International Women's Day

अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस (नारी दिवस): नेपालमा महिला सशक्तीकरणको उत्सव

नेपालमा 'नारी दिवस' भनेर चिनिने अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस केवल एउटा वार्षिक क्यालेन्डरको मिति मात्र होइन; यो नेपाली समाजमा महिलाहरूले दशकौंदेखि गरेको संघर्ष, प्राप्त गरेको उपलब्धि र भविष्यमा हासिल गर्नुपर्ने समानताको एउटा बलियो प्रतीक हो। हरेक वर्ष मार्च ८ तारिखमा मनाइने यो दिनले नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक परिवर्तनमा महिलाहरूको अतुलनीय योगदानलाई सम्मान गर्दछ। नेपाल जस्तो पितृसत्तात्मक जग भएको देशमा यो दिवसले महिलाहरूलाई आफ्नो अधिकारका लागि आवाज उठाउन र समाजमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्न एउटा महत्वपूर्ण मञ्च प्रदान गर्दै आएको छ।

नेपालमा नारी दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य महिला सशक्तीकरण र लैंगिक समानताको सुनिश्चितता गर्नु हो। यो दिनले सरकारी निकाय, नागरिक समाज र आम सर्वसाधारणलाई महिला विरुद्ध हुने हिंसा, भेदभाव र असमानताका विरुद्ध एकजुट हुन प्रेरित गर्दछ। काठमाडौंका व्यस्त सडकदेखि दुर्गम गाउँका चौतारीहरूसम्म, यो दिन विभिन्न कार्यक्रमहरूका साथ मनाइन्छ। यसले केवल उत्सवको मात्र सन्देश दिँदैन, बरु यो एउटा अधिकारमुखी आन्दोलनको निरन्तरता पनि हो। नेपालको संविधानले प्रदान गरेका हक र अधिकारहरूको कार्यान्वयन कति भयो र आगामी दिनमा के गर्न बाँकी छ भन्ने विषयमा यस दिन गम्भीर समीक्षा गरिन्छ।

यो दिवसको अर्को विशेष पक्ष भनेको यसको समावेशी स्वरूप हो। नेपालका विभिन्न जाति, भाषा, धर्म र भूगोलका महिलाहरू यस दिन आफ्ना मौलिक पहिचानसहित सडकमा उत्रिन्छन्। यसले नेपाली महिलाहरूको विविधता र उनीहरूका साझा समस्याहरूलाई उजागर गर्दछ। चाहे त्यो कार्यस्थलमा हुने विभेद होस्, शिक्षामा पहुँचको कमी होस् वा राजनीतिमा अर्थपूर्ण सहभागिताको सवाल, नारी दिवसले यी सबै मुद्दाहरूलाई राष्ट्रिय बहसमा ल्याउने काम गर्छ। त्यसैले, नेपालमा यो दिन एक उत्सव मात्र नभई सामाजिक रूपान्तरणको एउटा सशक्त कडी बनेको छ।

2026 मा नारी दिवस कहिले पर्छ?

अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस हरेक वर्ष मार्च ८ तारिखमा मनाइन्छ। सन् 2026 मा यो दिवस नेपालमा विशेष उत्साहका साथ मनाइँदैछ।

मिति: March 8, 2026 दिन: Sunday बाँकी समय: यो महत्वपूर्ण दिवस आउन अब 64 दिन बाँकी छ।

सहभागिता: काठमाडौंमा हुने सार्वजनिक र्‍याली र कार्यक्रमहरूमा विदेशी पर्यटक वा यहाँ बसोबास गर्ने विदेशीहरू पनि सहभागी हुन सक्छन्। विशेष गरी राष्ट्रिय महिला आयोग वा संयुक्त राष्ट्र संघ (UN Women) ले आयोजना गर्ने कार्यक्रमहरूमा सहभागी भएर ऐक्यबद्धता जनाउन सकिन्छ। पोशाक र मर्यादा: र्‍याली वा औपचारिक कार्यक्रममा जाँदा भद्र र मर्यादित लुगा लगाउनु राम्रो हुन्छ। नेपाली समाजमा सार्वजनिक कार्यक्रमहरूमा बढी खुला लुगालाई त्यति राम्रो मानिँदैन। सहभागीहरूसँग कुरा गर्दा उनीहरूको संघर्ष र अनुभवलाई सम्मानपूर्वक सुन्नु पर्छ। तस्बिर खिच्ने: कार्यक्रमहरूमा तस्बिर खिच्न सामान्यतया अनुमति हुन्छ, तर कसैको व्यक्तिगत तस्बिर खिच्नु अघि अनुमति लिनु राम्रो हुन्छ। विशेष गरी भावुक भाषण वा गम्भीर छलफल भइरहेको बेला अवरोध नहुने गरी तस्बिर खिच्नुहोस्। यातायात: नारी दिवसको दिन मुख्य शहरहरूमा र्‍यालीका कारण यातायात केही समयका लागि अवरुद्ध हुन सक्छ। सार्वजनिक बसहरू चल्छन् तर रुटहरू परिवर्तन हुन सक्छन्। त्यसैले, त्यस दिनको यात्रा योजना अलि लचिलो बनाउनुहोस्। मौसम: मार्च महिनामा काठमाडौंको मौसम निकै सुखद हुन्छ। तापक्रम १५ देखि २५ डिग्री सेल्सियसको बीचमा रहने हुनाले बाहिरी कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुन सजिलो हुन्छ। बस्ने व्यवस्था: यदि तपाईं र्‍याली र मुख्य कार्यक्रमहरू हेर्न चाहनुहुन्छ भने ठमेल वा दरबार स्क्वायर क्षेत्र नजिकैका होटलहरूमा बस्नु उपयुक्त हुन्छ, जहाँबाट कार्यक्रम स्थलहरू पैदल दूरीमा पर्छन्।

विदाको स्वरूप: यो विदा विशेष गरी महिला कर्मचारीहरूका लागि अनिवार्य जस्तै हुन्छ, तर प्रायः सरकारी कार्यालयहरू, बैंकहरू, शिक्षण संस्थाहरू र वित्तीय संस्थाहरू पूर्ण रूपमा बन्द रहन्छन्। के खुला रहन्छ?: निजी क्षेत्रका केही व्यवसायहरू, पसलहरू र रेस्टुरेन्टहरू आंशिक रूपमा खुला रहन सक्छन्। पर्यटन क्षेत्र (होटल, ट्राभल एजेन्सी) सामान्य रूपमा सञ्चालन हुन्छन्। सेवाहरू: अस्पतालका आकस्मिक सेवाहरू र सुरक्षा निकायहरू सधैं झैँ कार्यशील रहन्छन्। सार्वजनिक यातायात चल्छ, तर सरकारी विदाका कारण सडकमा चाप केही कम हुन सक्छ।

नेपालमा यो दिनलाई विदा दिनुको अर्थ महिलाहरूलाई घरमा आराम गर्न दिनु मात्र होइन, बरु उनीहरूलाई सार्वजनिक कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुन, आफ्नो अधिकारका बारेमा सिक्न र संगठित हुन समय उपलब्ध गराउनु हो। यो विदाले राज्यले महिला अधिकारलाई कति प्राथमिकता दिएको छ भन्ने कुराको पुष्टि गर्दछ।

निष्कर्ष

नेपालमा नारी दिवस एउटा यस्तो अवसर हो जसले विगतका उपलब्धिहरूको उत्सव मनाउँछ र भविष्यका चुनौतीहरूको सामना गर्न हौसला दिन्छ। योगमाया न्यौपानेको क्रान्तिदेखि आजको संवैधानिक सुनिश्चिततासम्म आइपुग्दा नेपाली महिलाहरूले ठूलो फड्को मारेका छन्। यद्यपि, समाजको तल्लो तहसम्म अझै पनि पितृसत्तात्मक सोच, छाउपडी जस्ता कुप्रथा र आर्थिक असमानताहरू कायमै छन्। त्यसैले, मार्च ८ को यो दिनले हरेक नेपालीलाई "समतामूलक समाजको निर्माण" का लागि आफ्नो ठाउँबाट योगदान दिन सम्झाइरहन्छ।

सन् 2026 को मार्च ८ ले पनि नेपाली महिलाहरूको आवाजलाई अझ बुलन्द बनाउनेछ र नेपालको समृद्धिको यात्रामा महिलाहरूको समान सहभागिताको महत्वलाई पुनः पुष्टि गर्नेछ। यदि तपाईं यस समयमा नेपालमा हुनुहुन्छ भने, यो सामाजिक जागरणको हिस्सा बन्नु एउटा अविस्मरणीय अनुभव हुनेछ।