asalka Ciidul Fidriga

Ciidul Fidriga waxaa markii ugu horreysay la xusay sanadkii 624-tii Miilaadiga (sanadkii labaad ee Hijriyada), ka dib markii uu dhacay dagaalkii caanka ahaa ee Badr. Nabiga (Naxariis iyo nabadgelyo Allaha u dhiibo) iyo asxaabtiisu waxay u dabbaal-degeen guushii ay ka gaareen dagaalkaas iyo sidoo kale guusha ay ka gaareen ka adkaanshaha naftooda intii ay ku jireen bishii Ramadaan.

Tan iyo xilligaas, munaasabadan waxay noqotay mid caalami ah oo ay u dabbaal-degaan malaayiin Muslimiin ah oo adduunka dacaladiisa ku nool. Soomaaliya, oo Islaamku uu soo gaaray qarniyadii ugu horreeyay, Ciiddu waxay noqotay qayb ka mid ah aqoonsiga qaranka. Waxay isku dhex milmeen awaamiirta diiniga ah iyo dhaqamada soo jireenka ah ee Soomaalida, taas oo ka dhigtay Ciidda Soomaaliya mid leh dhadhan gaar ah oo ka duwan dalalka kale ee Islaamka.

Sida looga dabbaal-dego Soomaaliya

Dabbaal-degga Ciidul Fidriga ee Soomaaliya waa mid habaysan oo raaca nidaam soo jireen ah oo ka bilaabma salaadda subax ilaa goor dambe oo habeenkii ah.

1. Salaadda Ciidda (Salat al-Eid)

Maalintu waxay ku bilaabataa iyadoo dadku ay kacayaan aroorta hore. Ka dib markii la guto salaadda subax, dadku waxay isku diyaariyaan inay aadaan fagaarayaasha waaweyn ama masaajidda si ay u soo tukadaan Salaadda Ciidda.

• Takbiirta: Marka dadku ay u socdaan goobta salaadda, waxay si wadajir ah u qaadaan "Takbiirta" (Allahu Akbar, Allahu Akbar...), taas oo laga maqlayo gees kasta oo magaalooyinka iyo tuulooyinka ah.
• Dharka Cusub: Waa sunno iyo dhaqan in la xirto dhar cusub ama kuwa ugu nadiifsan ee uu qofku leeyahay. Ragga Soomaaliyeed waxay inta badan xirtaan Khamiis ama Macawiis iyo Cumaamad, halka haweenku ay xirtaan Diracyo qurux badan ama xijaabyo midabyo kala duwan leh.
• Khudbadda: Salaadda ka dib, waxaa la dhagaystaa khudbad uu soo jeedinayo imaamka, taas oo inta badan diiradda lagu saaro nabadda, cafiska, iyo muhiimadda ay leedahay in la sii wado camalkii wanaagsanaa ee Ramadaanka lagu soo bartay.

2. Zakada Fidriga (Sadaqatul Fidri)

Ka hor intaan la aadin salaadda Ciidda, qof kasta oo Muslim ah oo awooda waxaa ku waajib ah inuu bixiyo Zakada Fidriga. Soomaaliya, tan waxaa badanaa lagu bixiyaa raashinka asaasiga ah sida bariiska, galleyda, ama lacag u dhiganta. Ujeedada laga leeyahay waa in la hubiyo in xitaa dadka ugu faqiirsan bulshada dhexdeeda ay helaan cunto ay ku ciidaan oo aysan maalintaas qadin.

3. Cuntada iyo Macmacaanka (Sweet Eid)

Ciidul Fidriga waxaa mararka qaarkood loogu yeeraa "Ciidda Macmacaanka" sababtoo ah noocyada kala duwan ee cuntada ee la diyaariyo.

• Xalwo iyo Buskut: Ma jiro guri Soomaaliyeed oo laga waayo Xalwo maalinta Ciidda. Xalwada Soomaalidu waa macmacaan caan ah oo laga sameeyo sonkor, subag, iyo xawaashyo sida qorfaha iyo qasabka. Sidoo kale, waxaa la diyaariyaa buskut ama "buskuit" guryaha lagu sameeyo.
• Quraacda Ciidda: Ka dib salaadda, qoysasku waxay isugu yimaadaan quraac weyn oo inta badan ka kooban canjeero ama lahoh lagu daray beer ama hilib ari, iyo malab ama subag.
• Qadada: Qadada maalinta Ciidda waa mid aad u ballaaran, waxaana inta badan la qalaa ari ama neef lo' ah si loogu martiqaado qaraabada iyo deriska. Bariiska iyo hilibka ayaa ah cuntada ugu weyn ee la qaybsado.

4. Booqashada Qoyska iyo Saaxiibada

Mid ka mid ah sifooyinka ugu muhiimsan ee Ciidda Soomaaliya waa booqashada qaraabada. Dadku waxay aadaan guryaha waalidiinta, walaalaha, iyo ehelka kale si ay isugu hambalyeeyaan. "Ciid Mubaarak" iyo "Ciid wanaagsan" waa weedhaha ugu badan ee la isweydaarsado. Carruurta ayaa ah kuwa ugu farxadda badan, maaddaama ay helaan "Ciidiyo" (lacag yar oo haddiyad ahaan loo siiyo) marka ay booqdaan ehelkooda.

Dhaqamada iyo Caadooyinka Gaarka ah

Soomaaliya waxay leedahay hiddaha iyo dhaqanka u gaarka ah oo lagu soo bandhigo maalmaha Ciidda:

• Cayaaraha Hiddaha iyo Dhaqanka: Meelaha miyiga ah iyo magaalooyinka qaar, waxaa la qabtaa cayaaro ay ka mid yihiin Dhaantada, Hirwo, iyo Wilwilo. Dadku waxay isugu soo baxaan fagaarayaasha si ay u daawadaan dhalinyarada oo tartamaysa.
• Isku-cafinta: Ciiddu waa fursad weyn oo lagu dhameeyo khilaafaadka. Haddii ay jiraan dad is-maanaafaqay ama is-qabtay, maalinta Ciidda waa xilliga ugu habboon ee la isku cafiyo, lana bilaabo bog cusub.
• Dalxiiska iyo Tamashlaha: Sanadihii dambe, magaalooyinka xeebta leh sida Muqdisho, Kismaayo, iyo Berbera, dadka ayaa u tamashle taga xeebaha (sida xeebta Liido) si ay u dabaashaan ama u soo neefsadaan hawada nadiifka ah ee badda.

Macluumaad Wax ku Ool ah oo loogu talagalay Booqdayaasha iyo Ajaanibta

Haddii aad tahay qof ku cusub Soomaaliya ama booqasho ku jooga xilliga Ciidul Fidriga 2026, halkan waxaa ku qoran qaar ka mid ah talooyinka muhiimka ah:

1. Labbiska: Waa muhiim in loo labbisto si xushmad leh oo waafaqsan dhaqanka deegaanka. Ragga waxaa lagula taliyaa inay xirtaan dhar nadiif ah oo daboolaya jirka, halka haweenka looga baahan yahay inay xirtaan dhar asturan iyo xijaab. Haddii aad xirato dharka hiddaha iyo dhaqanka Soomaalida, dadka deegaanku aad ayay u qaddarin doonaan.
2. Hambalyada: Barashada weedho fudud sida "Ciid Mubaarak" (Ciid barakaysan) waxay kaa caawin doontaa inaad xiriir wanaagsan la yeelato dadka. Dadka Soomaaliyeed waa kuwo aad u martisoor badnaan, waxayna u tooganyihiin inay kuugu yeeraan guryahooda si aad ula qaybsato cuntada.
3. Xushmada Diinta: Inkasta oo bishii Ramadaan ee soomka ahayd ay dhammaatay, haddana waa muhiim in la xushmeeyo goobaha salaadda. Haddii aad tahay qof aan Muslim ahayn oo doonaya inaad aragto salaadda Ciidda, iska hubi inaad fasax weydiisato oo aad meel fog ka istaagto si aadan u carqaladayn cibaadada.
4. Sawir qaadista: Had iyo jeer weydii fasax ka hor inta aadan sawir ka qaadin dadka, gaar ahaan haweenka iyo carruurta, ama goobaha amniga ee muhiimka ah.
5. Amniga: Mar kasta la soco talooyinka safarka iyo xaaladda ammaan ee deegaanka aad joogto. In kasta oo Ciiddu tahay xilli nabadeed, haddana waa muhiim inaad ka feejignaato meelaha ciriiriga badan.

Maxaa Furan, Maxaana Xiran? (Holiday Status)

Ciidul Fidrigu waa fasax qaran oo si weyn looga xuso dhammaan gobollada Soomaaliya.

• Xafiisyada Dawladda: Dhammaan xafiisyada dawladda, wasaaradaha, iyo hay'adaha caalamiga ah way xiran yihiin maalinta Friday, March 20, 2026.
• Dugsiyada iyo Jaamacadaha: Ma jiraan wax waxbarasho ah oo socda maalmaha Ciidda. Sida caadada ah, ardaydu waxay helaan fasax soconaya 3 ilaa 5 maalmood.
• Ganacsiga iyo Bangiyada: Bangiyada iyo shirkadaha waaweyn way xirnaan doonaan. Si kastaba ha ahaatee, dukaamada yaryar iyo suuqyada cuntada ayaa laga yaabaa inay dib u furmaan galabnimada maalinta koowaad ama maalinta labaad.
• Gaadiidka: Gaadiidka dadweynaha (sida basas-ka iyo mootooyinka) waa ay shaqeeyaan, laakiin waxaa laga yaabaa inay yaraadaan subaxda hore ee salaadda Ciidda.
• Maalmaha Fasaxa: In kasta oo maalinta koowaad ay tahay tan ugu muhiimsan, dawladda iyo maamul-goboleedyada qaarkood (sida Somaliland) waxay inta badan ku dhowaqaan 2 ilaa 3 maalmood oo fasax rasmi ah. Sanadkan 2026, maaddaama ay Ciiddu ku beegantahay maalin Jimce ah, waxaa laga yaabaa inay fasaxyadu sii dheeraadaan ilaa dhammaadka toddobaadka.

Gobollada iyo Kala Duwanaanshaha

In kasta oo asaasiga Ciidda uu isku mid yahay, haddana waxaa jira kala duwanaansho yar oo dhanka gobollada ah:

• Muqdisho: Waxaa looga dabbaal-degaa si aad u weyn, iyadoo xeebaha ay noqdaan meelo ay kumannaan qof isugu yimaadaan.
• Hargeysa iyo Gobollada Woqooyi: Waxaa xoogga la saaraa tartamada hiddaha iyo dhaqanka iyo booqashada ehelka fog.
• Deegaannada Miyiga: Ciidda waxaa looga dabbaal-degaa si ka fudud, iyadoo xoogga la saaro qaliinka xoolaha iyo is-weydaarsiga caanaha iyo hilibka.

Gunaanad

Ciidul Fidriga ee Soomaaliya waa munaasabad ka turjumaysa adkeysiga, iimaanka, iyo deeqsinimada dadka Soomaaliyeed. Waa xilli xanuunka iyo dhibka la ilaawo, laguna beddelo farxad iyo rajo. Marka la gaaro March 20, 2026, dalku wuxuu u muuqan doonaa mid midaysan, iyadoo qof kastaa uu ku dadaalayo inuu noqdo qofka ugu wanaagsan ee uu noqon karo.

Haddii aad tahay muwaadin Soomaaliyeed ama marti ku ah dalka, Ciidul Fidriga 2026 waxay kuu ballan-qaadaysaa khibrad diini iyo mid dhaqan oo aan marnaba maskaxdaada ka bixi doonin. Waa fursad lagu dareemo nuxurka dhabta ah ee naxariista iyo walaalnimada Islaamka ee ka dhex jirta bulshada Soomaaliyeed.

Ciid Mubaarak dhammaan dadka Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogaan!