Isra and Mi'raj

Isra iyo Mi'raj: Safarkii Mucjisada ahaa iyo Qiimaha uu u leeyahay Shacabka Soomaaliyeed

Isra iyo Mi'raj waa mid ka mid ah dhacdooyinka ugu waaweyn uguna muhiimsan taariikhda Islaamka, waana habeen xambaarsan macnayaal qoto dheer oo dhanka ruuxiga iyo caqiidada ah. Maalintan waxay xusaysaa safarkii mucjisada ahaa ee Nabiga (Naxariis iyo Nabadgelyo kor ha ahaatee) uu ku tagay Baytul Maqdis (Isra) iyo kor u bixitaankii toddobada samada (Mi'raj). Dadka Soomaaliyeed oo ah boqolkiiba boqol Muslimiin Sunno ah, xuskan wuxuu u leeyahay miisaan weyn oo dhanka diinta iyo dhaqanka ah, isagoo xasuusinaya muhiimadda salaadda iyo xiriirka ka dhexeeya addoonka iyo Rabbigiis.

Soomaaliya dhexdeeda, habeenkan looma arko oo kaliya dhacdo taariikhi ah, balse waa fursad lagu cusboonaysiiyo iimaanka. Masaajidda ku yaalla magaalooyinka waaweyn sida Muqdisho, Hargeysa, Garowe iyo Kismaayo, iyo xitaa tuulooyinka fog-fog, waxaa laga dareemaa jawi ka duwan maalmaha kale. Waa habeen lagu dhuuxo awoodda Alle iyo darajada sare ee uu siiyay Nabigeenna suuban (NNKH). Safarkan oo dhacay xilli Nabiga ay haysteen dhibaatooyin nafsi ah iyo cadaadis xooggan oo kaga imanayay reer Quraysh, wuxuu ahaa mid lagu dhiirigelinayo, looguna muujinayo in garabka Alle uu had iyo jeer la jiro kuwa xaqa ku taagan.

Munaasabaddan waxay xambaarsan tahay farriin rajo iyo adkeysi leh. Marka laga soo tago dhinaca diinta, waxay sidoo kale xoojisaa isku xirnaanta bulshada Soomaaliyeed, iyadoo dadku ay isugu yimaadaan goobaha cibaadada si ay u maqlaan qisooyinka ku saabsan safarkan cajiibka ah. Inkastoo aan la dhigin dabbaaldegyo waaweyn oo waddooyinka ah, haddana quluubta iyo guryaha Soomaaliyeed waxay la ciir-ciiraan xus iyo duco, iyadoo la rajeenayo in naxariista Alle ay ku soo degto dalka iyo dadka.

Goormay ku beegantahay Isra iyo Mi'raj gudaha 2026?

Xuska Isra iyo Mi'raj waxaa la xusaa habeenka 27-aad ee bisha Rajab, taas oo ah bisha toddobaad ee taariikhda Hijriga. Maadaama taariikhda Islaamku ay ku salaysan tahay dhalashada bisha, taariikhda Miilaadiga ah way isbeddeshaa sannad kasta.

Sannadka 2026, macluumaadka soo socda ayaa muhiim ah:

Maalinta: Friday Taariikhda: January 16, 2026 Waqtiga harsan: Waxaa dhiman 13 maalmood ilaa laga gaarayo xuskan.

Waxaa xusid mudan in habeenka xusku uu dhab ahaan bilaabanayo qorrax dhaca maalinta ka horreysa, oo ku beegan habeenka Jimcaha ee bisha Janaayo 15-keeda. Maadaama taariikhda diiniga ahi ay ku xiran tahay aragga bisha, waxaa laga yaabaa inay jirto kala duwanaansho yar oo maalin ah, laakiin inta badan jadwalka rasmiga ah ee Soomaaliya wuxuu raacaa xisaabtan.

Taariikhda iyo Asalka Safarka Mucjisada ah

Safarka Isra iyo Mi'raj waa mid ku xusan Qur'aanka Kariimka ah, gaar ahaan bilowga Suuratul Al-Isra. Sida ku cad nusuusta diiniga ah, safarku wuxuu u qaybsamaa labo qaybood oo waaweyn:

1. Al-Isra (Safarkii Habeennimo)

Isra waa safarkii dhulka ee Nabiga (NNKH) uu ka kicitamay Masjid al-Haram ee magaalada Maka, isagoo tagay Masjid al-Aqsa ee magaalada Qudus (Jerusalem). Safarkan waxaa lagu fuliyay xawaare mucjiso ah isagoo fuushan makhluuq lagu magacaabo Buraaq, kaas oo ahaa neef ka yar baqasha kana weyn dameerka, tallaabadiisuna ay gaaraysay meesha ugu fog ee isha bini'aadamku qaban karto. Markii uu gaaray Masjid al-Aqsa, Nabiga (NNKH) wuxuu halkaas ku imaamiyay dhammaan nabiyadii hore, taas oo muujinaysa hoggaamintiisa iyo in diinta Islaamku ay tahay dhammaystirkii farriimihii samada.

2. Al-Mi'raj (Kore u bixitaankii Samada)

Qaybta labaad ee safarka, oo ah Mi'raj, waa markii Nabiga (NNKH) laga kiciyay Masjid al-Aqsa loona qaaday dhanka samada. Wuxuu soo maray toddobada lakab ee samada, isagoo samadii kasta kula kulmay nabiyaal hore sida Nabi Aadan, Nabi Ciise, Nabi Yaxye, Nabi Yuusuf, Nabi Idiris, Nabi Haaruun, Nabi Muuse, iyo Nabi Ibraahim (Calaayhimus Salaam).

Ugu dambeyntii, Nabiga (NNKH) wuxuu gaaray Sidratul Muntaha (Geedka xadka u ah aqoonta makhluuqa), halkaas oo uu kula hadlay Alle (SWT). Waa halkaas halka laga soo faradiyay shanta salaadood ee maalin iyo habeen kasta aan tukanno. Markii hore, Alle wuxuu faradiyay 50 salaadood, laakiin talooyin uu siiyay Nabi Muuse ka dib, Nabiga (NNKH) ayaa dhowr jeer dib ugu laabtay Alle ilaa laga dhigay 5 salaadood, balse ajarkoodu uu u dhigmo 50 salaadood.

Sida looga xuso Soomaaliya

Soomaaliya waa dal leh hiddaha iyo dhaqan ku qotoma diinta Islaamka. Xuska Isra iyo Mi'raj looma dabaaldego sida ciidaha kale (Ciidul Fidriga iyo Ciidul Adxada), balse waa maalin lagu dhuuxo cibaadada.

Masaajidda iyo Muxaadarooyinka

Masaajidda waa xudunta xuska. Habeenkaas iyo maalinta xigtaba, culimada Soomaaliyeed waxay jeediyaan muxaadarooyin iyo duruus ku saabsan dhacdadan. Waxaa si faahfaahsan looga hadlaa: Mucjisada Buraaq iyo safarka dhulka. Kulankii Nabiyada iyo sarraynta Nabigeenna (NNKH). Muhiimadda Salaadda maadaama ay tahay hadiyaddii laga soo helay Mi'rajka. Sabirkii Nabiga (NNKH) intii uu ku jiray sanadkii murugada (Caamul Xuzni).

Dadka waaweyn iyo dhalinyaradaba waxay isugu yimaadaan masaajidda si ay u dhageystaan qisooyinkan, iyadoo mararka qaar la akhriyo qasaa'id iyo amaanta Nabiga (NNKH) oo af-Carabi iyo af-Soomaaliba ah.

Cibaadada Guriga iyo Qoyska

Guryaha Soomaaliyeed, waxaa caado ah in waalidiintu ay carruurtooda uga sheekeeyaan qisadan. Maadaama habeenkani yahay mid barakaysan, qoysas badan ayaa kordhiya akhriska Qur'aanka, samaynta ducada, iyo waydiisashada dambi dhaaf. Ma jiraan cuntooyin gaar ah oo loo qoondeeyay maalintan, laakiin qoysasku waxay inta badan wadaagaan timir, macmacaan, ama shaah ka dib marka laga soo laabto masaajidda si loo muujiyo farxadda iyo weynaynta maalinta.

Aragtida Madhabka Shafi'iga

Soomaalidu waxay u badan yihiin raacsanayaasha Madhabka Shafi'iga, kaas oo xooga saara weynaynta taariikhda Nabiga (NNKH). Tani waxay ka dhigaysaa xuska Isra iyo Mi'raj mid si gaar ah looga dareemo bulshada dhexdeeda, iyadoo loo arko inay tahay qayb ka mid ah jacaylka Nabiga.

Muhiimadda Ruuxiga ah ee Salaadda

Farriinta ugu weyn ee Isra iyo Mi'raj ee dadka Soomaaliyeed waa Salaadda. Waxaa la aaminsan yahay in salaaddu tahay "Mi'rajka mu'minka," taas oo macnaheedu yahay inay tahay habka uu qofka Muslimka ah ula xiriiro Alle (SWT).

Maadaama Soomaaliya ay soo martay dhibaatooyin badan, salaadda iyo ducada waxaa loo arkaa inay yihiin tiirarka nabadda iyo xasilloonida. Maalintan waxay dadka xasuusisaa in kasta oo dhibaato kasta ay jirto, haddana gargaarka Alle uu dhow yahay, sidii uu Nabiga (NNKH) ugu gargaaray safarkan mucjisada ah ka dib dhibaatadii Maka ku qabsatay.

Macluumaad Wax ku Ool ah (Practical Information)

Haddii aad qorshaynayso inaad joogto Soomaaliya xilligan, halkan waxaa ku yaalla waxyaabo ay tahay inaad ogaato:

1. Ganacsiga iyo Adeegyada

Isra iyo Mi'raj looma aqoonsana maalin fasax qaran oo rasmi ah (Public Holiday) oo ay xafiisyada dawladdu xiran yihiin, laakiin waxaa loo tixgeliyaa "Common Local Holiday". Xafiisyada Dawladda: Inta badan way furan yihiin, balse shaqadu way yaraan kartaa. Dugsiyada iyo Jaamacadaha: Qaar badan oo ka mid ah dugsiyada gaarka loo leeyahay iyo malcaamadaha Qur'aanka ayaa fasax noqda si carruurta loogu oggolaado inay ka qayb galaan xuska. Ganacsiga Gaarka ah: Dukaanada yaryar iyo suuqyada maxalliga ah waxaa laga yaabaa inay xirmaan qayb ka mid ah maalinta, gaar ahaan xilliyada salaadda iyo muxaadarooyinka. Bangiyada: Inta badan way furan yihiin, laakiin waxaa habboon in la dhammaystiro hawlaha muhiimka ah subaxnimada.

2. Gaadiidka

Gaadiidka dadweynaha sida basaska iyo mooto-bajaajta way shaqeeyaan, laakiin waxaa laga yaabaa inay yaraadaan xilliyada habeenkii ee dadku isugu imaanayaan masaajidda waaweyn. Magaalooyinka sida Muqdisho, waxaa laga yaabaa inay jiraan xannibaado dhanka amniga ah oo dheeraad ah oo ku dhow masaajidda waaweyn ee ay dadka badani isugu yimaadaan.

3. Hab-dhaqanka iyo Xushmadda

Haddii aad tahay booqde ama qof aan Muslim ahayn oo jooga Soomaaliya xilligan: Labbiska: Waa muhiim in loo labbisto si xishmad leh. Dumarku waa inay daboolaan madaxa iyo garbaha, ragga na ay xidhaan dhar asturan markay marayaan meelaha u dhow masaajidda. Masaajidda: Dadka aan Muslimka ahayn waa laga soo dhoweeyaa masaajidda qaar si ay u daawadaan, laakiin waa in laga fogaado waqtiyada salaadda rasmiga ah, lagana fogaado sawir qaadista iyadoo aan oggolaansho la helin. Degganaanshaha: Maadaama habeenkani yahay mid cibaado iyo milicsi, waa in laga fogaado qaylada ama muusikada kor loo qaado meelaha u dhow xaafadaha iyo masaajidda.

Kala duwanaanshaha Gobollada

Inkastoo nuxurka xusku uu isku mid yahay guud ahaan dalka, haddana waxaa jira kala duwanaansho yar oo xagga qaabka ah: Magaalooyinka Waaweyn (Muqdisho, Hargeysa): Waxaa aad ugu badan muxaadarooyinka rasmiga ah iyo isticmaalka cod-baahiyeyaasha masaajidda si dadka loogu wacyigeliyo. Puntland iyo Gobollada Dhexe: Waxaa aad looga xoojiyaa akhriska dardaarankii Nabiga (NNKH) iyo barashada taariikhda asxaabtii goobjoogga u ahaa dhacdadan.

• Miyiga iyo Reer Miyiga: Xusku wuxuu u badan yahay mid qoyska dhexdiisa ah, iyadoo odayaasha reerku ay carruurta u sheegaan qisada iyadoo lagu darayo suugaan iyo gabayo diini ah.

Ma tahay Maalin Fasax ah?

Sida aan soo xusnay, Isra iyo Mi'raj ma ahan maalin fasax qaran oo khasab ah (Statutory Public Holiday) gudaha Soomaaliya, taas oo macnaheedu yahay in shaqada dawladda iyo ganacsiyadu ay si caadi ah u sii socon karaan. Si kastaba ha ahaatee, saamaynta ay ku leedahay bulshada waa mid weyn.

In badan oo ka mid ah shacabka Soomaaliyeed waxay u doortaan maalintan inay noqoto maalin ay hakiyaan shaqooyinkooda gaarka ah si ay ugu hibeeyaan cibaadada. Sidoo kale, maadaama sannadka 2026 ay ku beegantahay maalin Friday, oo ah maalin fasax u ah qaybo badan oo ka mid ah dunida Islaamka iyo Soomaaliyaba (Jimcaha), waxaa la filayaa in xusku uu noqdo mid aad u ballaaran maadaama dadku aysan shaqo tagayn.

Gabagabo

Isra iyo Mi'raj waa xilli muhiim u ah ruuxda iyo nafta qofka Muslimka ah ee Soomaaliyeed. Waa xusuus ku saabsan awoodda Alle, darajada Nabiga (NNKH), iyo muhiimadda salaadda oo ah tiirka diinta. In kasta oo xaaladda amniga iyo tan dhaqaale ee dalku ay isbedbeddesho, haddana habeenkan wuxuu had iyo jeer u keenaa bulshada Soomaaliyeed dareen midnimo, rajo, iyo nabad gudaha ah.

Sannadka 2026, marka la gaaro January 16, 2026, malaayiin Soomaali ah ayaa mar kale dib u xasuusan doona safarkii mucjisada ahaa, iyagoo ka baryaya Alle inuu dalkooda siiyo nabad iyo barwaaqo, kuna dhiirranaya casharradii laga bartay samirkii iyo adkaysigii Nabiga (NNKH) ee habeenkaas Isra iyo Mi'raj.